Od telepresence do metaverse - analiza trendów w badaniach nad mediami immersyjnymi w latach 1990–2025 - Welskop, Wojciech (Kultura Media Teologia, 2025)
Przedmiotem artykułu jest ewolucja badań nad mediami immersyjnymi w latach 1990–2025, począwszy od ujęć, koncentrujących się na telepresence, czyli technologicznej iluzji obecności, po współczesny dyskurs wokół metaverse, rozumianego jako przestrzeń platformowa, społeczna i algorytmiczna. Celem badania było zrekonstruowanie dominujących pojęć w kolejnych dekadach, identyfikacja klastrów tematycznych, obecnych w literaturze oraz ukazanie trajektorii pojęciowej, prowadzącej od telepresence ku metaverse. Analizę przeprowadzono w oparciu o metodę współwystępowania słów kluczowych (co-word analysis), zakorzenioną w tradycji social network analysis (SNA), wykorzystując narzędzie VOSviewer i próbę 42 704 artykułów z bazy Scopus. Wyniki wskazują, że w latach 90. XX wieku dominowały ujęcia technologiczne i ergonomiczne, w pierwszej dekadzie XXI wieku aplikacje edukacyjne, w latach 2010–2019 istotne były aspekty społeczno-platformowe, a po 2020 roku hybrydowe, łączące VR, AR, sztuczną inteligencję, dydaktykę i konteksty społeczne. Ewolucja od telepresence do metaverse potwierdza, że immersja nie jest już wyłącznie kwestią technologiczną, lecz stanowi element złożonego ekosystemu komunikacji, edukacji i kultury cyfrowej.