Osoby niewidome i słabowidzące w bibliotekach publicznych. Od segregacyjnego do inkluzywnego modelu funkcjonowania – analiza warunków dostępności

Emilia Śmiechowska-Petrovskij

doi:10.21697/fp.2025.2.17

Opublikowane: 2025-12-30

Tom 15 Nr 2 (2025)

Osoby niewidome i słabowidzące w bibliotekach publicznych. Od segregacyjnego do inkluzywnego modelu funkcjonowania – analiza warunków dostępności

Emilia Śmiechowska-Petrovskij

Forum Pedagogiczne

Dział: Colloquia

https://doi.org/10.21697/fp.2025.2.17

Abstrakt

Celem artykułu jest omówienie warunków dostępności bibliotek publicznych dla osób niewidomych i słabowidzących w Polsce. Rozważania historycznoprawne obsługi bibliotecznej tej grupy (analizy aktów prawnych, danych statystycznych, piśmiennictwa naukowego i praktyk wdrożeniowych) pozwalają ukazać, że dominujący przez ponad 50 lat segregacyjny model funkcjonowania bibliotek publicznych ulega zmianie na rzecz modelu inkluzywnego. W artykule omówiono warunki dostępności konieczne do spełnienia przez biblioteki publiczne, aby ten model urzeczywistnić. Umożliwi to uprawomocnienie zapisów zawartych w ustawie o bibliotekach: „powszechnego prawa do korzystania z zasobów” oraz „powszechnej dostępności” dla wszystkich czytelników, również z niepełnosprawnością wzroku.

Słowa kluczowe:

dostępność, biblioteki publiczne, osoby niewidome, osoby słabowidzące, ustawy o dostępności

Inne teksty tego samego autora

Emilia Śmiechowska-Petrovskij, The stigmatizing and stereotyping people with blindness. The opposite tendencies , Forum Pedagogiczne: Tom 7 Nr 2 (2017)
Dariusz Stępkowski, Emilia Śmiechowska-Petrovskij, Od redakacji , Forum Pedagogiczne: Tom 5 Nr 1 (2015)
Dariusz Stępkowski, Emilia Śmiechowska-Petrovskij, Od redakacji , Forum Pedagogiczne: Tom 6 Nr 2/1 (2016)
Dariusz Stępkowski, Emilia Śmiechowska-Petrovskij, Anna Halina Fidelus, Od redakcji , Forum Pedagogiczne: Tom 7 Nr 1 (2017)
Dariusz Stępkowski, Emilia Śmiechowska-Petrovskij, Od redakacji , Forum Pedagogiczne: Tom 5 Nr 2 (2015)
Dariusz Stępkowski, Emilia Śmiechowska-Petrovskij, Barbara Baraniak, Aleksandra Kulpa-Puczyńska, Od redakacji , Forum Pedagogiczne: Tom 6 Nr 2/2 (2016)
Dariusz Stępkowski, Emilia Śmiechowska-Petrovskij, Izabela Gątarek, Od redakcji , Forum Pedagogiczne: Tom 7 Nr 2 (2017)
Emilia Śmiechowska-Petrovskij, WEZWANIE DO WŁASNEJ AKTYWNOŚCI W KONTEKŚCIE DOBORU LITERATURY DLA DZIECI PRZEZ PEDAGOGÓW , Forum Pedagogiczne: Tom 1 Nr 2 (2011)
Emilia Śmiechowska-Petrovskij, Preferencje osób z dysfunkcją wzroku w zakresie korzystania z informacyjno-komunikacyjnych technologii wspomagających , Forum Pedagogiczne: Tom 7 Nr 1 (2017)
Emilia Śmiechowska-Petrovskij, Adaptacja podręczników szkolnych do potrzeb uczniów niewidzących - stan i postulaty poznawczo-praktyczne , Forum Pedagogiczne: Tom 5 Nr 1 (2015)

1 2 > >>

Pobierz pliki

pdf (English)

Zasady cytowania

Śmiechowska-Petrovskij, E. (2025). Osoby niewidome i słabowidzące w bibliotekach publicznych. Od segregacyjnego do inkluzywnego modelu funkcjonowania – analiza warunków dostępności . Forum Pedagogiczne, 15(2). https://doi.org/10.21697/fp.2025.2.17

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Abutayeh, N., & García-Orosa, B. (2021). Emerging services for the visually impaired in academic libraries. Library Philosophy and Practice. Retrieved from University of Nebraska–Lincoln Digital Commons, (e-journal) http://digitalcommons.unl.edu/libphilprac/6538.
Google Scholar

Act of 4 April 2019 on the Digital Accessibility of Websites and Mobile Applications of Public Sector Bodies, as amended, Journal of Laws 2023, item 1440.
Google Scholar

Act of 19 July 2019 on Ensuring Accessibility for Persons with Special Needs, Journal of Laws 2022, item 2240; 2024, item 731.
Google Scholar

Act of 9 April 1968 on Libraries, Journal of Laws 1968, No. 12, item 63. DOI: https://doi.org/10.14315/zee-1968-0109
Google Scholar

Annex to the Regulation of the Minister of Labour and Social Policy and the Minister of Culture and National Heritage of 6 September 2013, Journal of Laws 2023, item 1902.
Google Scholar

Biblioteki publiczne w 2022 r. (2023). Główny Urząd Statystyczny.
Google Scholar

Biblioteki publiczne w 2023 r. (2024). Główny Urząd Statystyczny.
Google Scholar

Chymkowski, R., Motrenko, J. B., Zasacka, Z., & Koryś, I. (2025). Stan czytelnictwa książek w Polsce w 2024 roku. Biblioteka Narodowa. https://www.bn.org.pl/download/document/1754397117.pdf
Google Scholar

Czerwińska, M. (1999). Pismo i książka w systemie L. Braille’a w Polsce. Historia i funkcje rewalidacyjne. Wyd. SbP.
Google Scholar

Czerwińska, M. (2017). From Braille libraries to digital services: Alternative materials and assistive technologies for users with visual impairments. Roczniki Biblioteczne, 61, 207–225. DOI: https://doi.org/10.19195/0080-3626.61.10
Google Scholar

Czerwińska, M. (2018). Kultura informacji osób z niepełnosprawnością wzroku w refleksji tyflologiczno-informatologicznej. Interdyscyplinarne Konteksty Pedagogiki Specjalnej, 18, 29-52. DOI: https://doi.org/10.14746/ikps.2017.18.03
Google Scholar

Decree of 17 April 1946 on Libraries and the Protection of Library Collections, Journal of Laws 1946, No. 26, item 163.
Google Scholar

Fedorowicz, M. (2010). Człowiek niepełnosprawny w bibliotece publicznej. Wydawnictwo Naukowe UMK.
Google Scholar

Postal Law Act of 23 November 2012, Journal of Laws 2023, item 1640; 2024, item 467.
Google Scholar

Śmiechowska-Petrovskij, E. (2024). Public libraries as an informational space for individuals with blindness and visual impairment: Material and immaterial artifacts of access. Przegląd Biblioteczny, 2024, 64–87. DOI: https://doi.org/10.36702/pb.1147
Google Scholar

Zasacka, Z., Chymkowski, R., & Koryś, I. (2023). Stan czytelnictwa książek w Polsce w 2023 roku. Biblioteka Narodowa. https://www.bn.org.pl/download/document/1712262172.pdf
Google Scholar

Xie, I., Lee, T. H., Lee, H. S., Wang, S., & Babu, R. (2023). Comparison of accessibility and usability of digital libraries on mobile platforms: blind and visually impaired users' assessment. Information Research, 28(2). https://doi.org/10.47989/337 DOI: https://doi.org/10.47989/ir283337
Google Scholar

Mishra, S. (2023). Assistive technologies for visual impairment: Enhancing access in libraries. Library Philosophy and Practice. Retrieved from University of Nebraska–Lincoln Digital Commons, (e-journal). https://digitalcommons unl.edu/libphilprac.
Google Scholar