Początek I sejmu rozbiorowego w relacjach Jana Nepomucena Chęckiego. O nieco innym spojrzeniu na protest Rajtana - Rolnik, Dariusz (Saeculum Christianum. Pismo Historyczne, 2025)
Protest Tadeusza Rejtana na pierwszym sejmie rozbiorowym został już opisany, ale w szczegółach wiele spraw wymaga doprecyzowania i nie chodzi tu tyle o uściślenie faktów, ile o wskazanie na niuanse, które pozwolą na pokazanie pełniejszego spektrum przyjmowania różnych postaw politycznych elit państwa polsko-litewskiego wobec różnych sytuacji kryzysowych. To pozwoli z kolei na określenie stanu kondycji moralno-etycznej polskich elit czasów stanisławowskich, przy czym nie chodzi tylko o postacie najważniejsze na ówczesnej scenie politycznej, także o grupę średniej szlachty w dużej mierze pełniącej funkcje senatorskie czy poselskie. Jak odczytywać jej zachowania, jak kwalifikować postawy? Znalezienie drogi do właściwej oceny pozwoli odkryć, dlaczego, jeżeli prawie wszyscy są za, wygrywa opcja reprezentowana przez zdecydowaną mniejszość. Nie chodzi tu tylko o pierwszy rozbiór, to jedynie przykład, na tle którego ukazują się postawy obywateli.