Kryteria dopuszczalności odszkodowania za niesłuszne skazanie, zatrzymanie lub tymczasowe aresztowanie - Wdowczyk, Łukasz ("Młody Jurysta" Czasopismo Studentów i Doktorantów Wydziału Prawa i Administracji UKSW, 2025)
Celem artykułu jest przedstawienie instytucji odszkodowania za niesłuszne skazanie, zatrzymanie lub tymczasowe aresztowanie jako jednego z kluczowych instrumentów ochrony jednostki w demokratycznym państwie prawa. Odszkodowanie stanowi wyraz odpowiedzialności państwa za niezgodne z prawem lub nieuzasadnione działania organów władzy publicznej, a zarazem realizację konstytucyjnych i międzynarodowych gwarancji ochrony praw człowieka. Podjęta problematyka ma istotne znaczenie dla zapewnienia równowagi pomiędzy skutecznością wymiaru sprawiedliwości a poszanowaniem praw jednostki. W opracowaniu zastosowano metodę dogmatyczno-prawną, obejmującą analizę normatywną przepisów Kodeksu postępowania karnego, w szczególności art. 552 k.p.k., oraz ich wykładnię systemową i funkcjonalną. Uzupełniająco wykorzystano analizę orzecznictwa sądów powszechnych i Trybunału Konstytucyjnego oraz elementy statystyczne, które pozwalają uchwycić skalę i praktyczne znaczenie stosowania instytucji odszkodowania. Takie podejście umożliwia powiązanie aspektów teoretycznych z praktyką stosowania prawa. Wyniki przeprowadzonej analizy wskazują, że instytucja odszkodowania pełni zarówno funkcję gwarancyjną, jak i kompensacyjną. Obejmuje naprawienie szkody majątkowej oraz niemajątkowej, a jej zasadniczym celem jest przywrócenie poczucia sprawiedliwości osobie niesłusznie pozbawionej wolności. Pojęcie „niesłuszności” należy interpretować szeroko, z uwzględnieniem całokształtu okoliczności sprawy i obiektywnej nieadekwatności zastosowanego środka przymusu. Wysokość przyznawanego świadczenia jest ustalana indywidualnie, przy uwzględnieniu czasu trwania pozbawienia wolności, skutków psychicznych i społecznych oraz intensywności przeżytej krzywdy. Przeprowadzone badania prowadzą do wniosku, że skuteczne funkcjonowanie instytucji odszkodowania stanowi nie tylko formę rekompensaty indywidualnej, ale również ważny mechanizm kontroli legalności działań państwa. Wzmacnia ono zaufanie obywateli do organów wymiaru sprawiedliwości i pozostaje istotnym wyznacznikiem praworządności systemu demokratycznego.