Poczucie podmiotowości w pandemii COVID-19 w narracjach pedagogów specjalnych - Dycht, Marzena (Forum Pedagogiczne, 2026)
Cel: Artykuł ma na celu rekonstrukcję doświadczeń bycia podmiotem edukacji w pandemii COVID-19 nauczycieli – pedagogów specjalnych. Konstruktem teoretycznym, na którym osadzono jakościowe badania fokusowe jest koncepcja poczucia podmiotowości, obejmująca cztery komponenty: 1) poczucie wolności wyboru, 2) poczucie sprawczości, 3) poczucie odpowiedzialności za swoje działania, 4) poczucie równoprawnych partnerskich kontaktów interpersonalnych. Metody: Badania fokusowe (przy użyciu zogniskowanych wywiadów grupowych) przeprowadzono w ramach rządowego Programu wsparcia psychologiczno-pedagogicznego dla uczniów i nauczycieli. Badania te prowadzono w Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie i wśród 33 pedagogów specjalnych zatrudnionych w szkolnictwie specjalnym i powszechnym, zrealizowano je drogą komunikacji na odległość. Badani pochodzili z województw: lubelskiego, lubuskiego, warmińsko-mazurskiego, małopolskiego. Wyniki: Wykazano zróżnicowanie doświadczeń nauczycieli. Stwierdzono wysokie jakościowe wskaźniki poczucia podmiotowości w obszarze odpowiedzialności i sprawczości. Wnioski: Ujawniony w badaniach wizerunek nauczycieli pracujących z uczniami z niepełnosprawnością i zróżnicowanymi rozwojowo wskazuje na nauczycieli jako na podmioty posiadające potrzebę współdecydowania i wysoko zaangażowane w kreowanie procesu edukacyjnego i terapeutycznego na rzecz ucznia i jego środowiska rodzinnego (pomimo obniżenia osobistego dobrostanu na skutek pandemii), ze świadomością odpowiedzialności społecznej za powierzoną rolę i w poczuciu równoprawnych, partnerskich relacji społecznych z pozostałymi współtwórcami procesu kształcenia.