Tajne święcenia słowackich i czeskich księży w Polsce (1958-1989) - Szumiło, Mirosław (Saeculum Christianum. Pismo Historyczne, 2021)
W obliczu represji ze strony władz komunistycznych doszło po 1956 r. do nawiązania tajnej współpracy między Kościołami katolickimi w Polsce i Czechosłowacji. Jednym z najmniej znanych i zbadanych aspektów pomocy udzielanej przez polski Kościół były tajne święcenia kapłańskie. Ogółem w latach 1958-1989 polscy biskupi tajnie wyświęcili co najmniej 53 księży z Czechosłowacji, w tym 48 Słowaków i 5 Czechów. Byli to w zdecydowanej większości przedstawiciele zgromadzeń zakonnych, przede wszystkim salezjanów, kapucynów, werbistów i jezuitów. Najbardziej intensywnym okresem wsparcia dla braci w wierze zza południowej granicy okazały się lata 1976-1981, gdy wyświęcono w Polsce aż 26 Słowaków i Czechów. Ustalona lista wyświęconych księży jest z pewnością niepełna, bowiem z tej konspiracyjnej działalności zachowało się niewiele dokumentów na piśmie. Całe zagadnienie współpracy Kościoła polskiego i czechosłowackiego w okresie komunizmu wymaga dalszych, pogłębionych badań.