Minister Sprawiedliwości Rzeczypospolitej Polskiej a Prokurator Generalny – ewolucja modelu ustrojowego prokuratury w Polsce

Jakub Zbigniew Kochanowicz

doi:10.21697/mj.16492

Opublikowane: 2025-12-30

Nr 2 (2025)

Minister Sprawiedliwości Rzeczypospolitej Polskiej a Prokurator Generalny – ewolucja modelu ustrojowego prokuratury w Polsce

Jakub Zbigniew Kochanowicz

"Młody Jurysta" Czasopismo Studentów i Doktorantów Wydziału Prawa i Administracji UKSW

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.21697/mj.16492

Abstrakt

Celem artykułu jest ocena ewolucji ustrojowej polskiej prokuratury, ze szczególnym uwzględnieniem modelu zespolenia funkcji Prokuratora Generalnego i Ministra Sprawiedliwości. Badania mają na celu przeanalizowanie konsekwencji takiego stanu rzeczy dla praworządności i niezależności instytucji. W pracy zastosowano metodę analizy historyczno-prawnej, która pozwoliła na prześledzenie rozwoju instytucji prokuratury w okresach międzywojennym, powojennym i po 1989 roku. Analizie poddano kluczowe akty normatywne oraz argumenty za i przeciw poszczególnym modelom ustrojowym. W artykule zestawiono polskie rozwiązania z europejskimi standardami, bazując na rekomendacjach Komisji Weneckiej oraz stanowiskach Parlamentu Europejskiego. Połączenie roli Prokuratora Generalnego z Ministrem Sprawiedliwości, choć bywa uzasadniane chęcią usprawnienia polityki karnej, niestety prowadzi do poważnych problemów. Taka sytuacja narusza kluczową zasadę podziału władz i podważa niezależność prokuratury. Obecne przepisy, które pozwalają na wydawanie poleceń w konkretnych sprawach, są sprzeczne z europejskimi standardami. Organizacje takie jak Komisja Wenecka i Parlament Europejski krytykują ten model, ponieważ uważają, że prokuratura powinna być apolityczna i działać niezależnie od rządu. W podsumowaniu artykułu dyskutuje się nad koniecznością powrotu do modelu, w którym Prokurator Generalny jest urzędnikiem niezależnym, powoływanym na określoną kadencję. Argumentuje się, że rozdzielenie obu funkcji oraz przywrócenie pełnej niezależności prokuratury jest kluczowe dla umocnienia demokratycznych fundamentów państwa i zgodności z konstytucyjnymi zasadami praworządności.

Słowa kluczowe:

prokuratura, Prokurator Generalny, Minister Sprawiedliwości, niezależność prokuratury, trójpodział władzy, praworządność

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Kochanowicz, J. Z. (2025). Minister Sprawiedliwości Rzeczypospolitej Polskiej a Prokurator Generalny – ewolucja modelu ustrojowego prokuratury w Polsce. "Młody Jurysta" Czasopismo Studentów I Doktorantów Wydziału Prawa I Administracji UKSW, (2), 116–136. https://doi.org/10.21697/mj.16492

Cited by / Share

Bibliografia

Augustyn P., Bała K., Połączenie funkcji Ministra Sprawiedliwości i Prokuratora Generalnego jako zagrożenie dla praworządności, „Roczniki Administracji i Prawa” 2021, z. 2, s. 27–36. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.5548
Google Scholar

Brzuszczak P., Spór o model ustrojowy prokuratury w świetle dyskusji parlamentarnych nad nowelizacją z 29 grudnia 1989 r. Konstytucji PRL, „Przegląd Sejmowy” 2024, nr 3–4, s. 51–71. DOI: https://doi.org/10.31268/PS.2024.241
Google Scholar

Czachor R., Prosecutor’s Office in Contemporary Poland: A Quest for Independence amid Political Tensions, „Prawo i Więź” 2025, nr 3, s. 39–60.
Google Scholar

Gerecka-Żołyńska A., Niezależność prokuratury i prokuratorów – nowe rozwiązania na tle dotychczasowych kontrowersji (uwagi w związku z ustawą z 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze), „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2016, z. 1, s. 57–70. DOI: https://doi.org/10.14746/rpeis.2016.78.1.6
Google Scholar

Grzegorczyk T., Niezależność prokuratury i prokuratorów w świetle znowelizowanej ustawą z dnia 9 października 2009 roku ustawy o prokuraturze, „Prokuratura i Prawo” 2010, z. 1–2, s. 27–40.
Google Scholar

Kozioł K., Polityka i ustrojowa rola prokuratury w okresie po II wojnie światowej w ustawie z dnia 20 lipca 1950 roku o Prokuraturze Rzeczypospolitej Polskiej, „Przegląd Prawo-Ekonomiczny” 2015, nr 4, s. 103–110. DOI: https://doi.org/10.31743/ppe.15847
Google Scholar

Kułak K., Kwestia niezależności prokuratora w nowej ustawie – Prawo o prokuraturze, „Studia Iuridica Lublinensia” 2016, nr 4, s. 105–127. DOI: https://doi.org/10.17951/sil.2016.25.4.105
Google Scholar

Lityński A., Historia prawa Polski Ludowej, Warszawa 2010.
Google Scholar

Mazowiecka L., Prokuratura w Polsce, Warszawa 2015.
Google Scholar

Obara A., Organizacja prokuratury powszechnej według ustawy z 20 lipca 1950 r. o Prokuraturze Rzeczypospolitej Polskiej, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 2021, t. 73, s. 241–252. DOI: https://doi.org/10.14746/cph.2021.2.12
Google Scholar

Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 22 lipca 1952 r. (Dz.U. 1952 nr 33, poz. 232).
Google Scholar

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78, poz. 483).
Google Scholar

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 lutego 2016 r. w sprawie wynagrodzenia zasadniczego prokuratorów oraz wysokości dodatków funkcyjnych przysługujących prokuratorom (Dz.U. poz. 2271).
Google Scholar

Ustawa konstytucyjna z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym (Dz.U. nr 84, poz. 426).
Google Scholar

Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. nr 19, poz. 101).
Google Scholar

Ustawa z dnia 14 kwietnia 1967 r. o Prokuraturze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. nr 13, poz. 55).
Google Scholar

Ustawa z dnia 15 maja 1993 r. o zmianie ustaw – Prawo o ustroju sądów powszechnych, o prokuraturze, o Sądzie Najwyższym, o Trybunale Konstytucyjnym, o Krajowej Radzie Sądownictwa i o powołaniu sądów apelacyjnych (Dz.U. nr 47, poz. 213).
Google Scholar

Ustawa z dnia 20 czerwca 1985 r. o Prokuraturze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. nr 31, poz. 138).
Google Scholar

Ustawa z dnia 20 lipca 1950 r. o Prokuraturze Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. nr 38, poz. 346).
Google Scholar

Ustawa z dnia 22 marca 1990 r. o zmianie ustawy o Prokuraturze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia oraz ustawy o Sądzie Najwyższym (Dz.U. nr 20, poz. 121).
Google Scholar

Ustawa z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze (Dz.U. poz. 177).
Google Scholar

Ustawa z dnia 29 marca 2007 r. o zmianie ustawy o prokuraturze, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 64, poz. 432).
Google Scholar

Ustawa z dnia 9 października 2009 r. o zmianie ustawy o prokuraturze oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 178, poz. 1375 ze zm.).
Google Scholar

Druk sejmowy nr 162, Poselski projekt ustawy – Prawo o prokuraturze.
Google Scholar

Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 lutego 2024 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy – Prawo o prokuraturze.
Google Scholar

Poland – Opinion on the Act on the Public Prosecutor’s Office, as amended, adopted by the Venice Commission at its 113th Plenary Session (Venice, 8–9 December 2017), CDL-AD(2017)028.
Google Scholar

Proposal for a Council Decision on the determination of a clear risk of a serious breach by the Republic of Poland of the rule of law, COM(2017)0835 – 2017/0360R(NLE).
Google Scholar

Resolution on the 2022 Rule of Law Report – the rule of law situation in the European Union, 2022/2898(RSP).
Google Scholar