Zmiany cywilizacyjne wyzwaniem dla wychowania. W trosce o integralność człowieka - Sadowski, Ryszard (Forum Pedagogiczne, 2026)
Artykuł podejmuje próbę diagnozy najważniejszych wyzwań wychowawczych współczesnej cywilizacji z perspektywy ‘warstwowej’ koncepcji człowieka autorstwa Konrada Lorenza. Centralnym punktem tej koncepcji jest teza, że człowiek składa się z trzech warstw/komponentów: 1) ciało, 2) dusza (psychika) i 3) duch/umysł. Należy jednak zauważyć, że komponenty biologiczne (ciało i dusza) rozwijają się w odmiennym tempie niż komponent kulturowy (duch/umysł), co prowadzi do ich rozwarstwienia, a co za tym idzie – regresu człowieczeństwa (waning of humaneness). W tym kontekście autor analizuje cztery spośród ośmiu tzw. ‘grzechów śmiertelnych cywilizowanej ludzkości’. Lorenz uważa, że ‘grzechy’ te stanowią śmiertelne zagrożenia wynikające z przyspieszonego rozwoju komponentu kulturowego, za którym nie nadążają komponenty biologiczne. Artykuł analizuje w kontekście wyzwań pedagogicznych następujące ‘grzechy’: 1) degradacja przyrody; 2) neurotyczna pogoń za sukcesem; 3) entropia uczuć oraz 4) zerwanie z tradycją. Każde z tych zjawisk ukazane jest jako poważne wyzwanie dla procesu wychowawczego. Artykuł nie formułuje konkretnych strategii czy postulatów pedagogicznych, lecz identyfikuje te wyzwania i zachęca pedagogów i filozofów wychowania do refleksji nad koniecznością ich uwzględnienia w procesie wychowawczym, a tym samy do ochrony człowieczeństwa jako celu wychowania w świecie zdominowanym przez dynamiczne i często dehumanizujące przemiany cywilizacyjne.