Czy głoszenie Chrystusa może być formą nietolerancji ? Kilka refleksji w kontekście zachodniej chrystianofobii

Jan Perszon

doi:10.26142/stgd-2026-002

Opublikowane: 18-07-2026

Tom 58 (2026)

Czy głoszenie Chrystusa może być formą nietolerancji ? Kilka refleksji w kontekście zachodniej chrystianofobii

Jan Perszon

Studia Gdańskie

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.26142/stgd-2026-002

Abstrakt

Społeczeństwa Zachodu w ostatnich kilkudziesięciu latach przechodzą dynamiczną transformację religijną, prawną, mentalną i obyczajową. We wszystkich tych krajach (także w Polsce) obserwuje się słabnięcie Kościołów i wspólnot chrześcijańskich, zwłaszcza w odniesieniu do ludzi młodych, którzy często rezygnują z życia religijnego. Zmiany te skorelowane są z rosnącą presją (wymuszaną przez przepisy prawne dotyczące np. pojęcia małżeństwa, życia nienarodzonych, prawa wykreowanych mniejszości, tzw. mowy nienawiści) na tzw. tolerancję. W głównym nurcie (koncerny medialne, uniwersytety, organizacje pozarządowe, partie polityczne, lobby finansowe) jest ona uznawana za najważniejszą cnotę obywatelską. Po historycznej analizie relacji Kościół-państwo w artykule podejmuje się namysł nad różnicą między tolerancją klasyczną a „wyzwalającą” (tę drugą niektórzy myśliciele – w tym papieże – kojarzą z „miękkim totalitaryzmem”), źródłami (nie)tolerancyjnej ideologii (marksizm kulturowy), oraz konfliktem, jaki zachodzi pomiędzy misją Kościoła (publiczne głoszenie Chrystusa) a roszczeniami propagatorów laickiej przestrzeni publicznej. W oparciu o analizy prawnika-konstytucjonalisty J. Weilera pokazano, że obecność i misja chrześcijaństwa w społeczeństwie pluralistycznym jest nie tylko dopuszczalna, ale dla demokratycznego ładu wręcz niezbędna. „Tolerancja walcząca” stanowi realne zagrożenie dla praw obywatelskich (wolności słowa i wolności religii), natomiast dla Europy i jej tożsamości jest destrukcyjna.

Słowa kluczowe:

tolerancja, chrześcijaństwo, relatywizm, marksizm kulturowy

Podobne artykuły

Marcelina Zdenkowska, Teoria kultury w ujęciu Josepha Ratzingera – Benedykta XVI – zarys problematyki , Studia Gdańskie: Tom 49 (2021)
Roman Marcinkowski, Czy można mówić o tolerancji religijnej na ziemiach polskich w osiemnastym wieku? Przypadek Dowa Bera z Bolechowa , Studia Gdańskie: Tom 57 (2025)
Marijana Kolednjak, The Limits of Tolerance and Responsibility , Studia Gdańskie: Tom 57 (2025)
Adam Jeszka, Tropy myślenia religijnego w refleksji egzystencjalnej Miguela de Unamuno. , Studia Gdańskie: Tom 47 (2020)
Wojciech Wasiak, Wolność religijna w mowach św. Pawła w Dz , Studia Gdańskie: Tom 53 (2023)
Edward Martinek, Last Kapu: Limits in the Modern Hawaiian Practice of Tolerance , Studia Gdańskie: Tom 57 (2025)
Andrzej Kurnicki, The Lost Man and the End of Western Civilization's Hegemony , Studia Gdańskie: Tom 56 (2025)
Studia Gdańskie, Cierpliwość wobec błądzących: „tolerancja" jako strategia nawracania w chrześcijaństwie późnoantycznym , Studia Gdańskie: Tom 58 (2026)

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Perszon, J. (2026). Czy głoszenie Chrystusa może być formą nietolerancji ? Kilka refleksji w kontekście zachodniej chrystianofobii. Studia Gdańskie, 58, 19–37. https://doi.org/10.26142/stgd-2026-002

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Benedykt XVI. 2011. Światłość świata. Tłum. Piotr Napiwodzki. Kraków: Znak.
Google Scholar

Boles, D. E. 1965.The Bible, Religion, and Public Schools. Ames IA: Iowa State University Press.
Google Scholar

Chaput, Ch. J. 2008. Render unto Cesar. Serving the Nation by Living Our Catholic Beliefs in Political Life. New York: Image Books Doubleday.
Google Scholar

Ciftci, M. 2021.The Catholic Church's Teaching on Church-State Relations at Vatican II:An Interpretation, Critique, and Suggested Reform. University of Oxford.
Google Scholar

Courtis, S., Werth N., Panne, J-L., Paczkowski,A., Bartosek, K., Marglin, J-L.1999. Czarna księga komunizmu. Zbrodnie, terror, prześladowania. Tłum. K. Wakar, A. Nieuważny, B. Panne. Warszawa: Prószyński i S-ka.
Google Scholar

Cywiński, B. 1990. Ogniem próbowane. II. „…i was prześladować będą”. Lublin : Redakcja Wydawnictw KUL.
Google Scholar

DeGirolami, M.O. 2002. Establishment’s Political Priority to Free Exercise, Notre Dame Law Review 04.
Google Scholar

https://ndlawreview.org/wp-content/uploads/2022/04/NDL205_DeGirolami_03_08.pdf. dostęp 24.11.2025.
Google Scholar

Delsol, Ch. 2011. Czym jest człowiek ? Kurs antropologii dla niewtajemniczonych, tłum. Małgorzata Kowalska. Kraków: Wydawnictwo Znak.
Google Scholar

Delsol, Ch. 2020. Nienawiść do świata. Totalitaryzmy i ponowoczesność, tłum. Marek Chojnacki. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX:.
Google Scholar

Delsol, Ch. 2023. Koniec świata chrześcijańskiego. Inwersja normatywna i nowa era. Tłum. Piotr Napiwodzki. Kraków: Wydawnictwo WAM.
Google Scholar

Eliade, M. 1999. Aspekty mitu. Tłum. Piotr Mrówczyński, Warszawa: Wydawnictwo KR.
Google Scholar

Eliade, M. 1966. Traktat o historii religii. Tłum. Jan Wierusz-Kowalski, Warszawa: „Książka i Wiedza”.
Google Scholar

Freeman, D. 1983. Margaret Mead and Samoa: The Making and Unmaking of an Anthropological Myth. Cambridge, Mass.: Harvard University Press.
Google Scholar

George, R. 2016. Conscience and Its Enemies: Confronting the Dogmas of Liberal Secularism, Wilmington DE: ISI Books.
Google Scholar

Głodek, J. 2014. Nagie forum. Religia w amerykańskiej przestrzeni publicznej według Richarda Johna Neuhausa, Poznań: W drodze.
Google Scholar

Hamburger, Ph. 2002. Separation of Church and State. Cambridge, Mass.: Harvard University Press.
Google Scholar

Jan Paweł II, 1979. Encyklika Redemptor hominis. Rzym.
Google Scholar

Jan Paweł II, 1990. Encyklika Redemptoris missio. Rzym.
Google Scholar

Jan Paweł II, 1991. Encyklika Centesimus annus. Rzym.
Google Scholar

Jaworska, K. 2025. Nauczanie religii w polskich szkołach (1956-1961), Społeczeństwo Rok XXXV nr 2(170), 9-25.
Google Scholar

Johnson, P. 2007. Prawie naród wybrany. First Things, ed. pol. nr 2. 40-46.
Google Scholar

Karoń, K. 2021. Historia antykultury 1.0. Podstawy wiedzy społecznej. Warszawa: brak wydawcy.
Google Scholar

Kaufmann, F-X. 2004. Czy chrześcijaństwo przetrwa ?. Tłum. Urszula Poprawska. Kraków: Wydawnictwo WAM.
Google Scholar

Kołakowski, L. 2009. Troska o Boga w pozornie bezbożnej epoce, w: tenże, Czy Pan Bóg jest szczęśliwy i inne pytania, Kraków: Znak, 57-70.
Google Scholar

Konopka, H. 1997. Religia w szkołach Polski Ludowej. Sprawa nauczania religii w polityce państwa (1944-1961). Białystok: Wydawnictwo Uniwersyteckie w Białymstoku.
Google Scholar

Kongregacja Nauki Wiary.1986. Instrukcja o chrześcijańskiej wolności i wyzwoleniu. Libertatis conscientia. W: W trosce o pełnię wiary. Dokumenty Kongregacji Nauki Wiary 1966-1994, red. i tłum. Z. Zimowski, J. Królikowski. Tarnów: Biblos. 244-282.
Google Scholar

Kowalczyk, D. 2022. Prawda a ideologie w nauczaniu Josepha Ratzingera. Dyktatura relatywizmu i tolerancja negatywna, w: Wiara a ideologia. Joseph Ratzinger – Benedykt XVI wobec wyzwań współczesności, red. W. Cichosz, J. Szulist, J.J. Woźniak. Pelplin: Bernardinum, 47-69.
Google Scholar

Kowalczyk, D. 2023. Wadzenie się Josepha Ratzingera/Benedykta XVI ze współczesnym światem. Rocznik Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej w Bydgoszczy. Transdyscyplinarne Studia o Kulturze i Edukacji nr specjalny, 44-60.
Google Scholar

Krukowski, J. 1993. Kościół i państwo. Podstawy relacji prawnych. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.
Google Scholar

Kruszelnicki, W. 2011. Cała prawda o „Dojrzewaniu na Samoa”. O kontrowersji Margaret Mead – Derek Freeman, Tematy z Szewskiej nr 6, 147-150.
Google Scholar

Kucharczyk, G. 2010. Nienawiść i pogarda. Dwa stulecia walki z Kościołem. Kraków: Stowarzyszenie Kultury Chrześcijańskiej im. Ks. Piotra Skargi.
Google Scholar

Laycockt, D. 2002. Review. The Many Meanings of Separation. Philip Hamburger. Separation of Church and State Harvard, 2002. Pp xiii, 514, The University of Chicago Law Review, 1667-1701. https://chicagounbound.uchicago.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=5240&context=uclrev. Dostęp 23.11.2025.
Google Scholar

List Biskupów Polskich do Rządu, 28.06.1968. W: Raina, P. 1994. Kościół w PRL. Kościół katolicki a państwo w świetle dokumentów 1945-1989, t. 1, Poznań: Wydawnictwo „W Drodze”. 511-521.
Google Scholar

Maryniarczyk, A. 1999. Człowiek – istota otwarta na transcendencję, Łódzkie Studia Teologiczne 8, 105-117.
Google Scholar

Mattei, de R. 2009. Dyktatura relatywizmu. Tłum. Piotr Toboła-Pertkiewicz, Emilia Turlińska. Warszawa: Prohibita.
Google Scholar

Mezglewski, A. 2000. Nauczanie religii w Polsce Ludowej, Studia z Prawa Wyznaniowego, 1. 21-36.
Google Scholar

McIntire, C.T. 2002.The Shift from Church State to Religion as Public Life in Modern Europe, Church History, 71, 152-167.
Google Scholar

Milcarek, P. 2024. Dyktatura relatywizmu i nowy wspaniały świat. Warszawa: Instytut na rzecz kultury prawdziwej Ordo Iuris.
Google Scholar

Murray, J.C. 1952. The Church and Totalitarian Democracy, Theological Studies,13, 525-563.
Google Scholar

Murray, J. C. 1951. The Problem of State Religion, Theological Studies, 12, 155-178.
Google Scholar

Nichols, T. L. 1997. That All May Be One. Hierarchy and Participation in the Church. Collegeville.
Google Scholar

Pawlak, Z. 1995. Filozoficzna interpretacja koncepcji religii Mircei Eliadego. Włocławek: Włocławskie Wydawnictwo Diecezjalne.
Google Scholar

Piszcz, E. 1985. Cuius regio eius religio, Encyklopedia Katolicka t. 3, Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL. kol. 663-664.
Google Scholar

Popper, K.R. 1993. Addenda. Fakty, kryteria i prawda: dalsza krytyka relatywizmu (1961). W: tenże, Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie.2. Wysoka fala proroctw: Hegel, Marks i następstwa. Tłum. Halina Krahelska, oprac. Adam Chmielewski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. 379-408.
Google Scholar

Popper, K. 1993a. Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie.1. Urok Platona. Tłum. Halina Krahelska, oprac. Adam Chmielewski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Portier, W.L. 1989. Church Unity and National Traditions: The Challenge to the Modern Papacy, 1682-1870, w: B. Cook (ed.), The Papacy and the Church in the United States, New York, Mahwah. 25-54.
Google Scholar

Raina, P. 1994. Kościół w PRL. Dokumenty. T. 1. Kościół katolicki a państwo w świetle dokumentów 1945-1989, t. 1, Poznań: Wydawnictwo „W Drodze”.
Google Scholar

Ratzinger, J. 2005. Europa Benedykta w kryzysie kultur. Tłum. Wiesława Dzieża, Częstochowa: Edycja św. Pawła.
Google Scholar

Ratzinger, J./Benedykt XVI. 2022. Prawdziwa Europa. Tożsamość i misja. Teksty wybrane t. 3. Europa. red. P. Azzaro, C. Granados. Lublin: Fundacja Rozwoju KUL.
Google Scholar

Ratzinger J./Benedykt XVI. 2020. Czym jest prawda ? Znaczenie wartości religijnych i moralnych w społeczeństwie pluralistycznym, w: Opera omnia, t. 3/2, Bóg wiary i Bóg filozofów, red. K. Góźdź, M. Górecka, Lublin: Wydawnictwo Naukowe KUL, 736-751.
Google Scholar

Ratzinger, J. 2005. Homilia na rozpoczęcie konklawe, w: Ojciec Święty Benedykt XVI. U progu pontyfikatu. Kraków: Wydawnictwo Kai, 41-46.
Google Scholar

Ratzinger e la dittatura ideologica, „Avvenire.it” 05.05.2020, Esce in Germania una nuova biografia di Benedetto (avvenire.it) [11.12.2025]
Google Scholar

Rozwadowski, D. 2018. Marksizm kulturowy. 50 lat walki z cywilizacją Zachodu. Warszawa: Prohibita.
Google Scholar

Saliba, J.A. 1976. ‘Homo Religiosus’ in Mircea Eliade. An Anthropological Evaluation. Leiden: E.J. Brill.
Google Scholar

Schatz, K. 2004. Prymat papieski od początków do współczesności, tłum. Ewa Marszał, Jerzy Zakrzewski. Kraków: WAM.
Google Scholar

Shankman, P. 2005. Mead, Margaret. Encyclopedia of Religion. Vol. 9. L. Jones (ed.). Farmington Hills MI:Thomson Gale, 5803-5804.
Google Scholar

Styczeń, T., Szostek, A. 1987. Liberalizm po marksistowsku. Antropologiczne implikacje marksistowskiej soteriologii. W: A. B. Stępień (red.), Wobec filozofii marksistowskiej. Polskie doświadczenia. Rzym: Fundacja Jana Pawła II. Polski Instytut Kultury Chrześcijańskiej,121-141.
Google Scholar

Warzeszak, J. 2011. „Dyktatura” relatywizmu w ujęciu Benedykta XVI. Warszawskie Studia Teologiczne XXIV/1, 291-322.
Google Scholar

Weigel, G. 2005. Katedra i sześcian. Europa, Stany Zjednoczone i polityka bez Boga. Tłum. Izabela i Piotr Zarębscy. Warszawa: Fronda.
Google Scholar

Weiler, J. H.H. 2003. Chrześcijańska Europa. Konstytucyjny imperializm czy wielokulturowość, tłum. Wojciech Michera, Poznań: Wydawnictwo „W drodze”.
Google Scholar

Wildstein, B. 2013. Wojna z faszyzmem czyli mowa nienawiści III RP.W: tenże, Demokracja limitowana. Czyli dlaczego nie lubię III RP. Warszawa: Zysk i S-ka, 405-416.
Google Scholar

Wildstein, B. 2020. Od Marksa do Habermasa, czyli o bezkrytycznej krytyce. W: tenże, Bunt i afirmacja. Esej o naszych czasach. Warszawa: PIW. 122-158.
Google Scholar

Williams, R. 2018. Wiara na areopagu. O wizji Europy, roli państwa oraz o tym, dlaczego współczesne społeczeństwo nie przetrwa bez Boga, religii i wartości moralnych, tłum. Grażyna i Aleksander Gomola. Poznań: „W drodze”.
Google Scholar

Żaryn, J.1997. Kościół a władza w Polsce (1945-1950). Warszawa: Wydawnictwo DiG.
Google Scholar

Żaryn, J. 2003. Dzieje Kościoła katolickiego w Polsce (1944-1989). Warszawa: Instytut Historii PAN i Neriton.
Google Scholar

Żuk-Olszewski, D. 2022. Licencja na zabijanie. Historia legalnych aborcji od zbrodni sowieckich do współczesności. Kraków: Wydawnictwo AA.
Google Scholar