„Studia Theologica Varsaviensia” (20 punktów), jest półrocznikiem naukowym, ukazującym sie od 1963 roku. Czasopismo jest przypisane do następujących dyscyplin: filozofia, polonistyka, literaturoznawstwo, nauki socjologiczne, prawo kanoniczne, nauki biblijne, nauki teologiczne. Pismo składa się z następujących zasadniczych części: rozprawy i artykuły (prezentowanych tematycznie) oraz dział "Varia" zawierający inne artykuły naukowe.
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
Autor podpisuje umowę o publikację artykułu naukowego i wyraża zgodę na licencję Creative Commons CC BY-ND 4.0 Międzynarodowe. Ponadto podpisuje oświadczenie potwierdzające, że złożony do publikacji w czasopiśmie tekst jest całkowicie oryginalny i nie narusza żadnych praw osób trzecich. Ponadto oświadcza, że pełna i rzetelna informacja o autorstwie publikacji, źródłach jej finansowania, wkładzie instytucji naukowo-badawczych, stowarzyszeń i innych podmiotów jest w odpowiedni sposób ujawniona w artykule. Autor oświadcza również, że złożony do druku artykuł nie był nigdzie wcześniej publikowany, ani nie jest aktualnie przedmiotem żadnego innego postępowania wydawniczego.
Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0
PROPOZYCJE REFORM EKLEZJALNYCH WEDŁUG TOMÁŠA HALÍKA I GEORGE’A WEIGLA
Celem artykułu jest ukazania kierunków reform eklezjalnych zawartych w myśli czeskiego teologa, T. Halíka oraz w propozycji zgłoszonej przez amerykańskiego apologetę, G. Weigla. Źródłami, które zostały poddane analizie, są prace obu intelektualistów. W części pierwszej autorzy artykułu zajmują się „Listami do papieża” czeskiego profesora. Część drugą poświęcają pismom amerykańskiego teologa. Na podstawie przeprowadzonych analiz formułują następujące wnioski. Halík wizję papieża wpisuje w całość rozważań dotyczących obecnego stanu Kościoła i jego reformy. Zdaniem czeskiego myśliciela, biskup Rzymu, posiadając szczególną misją, ma spajać, słuchać, włączać i służyć. Według Halíka najważniejszym rysem papieża jest duchowe przywództwo. Ma być on sługą, otwartym na wszystkich spragnionych i poszukujących. Kreśląc wizję kenotycznego, czyli uniżonego, chrześcijaństwa i Kościoła, praski profesor w tych kategoriach widzi także osobę biskupa Rzymu, który na wzór Jezusa ma zawsze służyć. Weigel, analizując dawną i obecną postać katolicyzmu, postuluje jego odnowę, polegającą na powrocie do Ewangelii i tradycji. Proponowany model nazywa katolicyzmem ewangelicznym. Jego szeroka wizja reform obejmuje także urząd biskupa Rzymu. Przyszły papież, według Amerykanina, winien być człowiekiem radykalnie nawróconym, zakorzenionym w Jezusie i posiadającym duchową głębię. Jego wiara, połączona z mądrością, intelektem i doświadczeniem Kościoła, ma stawać się motorem dla ewangelicznej misji Kościoła.
PODSTAWY PRYMATU ORAZ MISJA BISKUPA RZYMU WEDŁUG O. JACKA SALIJA OP
Jednym z tematów apologii o. Jacka Salija jest prymat i misja biskupa Rzymu. Dominikanin w książce pt. „Po co Kościołowi papież” podjął się dokonania systematycznej analizy tej kwestii. Swoją obronę tej kwestii oparł na ukazaniu źródła pierwszeństwa św. Piotra w Nowym Testamencie. Odwołał się również do świadectw pisarzy wczesnochrześcijańskich, a poprzez ukazanie tych tekstów pozwolił odkryć jaka była misja Kefasa, i jak ona rzutuje na posługę jego następców. Ważnym elementem było również rzetelne rozprawienie się z zarzutami stawianymi poszczególnym papieżom oraz zdemaskowanie legend (m.in. o papieżycy Joannie). Po przeprowadzonej analizie apologii o. Jacka Salija można zauważyć, że komplementarność wykorzystanych środków oraz niepowtarzalny warsztat apologetyczny pomogły w ukazaniu rzeczowej argumentacji przemawiającej za prymatem św. Piotra.
„CUSTODIA DISCIPLINAE” BISKUPA RZYMU WOBEC ANTIOCHII W III WIEKU
Artykuł porusza zagadnienie funkcjonowania prymatu papieskiego wobec Kościoła w Antiochii w III wieku. Opisuje kontrowersję związaną z teologicznymi błędami oraz prawomocnością biskupstwa Pawła z Samosaty, w której decydujący udział odegrał Kościół w Rzymie. Na podstawie relacji z jej przebiegu – zaczerpniętej od Euzebiusza z Cezarei – wynika, że cesarz Aurelian powierzył ostateczny osąd w tej sprawie biskupowi Rzymu i jego synodowi, złożonego z episkopatu Italii. Wobec tego, papież Feliks I rozstrzygnął ten dyscyplinarny spór na korzyść następcy Domnusa, Tymoteusza, opowiadając się przeciwko Pawłowi z Samosaty. W artykule została podjęta próba stworzenia syntetycznej wizji sformułowanego w temacie zagadnienia, jednocześnie odpowiadając na pewne kontrargumenty wystosowane przez innych badaczy nie podzielających takiego odczytania faktów historycznych.
Prawa autorskie (c) 2025 Paweł Głowacki https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0
ROZWÓJ DUCHOWY CZŁOWIEKA A MISTYKA W UJĘCIU PROF. MIECZYSŁAWA GOGACZA
Celem niniejszego artykułu jest ukazanie relacji zachodzącej pomiędzy rozwojem duchowym człowieka a doświadczeniem mistycznym w ujęciu prof. Mieczysława Gogacza – przedstawiciela tomizmu konsekwentnego. Pomimo że rozwój duchowy i mistyka nie są tożsame, to nie stanowią jednak rzeczywistości rozłącznych. Przeciwnie – pozostają one w głębokim związku, opartym na osobowej relacji między człowiekiem a Bogiem. Rozwój duchowy, pojmowany jako proces integralnego dojrzewania duchowego, obejmuje trzy klasyczne etapy: oczyszczenia, oświecenia i zjednoczenia. Ma on charakter stopniowy, ukierunkowany na pogłębienie życia religijnego, rozwój cnót oraz ugruntowanie życia modlitewnego. Doświadczenie mistyczne, w ujęciu Gogacza, jawi się natomiast jako jednorazowy, intensywny akt bezpośredniego uświadomienia obecności Boga przez intelekt i wolę, niebędący jednak koniecznym zwieńczeniem rozwoju duchowego. Jest ono wydarzeniem wyjątkowym, nieprzewidywalnym i całkowicie darmowym – niezależnym od wysiłków ludzkiej ascezy, a będącym odpowiedzią Boga na miłość tęskniącą osoby ludzkiej. W koncepcji Gogacza kluczowe znaczenie ma uporządkowanie władz duchowych człowieka: intelektu i woli. Podporządkowanie woli intelektowi, jako władzy poznającej prawdę, ma na celu uchronienie osoby przed subiektywizmem w konstruowaniu relacji z Bogiem, co mogłoby prowadzić do deformacji obrazu Boga i błędnych wniosków egzystencjalnych. Mistyczne doświadczenie obecności Boga nie jest poznaniem dyskursywnym, lecz egzystencjalnym i pewnym – dotyczy ono nie tyle treści, co faktu istnienia Boga jako Osoby. Doświadczenie mistyczne, choć niekonieczne, stanowi doniosłe dopełnienie drogi duchowego wzrastania, potwierdzające realność i ontologiczną głębię relacji między człowiekiem a Bogiem. Jest ono momentem wewnętrznej przemiany, w której intelekt, wolny od pojęciowych konstruktów, zostaje ogarnięty światłem Bożej obecności. Tym samym mistyka, w ujęciu Gogacza, nie służy wzbogaceniu wiedzy o Bogu, lecz stanowi czyste doświadczenie Jego bytu – rzeczywistego, absolutnego i osobowego.
THE EXEMPLARY STATEMENT OF FAITH OF THE THREE YOUNG JEWS IN DANIEL 3:16-18: AN EXAMPLE FOR CHRISTIANS TODAY
Studying the Court Tale found in chapter 3 of the book of Daniel led to the proposition that its key message is based on response of Shadrach, Meshach and Abednego to king Nebuchadnezzar’s interrogation, “But even if he does not, we want you to know, O king, that we will not serve your gods or worship the image of gold you have set up” (3:18). The three young Jews did not put their trust in God based on whether He will rescue them on not. The point of the tale is not about whether God exists or more powerful than the gods of the Chaldeans. Rather, it is their exemplary statement of faith and trust which they demonstrated before king Nebuchadnezzar and his officers. This is in contrast with some exegetes who hold that the purpose was to compare the God of Israel and the Chaldean gods in order to demonstrate which god had absolute influence in the Babylonian kingdom. Such conclusion derives from the fact that the original command and decree of the king did not request the people to worship his gods; rather, the image he had raised up (3:5, 7, 10, 15). Indeed, the refusal to “serve your gods” was added by the Chaldeans in their accusation against the three young Jews (3:12b). Again, the chiastic structure of the narrative makes 3:18 the pivot of the story, in which the two antithetic royal decrees (3:4-6; cf. 10, 12 and 3:29) form an inclusion. Therefore, the key message of the story was to demonstrate the firm trust in God without relying on signs or empirical proofs. It is conventionally accepted by scholars that though the historical setting of the tale goes back to the period of the Babylonian Deportation (ca. 597-539 B.C.), it was written between the 3rd -2nd century B.C. purported to inspire pious Jews to persevere in their faith under the oppression and persecution of Seleucid’s king Antiochus IV Epiphanes, the Greek king of the Seleucid Empire of Judea in 167–164 BC. Similarly, the example of pure trust in God of Shadrach, Meshach and Abednego is extremely relevant for our contemporary times when the Church is facing formidable challenges from within and without of believers who have become itinerant seekers of spectacles of miracles of healing and wealth, known as the gospel of prosperity. Jesus himself was against such sign or miracle seekers, whom he called “An evil and adulterous generation seeks for a sign” (Mt 12:38-39; 16:4; cf. Lk 11:29-32).
SERIAL THE CHOSEN JAKO FORMA KOMUNIKACJI RELIGIJNEJ
Artykuł stanowi próbę analizy serialu religijnego The Chosen w kontekście komunikacji religijnej, wypełniając lukę badawczą dotyczącą tej produkcji. Celem badań jest odpowiedź na pytanie: Czy i dlaczego serial The Chosen jest formą komunikacji religijnej? W artykule postawiono pytania pomocnicze: Czym jest komunikacja religijna? Czym jest serial religijny? Czym charakteryzuje się serial The Chosen? W jaki sposób przedstawiane są w nim treści dotyczące wiary? Jakie znaczenie ma serial w kontekście komunikacji religijnej? W celu uzyskania odpowiedzi na główne pytanie badawcze oraz pytania pomocnicze na początku publikacji podjęto próbę zdefiniowania pojęcia komunikacji religijnej oraz serialu religijnego. Następnie scharakteryzowano serial The Chosen i dokonano jego analizy pod kątem zawartości treści religijnych oraz sposobu ich prezentacji. Końcowa część pracy obejmuje wnioski, w których podjęto próbę odpowiedzi na główne pytanie badawcze.
ROLA KOŚCIOŁA KATOLICKIEGO W PRZEMIANACH SPOŁECZNO-POLITYCZNYCH POLSKI LAT 80
Niniejszy artykuł przedstawia rolę Kościoła katolickiego w Polsce w kontekście kluczowych wydarzeń społeczno-politycznych lat 80. XX w. Punktem wyjścia są protesty robotników z sierpnia 1980 r., które doprowadziły do powstania NZSS „Solidarność”. Artykuł analizuje, w jaki sposób Kościół wspierał dialog, stwarzał przestrzeń dla mediacji i społecznego wsparcia. Szczególną uwagę poświęcono okresowi stanu wojennego (1981–1983), kiedy to Kościół stał się jednym z nielicznych bastionów niezależności i ostoją dla represjonowanych obywateli. W artykule omówiono znaczenie pielgrzymek papieża Jana Pawła II do Polski, które miały kluczowy wpływ na wzrost świadomości narodowej oraz umocnienie oporu wobec komunistycznego reżimu. Przedstawiono także rolę Kościoła u schyłku komunizmu oraz wsparcie dla pokojowej transformacji ustrojowej.