Decoding ‘Environmental’ Discourse: a Linguistic Approach to Improving Education for Sustainable Development

Michał Stefan Rutkowski; Agnieszka Klimska

doi:10.21697/fp.2025.2.18

Opublikowane: 2025-12-30

Tom 15 Nr 2 (2025)

Rozszyfrowywanie dyskursu „ekologicznego”: lingwistyczne podejście do doskonalenia edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju

Michał Stefan Rutkowski , Agnieszka Klimska

Forum Pedagogiczne

Dział: Colloquia

https://doi.org/10.21697/fp.2025.2.18

Abstrakt

W obliczu postępującej degradacji środowiska naturalnego oraz w ramach interdyscyplinarnych dążeń do podniesienia jakości edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju (EZR) zwracamy uwagę, że dziedzina ta powinna ewoluować nie tylko pod względem treści, ale również języka. Niniejszy artykuł analizuje hipotezę, zgodnie z którą zjawiska lingwistyczne – w szczególności prozodia semantyczna – w znaczący sposób kształtują świadomość i działania na rzecz środowiska. Czerpiąc z językoznawstwa kognitywnego i analizy dyskursu, w pierwszej kolejności przedstawiamy teoretyczne podstawy twierdzenia, że język wpływa na percepcję społeczną i intencje behawioralne w sferze ochrony środowiska. Następnie dokonujemy przeglądu zastosowań prozodii semantycznej w badaniach nad dyskursem ekologicznym, począwszy od analizy terminu GREEN FUNDAMENTALIST autorstwa Partingtona (1998), który ujawnia, jak częste negatywne kolokacje mogą naznaczyć nawet ideologicznie neutralne pojęcia, a skończywszy na badaniu leksemu SUSTAINABILITY przeprowadzonym przez Hardiman i Nuraniwati (2023), które ukazuje jego pozytywną aurę semantyczną we współczesnym dyskursie informacyjnym. Te prace stanowią punkt wyjścia dla naszej autorskiej analizy terminu ENVIRONMENTAL przy użyciu narzędzia WebCorp. Nasze badanie korpusowe ujawnia dwojaki wzorzec lingwistyczny: przymiotnik ENVIRONMENTAL wykazuje negatywną prozodię semantyczną, kolokując z terminami oznaczającymi szkodę i ryzyko, a jednocześnie jest osadzony w neutralnym, technokratycznym dyskursie zarządzania i nauki. Takie otoczenie semantyczne może przyczyniać się do dystansu emocjonalnego, braku zaangażowania lub technokratycznego postrzegania kryzysu ekologicznego. Twierdzimy, że wzorce te mają bezpośrednie implikacje dla edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju: jeśli edukacja ta ma krzewić nadzieję, poczucie sprawczości i działanie, musi zwracać uwagę nie tylko na to, czego naucza, ale również na to, w jaki sposób jest to kodowane językowo. Prozodia semantyczna oferuje edukatorom efektywne narzędzie do przekształcania dyskursu ekologicznego i klimatycznego w sposób, który rezonuje z adresatami przekazu na płaszczyźnie emocjonalnej i etycznej.

Słowa kluczowe:

dyskurs ekologiczny, prozodia semantyczna, edukacja ekologiczna, edukacja na rzecz zrównoważonego rozwoju (EZR), lingwistyka korpusowa

Inne teksty tego samego autora

Agnieszka Klimska, Michał Rutkowski, Learning about learning as an essential element of high-quality education , Forum Pedagogiczne: Tom 12 Nr 2 (2022): Pedagogika lasu
Agnieszka Klimska, Edukacja dla bezpieczeństwa versus edukacja na rzecz zrównoważonego rozwoju , Forum Pedagogiczne: Tom 11 Nr 1 (2021): Numer jubileuszowy
Monika Wolińska, Agnieszka Klimska, Jarosław Michalski, From the Editor , Forum Pedagogiczne: Tom 14 Nr 2.2 (2024): Education for Peace: Between Theory and Educational Practice
Agnieszka Klimska, Anna Batorczak, Planowanie edukacji ekologicznej i klimatycznej w Polsce w świetle dokumentów strategicznych z zakresu zrównoważonego rozwoju , Forum Pedagogiczne: Tom 14 Nr 2.1 (2024): Psychologiczne, pedagogiczne i językowe aspekty trudności szkolnych

Pobierz pliki

pdf (English)

Zasady cytowania

Rutkowski, M. S., & Klimska, A. (2025). Rozszyfrowywanie dyskursu „ekologicznego”: lingwistyczne podejście do doskonalenia edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju. Forum Pedagogiczne, 15(2). https://doi.org/10.21697/fp.2025.2.18

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Alexander D. E. (2013). „Resilience and disaster risk reduction: an etymological journey”. „Natural Hazards and Earth System Sciences”, nr 13(11), s. 2707–2716. DOI: https://doi.org/10.5194/nhess-13-2707-2013
Google Scholar

Bilfinger L., Brummernhenrich B., Jucks R. (2024). „The effects of fear appeals on reactance in climate change communication”. „Journal of Experimental Social Psychology”, nr 115, s. 104666. https://doi.org/10.1016/j.jesp.2024.104666 DOI: https://doi.org/10.1016/j.jesp.2024.104666
Google Scholar

Cheng W. (2006). „Describing the extended meanings of lexical cohesion in a corpus of SARS spoken discourse”. „International Journal of Corpus Linguistics”, nr 11(3), s. 325–344. DOI: https://doi.org/10.1075/ijcl.11.3.06che
Google Scholar

De Graaf J., Bal M., de Wit J., Stok M. (2024). „Climate change doom communication from a fear appeal perspective”. „European Journal of Health Communication”, nr 5(4), s. 26–50. https://doi.org/10.47368/ejhc.2024.402 DOI: https://doi.org/10.47368/ejhc.2024.402
Google Scholar

Deci E. L., Ryan R. M. (2000). „The „what” and „why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior”. „Psychological Inquiry”, nr 11(4), s. 227–268. DOI: https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1104_01
Google Scholar

Fairclough N. (1992). Discourse and Social Change. Polity Press.
Google Scholar

Goatly A. (2007). Washing the Brain. Metaphor and Hidden Ideology. Amsterdam: John Benjamins. DOI: https://doi.org/10.1075/dapsac.23
Google Scholar

Hardiman D. P., Nuraniwati T. (2023). „Semantic prosody and semantic preference of 'sustainable' in the NOW Corpus”. „3L: Language, Linguistics, Literature”, nr 29(3), s. 151–170. DOI: https://doi.org/10.17576/3L-2023-2901-13
Google Scholar

Kagawa F. (2007). „Dissonance in students' perceptions of sustainable development and sustainability: Implications for curriculum change”. „International Journal of Sustainability in Higher Education”, nr 8(3), s. 317–338. DOI: https://doi.org/10.1108/14676370710817174
Google Scholar

Lakoff G. (2010). „Why it matters how we frame the environment”. „Environmental Communication”, nr 4(1), s. 70–81. DOI: https://doi.org/10.1080/17524030903529749
Google Scholar

Louw B. (1993). „Irony in the text or insincerity in the writer? The diagnostic potential of semantic prosodies”. W: Baker M., Francis G., Tognini-Bonelli E. (red.), Text and Technology: In Honour of John Sinclair (s. 157–176). Amsterdam: John Benjamins. DOI: https://doi.org/10.1075/z.64.11lou
Google Scholar

Luntz F. (2003). The Luntz Research Companies: Straight Talk. Memo to the Bush Administration. Unpublished memorandum.
Google Scholar

Moser S. C., Dilling L. (red.) (2007). Creating a climate for change: Communicating climate change and facilitating social change. Cambridge: Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511535871
Google Scholar

Ojala M. (2012). „Hope and climate change: The importance of hope for pro-environmental engagement among young people”. „Environmental Education Research”, nr 18(5), s. 625–642. DOI: https://doi.org/10.1080/13504622.2011.637157
Google Scholar

Partington A. (1998). Patterns and Meanings: Using Corpora for English Language Research and Teaching. Amsterdam: John Benjamins. DOI: https://doi.org/10.1075/scl.2
Google Scholar

Partington A. (2003). The Linguistics of Political Argument: The Spin-doctor and the Wolf-pack at the White House. London: Routledge.
Google Scholar

Sinclair J. (1991). Corpus, Concordance, Collocation. Oxford: Oxford University Press.
Google Scholar

Sinclair J. (1996). „The search for units of meaning”. „Textus”, nr 9, s. 75–106.
Google Scholar

Stibbe A. (2015). Ecolinguistics: Language, Ecology and the Stories We Live By. London: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9781315718071
Google Scholar

Stubbs M. (2001). Words and Phrases: Corpus Studies of Lexical Semantics. Oxford: Blackwell.
Google Scholar

Tribble C. (2000). „Genres, keywords, teaching: towards a pedagogic account of the language of project proposals”. W: Burnard L., McEnery A. (red.), Rethinking Language Pedagogy from a Corpus Perspective. Papers from the third international conference on Teaching and Language Corpora (s. 75–90). Frankfurt am Main: Peter Lang.
Google Scholar

UNESCO. (2020). Education for Sustainable Development: A Roadmap. Paryż: UNESCO.
Google Scholar

WebCorp concordancer. https://www.webcorp.org.uk/live/ (dostęp: 02.07.2025).
Google Scholar