POGLĄDY WILHELMA WUNDTA NA TEMAT I WOJNY ŚWIATOWEJ

WŁODZISŁAW ZEIDLER

DOI: http://dx.doi.org/10.21697/sp.2016.16.1.06

Abstrakt


Wilhelm Wundt należał do tych uczonych oraz intelektualistów, którzy na temat I wojny światowej posiadali własne poglądy już wówczas, kiedy ta dopiero się zaczynała. W niniejszym artykule chcę odpowiedzieć na dwa pytania. Najpierw na to, które dotyczy osobliwości stanowiska Wundta, a następnie na to, które dotyczy wewnętrznej zgodności jego poglądów, to znaczy z jednej strony poglądów na temat wojny, a z drugiej – jego wcześniejszych, oryginalnych poglądów w zakresie filozofii i psychologii (np. etyka lub Völkerpsychologie). Stanowisko Wilhelma Wundta w odniesieniu do wojny – w odróżnieniu od opracowań wcześniejszych – scharakteryzuję na podstawie trzech jego prac: Über den wahrhaften Krieg (1914), Die Nationen und ihre Philosophie (1915) oraz Zur Lage (1916, odpowiedź dla „Polnische Blätter”). Wykorzystanie tego trzeciego źródła, przez wiele dziesięcioleci pomijanego przez historyków psychologii (zarówno w Polsce, jak również w innych krajach) wyznacza specyfikę poniższego opracowania. 


Słowa kluczowe


uczeni europejscy wobec I wojny światowej; „wspólnota w poddaństwie”; interpretacja wojny przez F. Fischera; J. Leonhard o politycznych i kulturowych skutkach wojny; „przewrót” Chr. Clarka; „wojna prawdziwa”; „narody oraz ich filozofia”; wizja przyszłej Europy

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Ash, M.G. (1980). Wilhelm Wundt and Oswald Külpe on the Institutional Status of Psychology: An Academic Controversy in Historical Context. W: W.G. Bringmann, R.D. Tweney (red.), Wundt Studies (s. 396–421). Toronto: C.J. Hogrefe.

Clark, C. (2012). The Sleepwalkers. How Europe Went to War in 1914. Londyn: Allen Lane/Penguin.

Clark, C. (2013, styczeń 2014, wyd. 10). Die Schlafwandler: Wie Europa in den Ersten Weltkrieg zog. Monachium: Deutsche Verlags-Anstalt.

Danzel-Hamburg, Th.W. (1921). Prinzipien und Methoden der Entwicklungspsychologie. Berlin/Wiedeń: Urban & Schwarzenberg.

Eilers, K. (1928). Wundt Max, Was heißt völkisch? Kant-Studien, 33(1/2), 305–306.

Einstein, A., Freud, S. (1972). An Sigmund Freud. W: Warum Krieg? (s. 13–22). Zurych: Diogenes Verlag.

Fischer, F. (1961). Griff nach der Weltmacht. Die Kriegszielpolitik des kaiserlichen Deutschland 1914/1918. Düsseldorf: Droste.

Geuter, U. (1985). Polemos panton pater – Militär und Psychologie im Deutschen Reich 1914–1945. W: M.G. Ash, U. Geuter (red.), Geschichte der deutschen Psychologie im 20. Jahrhundert (s. 146–171). Opladen: Westdeutscher Verlag.

Hoeres, P. (2004). Krieg der Philosophen. Paderborn, Monachium, Wiedeń, Zurych: Verlag Ferdinand Schöningh.

Humboldt von, W. (1797/1999). Plan einer vergleichender Anthropologie. W: W. Stahl (red.), Wilhelm von Humboldt. Sämtliche Werke, Schriften zur Sprachphilosophie I. (1820–1829) (s. 11–23).

Köhler, W. (1928). Carl Stumpf zum 21. April 1928. Kant-Studien, 33(1–2), 1–3.

Külpe, O. (1915). Die Ethik und der Krieg. Lipsk: Verlag S. Hirzel.

Lamberti, G. (1995). Wilhelm Maximilian Wundt (1832–1920). Leben, Werk und Persönlichkeit in Bildern und Texten. Bonn: Deutscher Psychologen Verlag.

Legowicz, I.P. (1859). Dawna przodków naszych obyczajność. Wilno: Drukarnia Józefa Zawadzkiego.

Leonhard, J. (2014). Die Büchse der Pandora. Geschichte des Ersten Weltkrieges. Monachium: Verlag C.H. Beck.

Lück, H.E. (1997). Münsterberg, Hugo. W: Neue Deutsche Biographie, 18 (s. 542–543). Berlin: Duncker & Humblot. http://www.deutsche-biographie.de/ppn118785281.html

Meischner, W., Eschler, E. (1979). Wilhelm Wundt. Lipsk–Jena–Berlin: Urania-Verlag.

Münsterberg, H. (1912). Die Amerikaner. Zweiter Band: Das geistige und soziale Leben. Berlin: E.S. Mittler, Königliche Hofbuchhandlung.

Münsterberg, H. (1915). Amerika und der Weltkrieg – ein amerikanisches Kriegstagebuch. Lipsk: Johan Ambrosius Barth.

Münsterberg, H. (1916, wyd. III). Psychologie und Wirtschaftsleben. Ein Beitrag zur angewandten Experimental-Psychologie. Lipsk: Verlag Johann Ambrosius Barth.

Petersen, P. (1925). Wilhelm Wundt und seine Zeit. Stuttgart: Fr. Frommanns Verlag.

Rolland, R., Zweig, S. (2014). Von Welt zu Welt. Briefe einer Freundschaft. Berlin: Aufbau.

Scheerer, E. (1989). Kämpfer des Wortes: Die Ideologie deutschen Psychologen im Ersten Weltkrieg und ihr Einfluß auf die Psychologie der Weimarer Zeit. Psychologie und Geschichte, 1(3), 12–22.

Schönpflug, W. (2000). Geschichte und Systematik der Psychologie. Weinheim: Beltz, PsychologieVerlagsUnion.

Schubeius, M. (1990). Und das psychologische Laboratorium muss der Ausgangspunkt pädagogischer Arbeiten werden. Frankfurt n./M.: Peter Lang.

Sganzini, C. (1913). Die Fortschritte der Völkerpsychologie von Lazarus bis Wundt. Berno: Verlag von A. Francke.

Simmel, G. (2005). Mentalność mieszkańców wielkich miast. W: G. Simmel, Socjologia (s. 305–315). Warszawa: PWN.

Simmel, G. (2007). Filozofia kultury. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Staeuble, I. (1985). „Subjektpsychologie“ oder „subjektlose Psychologie“ – Gesellschaftliche und institutionelle Bedingungen der Herausbildung der modernen Psychologie. W: M.G. Ash, U. Geuter (red.), Geschichte der deutschen Psychologie im 20. Jahrhundert (s. 19–44). Opladen: Westdeutscher Verlag.

Steinberg, H. (red.). (2002). Der Briefwechsel zwischen Wilhelm Wundt und Emil Kraepelin. Berno: Hans Huber.

Stögbauer, A. (1914). Psychologia Wundta i jej geneza. Lwów: Nakł. P. T. Pedagogicznego.

Wundt, W. (1863/1897). Vorlesungen über die Menschen- und Thierseele. Hamburg, Lipsk: Verlag von Leopold Voss.

Wundt, W. (1907). Grundriss der Psychologie. Lipsk: Verlag von Wilhelm Engelmann (wyd. VIII).

Wundt, W. (1908). Logik der Geisteswissenschaften. Stuttgart: Verlag von Ferdinand Enke.

Wundt, W. (1910). Das Institut für experimentelle Psychologie. Psychologische Studien, 5, 279–293.

Wundt, W. (1914). Über den wahrhaften Krieg. Rede gehalten in der Alberthalle zu Leipzig am 10. September 1914. Lipsk: Kröner.

Wundt, W. (1915). Die Nationen und ihre Philosophie. Ein Kapitel zum Weltkrieg. Lipsk: Alfred Kröner Verlag.

Wundt, W. (1916). Zur Lage. Polnische Blätter, 5, 99–101.

Wundt, W. (1920). Erlebtes und Erkanntes. Stuttgart: A. Kröner Verlag.

Zeidler, W. (2008). Początki polsko-niemieckich kontaktów w zakresie psychologii. W: H.E. Lück, Historia psychologii – orientacje, szkoły i kierunki rozwoju (s. 225–245). Warszawa: VIZJA PRESS&IT.

Zeidler, W. (2011). Kwestionariusze w psychologii: kierunki rozwoju i pierwsze filiacje teoretyczne. W: W. Zeidler (red.), Kwestionariusze w psychologii. Postępy, zastosowania, problemy (s. 15–78). Warszawa: VIZJA PRESS & IT.

Zewnętrzne odnośniki

  • Obecnie brak jakichkolwiek odnośników.