Plan obrony Wielkopolski przed Szwedami w laudum średzkim z 28 kwietnia 1655 r. – standardowy akt sejmikowy czy plan wojskowy? Analiza uchwały, okoliczności jej wprowadzenia i konsekwencje - Staręgowski, Bartosz (Saeculum Christianum. Pismo Historyczne, 2025)
Gdy w 1655 r. Wielkopolska właściwa została zagrożona inwazją wojsk szwedzkich, jej przedstawiciele szukali pomocy u króla Jana Kazimierza. Jego stanowisko odnośnie do ewentualnej agresji szwedzkiej uwidoczniło się na zjeździe senatorów 12 marca 1655 r. w Warszawie. Stało się jasne, że monarchę bardziej interesuje sytuacja na froncie walki z Kozakami i Moskwą aniżeli pomoc zagrożonej Wielkopolsce. Zdając sobie sprawę z powagi sytuacji, Wielkopolanie na sejmiku 28 kwietnia 1655 r. wzięli sprawy w swoje ręce i podjęli decyzję o przygotowaniu obrony obu województw: poznańskiego i kaliskiego. Laudum przewidywało powołanie potężnych, samorządowych sił zbrojnych, które miały za zadanie obronić Wielkopolskę przed najazdem. Co ciekawe, w uchwale, oprócz kwestii organizacyjnych, wyznaczenia rotmistrzów łanowych czy konieczności zwołania pospolitego ruszenia, znajdują się także zapisy dotyczące sposobów użycia i rozlokowania wojsk, zadań do wykonania oraz określonej strategii obrony. Dlatego laudum to warto porównać z podobnymi uchwałami, które również dotykały spraw wojskowych, a także nakreślić szerszy kontekst powstania tej uchwały i rej realizacji.