School Citizenship – Children’s Voices During the Pandemic and the War in Ukraine - Górka-Strzałkowska, Anna (Forum Pedagogiczne, 2024)
Artykuł dotyczy szkolnego obywatelstwa – dziecięcych głosów w czasie pandemii i wojny w Ukrainie. Szkolne obywatelstwo opiera się na ujęciu dzieci jako uczniów zdolnych do działania w środowisku szkolnym i upoważnionych do głosu na temat tego co się dla nich robi i jak się wobec nich postępuje. Ramą teoretyczną jest partycypacyjny model dzieciństwa. Sięgam również do tradycji korczakowskiej, która podkreśla wartość i doniosłość dziecięcej podmiotowości. Celem moich badań jest rozpoznawanie dziecięcego głosu partycypacji, obywatelstwa w kontekście społeczno-politycznym. W badaniu zastosowano metodę swobodnej wypowiedzi autobiograficznej na temat „Mój szkolny dzień”. Techniką badawczą był pamiętnik pisany przez uczniów. Bycie w szkole związane jest z wypełnianiem obowiązków, kontrolowaniem, sprawdzaniem, odpytywaniem. Brakuje przestrzeni na możliwość swobodnej rozmowy, refleksji na temat trudności, przeszkód jakie stoją przed uczniami w mało wrażliwej instytucji. Instytucji, która trzyma się sztywno ram programowych, w której brakuje miejsca dla uczniów „niedopasowanych” do warunków szkolnych. Takie badania są bardzo ważne dla dzieci, ponieważ dają im przede wszystkim możliwość wypowiedzenia się na tematy, które ich dotyczą, a często także skłaniają do refleksji na temat uczniowskiego „bytowania” w szkole. Taka forma pozwala wyzwolić w uczniach ich potencjały rozwojowe a dorosłym poznać, spojrzeć na dziecko, ucznia, uczennicę z innej perspektywy. Badania mają charakter partycypacyjny. Partycypacja to mówienie i bycie wysłuchanym jest zarówno jednostkowym prawem, jak i praktyka zakorzenioną w sieci międzypokoleniowych relacji.