Działalność pastoralna i polityczna biskupa Jana Klemensa Gołaszewskiego (1748-1820)

Ryszard Sawicki

DOI: http://dx.doi.org/10.21697/wsp.2017.12.1.34.06

Abstrakt


Erygowana po trzecim rozbiorze Polski diecezja wigierska istniała niespełna 20 lat (1799–1818). Jej pasterzami byli kolejno: bp Michał Franciszek Karpowicz i bp Jan Klemens Gołaszewski. Niestety, ich życie i dzieło oraz rola, jaką odegrali w dziejach Kościoła rzymskokatolickiego i naszej Ojczyzny, pozostają w dużej mierze mało znane. Na kształt artykułu niebagatelny wpływ wywarły kolejne etapy życia bp. Jana Klemensa Gołaszewskiego i sfery jego działalności ukazane na tle kontekstu społeczno-politycznego doby zaborów: pruskiego i rosyjskiego. Niniejszy artykuł wnosi wiele nowych, istotnych ustaleń dotyczących bp. J. Gołaszewskiego – biskupa wigierskiego i augustowskiego, czyli sejneńskiego oraz senatora Księstwa Warszawskiego i Królestwa Kongresowego. Prezentuje także egzemplifikacyjny obraz działalności duszpasterskiej i aktywności politycznej biskupów Kościoła rzymskokatolickiego u schyłku XVIII i w początkach XIX w. Wzbogaca dotychczasową wiedzę na temat niezwykle trudnych relacji Kościoła z pruskimi, rosyjskimi i francuskimi władzami. Niestabilna i bardzo dynamicznie zmieniająca się sytuacja po-lityczna przyniosła bp. J. Gołaszewskiemu wiele trudności i rozczarowań.


Słowa kluczowe


biskup Jan Klemens Gołaszewski; diecezja wigierska; pokamedulski klasztor w Wigrach; zabór pruski; zabór rosyjski; wojny napoleońskie; Księstwo Warszawskie; Królestwo Kongresowe; historia Kościoła rzymsko-katolickiego w XVIII i XIX wieku

Pełny tekst:

PDF PDF (English)

Bibliografia


Bartoszewicz K., Utworzenie Królestwa Kongresowego, Kraków 1916.

Diariusz sejmowy z roku 1812, „Teki Archiwalne” 1989, t. 21.

Dylągowa H., Duchowieństwo katolickie wobec sprawy narodowej (1764– 1864), Lublin 1981.

Gołaszewski H., Administracyjna działalność Biskupa Jana Klemensa Gołaszewskiego – ordynariusza diecezji wigierskiej, w: 50 lat kapłańskiej służby, „Episteme” 2007, nr 65, s. 311–378.

Gołaszewski J. K., „List pasterski do duchowieństwa, Waniewo 10 V 1809”, Księga urządzeń 1801–1832, Archiwum Parafialne w Bargłowie Kościelnym.

Gołaszewski J. K., „List pasterski do duchowieństwa, Waniewo 15 IV 1809”, w: Księga urządzeń 1801–1832, Archiwum Parafialne w Bargłowie Kościelnym.

Góralczyk P., Polskie duchowieństwo rzymskokatolickie wobec cesarza Napoleona i wydarzeń 1812 roku, „In Gremium. Studia nad Historią, Kulturą i Polityką” 2014, nr 8, s. 9–2200.

Guzewicz W., Wigierska diecezja, w: Encyklopedia katolicka, Lublin 2014, kol. 560–561.

Inwentarz Archiwum Benedyktynek w Staniątkach, oprac. W. Kolak, J. Ma-recki, S. Radoń, Kraków 2003.

Jabłoński L. T., Zarys genealogii rodu Gołaszewskich herbu Kościesza z Gołaszy-Puszcza na tle dziejów podlaskiej szlachty zaściankowej, w: 50 lat kapłańskiej służby, „Episteme” 2007, nr 65, s. 379–432.

Jamiołkowski S., Gołaszewski Jan Klemens h. Kościesza, w: Encyklopedja Kościelna, t. 6, red. M. Nowodworski, Warszawa 1875, s. 274–277.

Jamiołkowski S., Karpowicz Michał Franciszek, w: Encyklopedja Kościelna, t. 10, red. M. Nowodworski, Warszawa 1877, s. 116–121.

Jemielity W., Ambona w Księstwie Warszawskim i Królestwie Polskim dla ogłoszeń cywilnych, „Prawo Kanoniczne” 2000, nr 1–2, s. 147–221.

Jemielity W., Diecezja augustowska czyli sejneńska w latach 1818–1872, Lub-lin 1972.

Jemielity W., Podział administracyjny diecezji wigierskiej, diecezji augustowskiej, czyli sejneńskiej i diecezji łomżyńskiej, „Studia Łomżyńskie” 1989, nr 2, s. 163–179.

Krasnowolski B., Historia klasztoru Benedyktynek w Staniątkach, Kraków 1999.

Kumor B., Bulla erekcyjna diecezji wigierskiej, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 1967, nr 14, s. 257–269.

Kumor B., Ustrój i organizacja Kościoła Polskiego w okresie niewoli narodowej (1772–1918), Kraków 1980.

Kumor B., Ustrój Kościoła katolickiego w zaborze rosyjskim (1772–1815),

Historia Kościoła w Polsce, red. B. Kumor, Z. Obertyński, t. II, cz. 1, Poznań-Warszawa 1979.

Liedtke A., Zarys dziejów diecezji chełmińskiej, „Nasza Przeszłość” 1971, nr 34, s. 59–116.

„List bp. J. Gołaszewskiego do Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Warszawa, 20 XII 1817 r.”, w: Akta Kancellaryi Kuryalney, f. 5, Archiwum Diecezji Łomżyńskiej, b. sygn.

„List bp. J. Gołaszewskiego do ksieni Bogumiły Mechtyldy Duwal (z 1815 r., z Warszawy)”, w: Listy biskupów, Archiwum Opactwa św. Wojciecha ss. Benedyktynek w Staniątkach, b. sygn.

„List pasterski bp. J. Gołaszewskiego do duchowieństwa i wiernych die-cezji wigierskiej (z 10 VI 1814 r., z Waniewa)”, w: Teczka dot. kościoła, Archiwum Opactwa św. Wojciecha ss. Benedyktynek w Staniątkach, nr top. A 167.

„List pasterski bp. J. Gołaszewskiego do duchowieństwa i wiernych, War-szawa, 19 XII 1818 r.”, w: Odpisy pism urzędowych 1817–1824, f. 10, Ar-chiwum Diecezji Łomżyńskiej, b. sygn.

Niesiecki Kasper, Herbarz polski Kaspra Niesieckiego powiększony dodat-kami z późniejszych autorów, rękopisów, dowodów urzędowych i wydany przez Jana Nep. Bobrowicza, t. V, Lipsk 1840.

Prokop K. R., Sakry i sukcesja święceń biskupich pasterzy diecezji wigierskiej, sejneńskiej (augustowskiej) oraz łomżyńskiej, „Studia Teologiczne” 2010, nr 28, s. 305–342.

Rabowicz E., Karpowicz Michał Franciszek h. Korab, w: Polski Słownik Biograficzny, t. 12/1, Wrocław-Warszawa-Kraków 1966, s. 117–121.

Rada Ministrów Księstwa Warszawskiego, Archiwum Główne Akt Dawnych, sygn. 367b.

Romańczuk A., Bartel W. M., Gołaszewski Jan Klemens, w: Polski Słownik Biograficzny, t. VIII/2, Wrocław-Kraków-Warszawa 1959, s. 238–239.

Romańczuk A., Diecezja Wigry, cz. I – Biskup Michał Franciszek Karpowicz, Warszawa 1951 (mps, Biblioteka Narodowa w Warszawie).

Stępień M., Biskupi diecezji augustowskiej czyli sejneńskiej (1818–1925) a sto-lica apostolska, „Perspektiva. Legnickie Studia Teologiczno-Historyczne” 2008, nr 2, s. 191–222.

Szaniawski X., Mowa żałobna na pogrzebie ś.p. JW. Jana Klemensa Gołaszewskiego Biskupa Augustowskiego dnia 11 Marca roku 1820. miana w Kościele Warszawskim S. Krzyża przez X. Szaniawskiego, Warszawa 1820.

Žemaitis Kęstutis, Žingsniai be stabtelėjimų. Vilkaviškio vyskupijos istorijos bruožai, Punskas 2016.

Ziółek E. M., Ojczyzna z popiołów powstała! – Wyprawa na Moskwę 1812 r. w listach pasterskich biskupów i wybranych kazaniach, „Teka Komisji Historycznej” 2012, nr 9, s. 126–141.

Zewnętrzne odnośniki

  • Obecnie brak jakichkolwiek odnośników.