Teoria zrównania mediów a ekologia mediów – wstępna analiza punktów stycznych, różnic i możliwych zbieżności metateoretycznych

Tomasz Płonkowski

doi:10.21697/kmt.2025.64.16

Opublikowane: 2025-12-30

Tom 4 Nr 64 (2025)

Teoria zrównania mediów a ekologia mediów – wstępna analiza punktów stycznych, różnic i możliwych zbieżności metateoretycznych

Tomasz Płonkowski

Kultura Media Teologia

Dział: Varia

https://doi.org/10.21697/kmt.2025.64.16

Abstrakt

Artykuł zestawia dwie koncepcje funkcjonujące w obszarze badań nad komunikowaniem: ekologię mediów oraz teorię zrównania mediów. Celem analizy jest wskazanie wybranych podobieństw i różnic między nimi oraz zarysowanie możliwych kierunków dialogu teoretycznego. Ekologia mediów stanowi podejście makroanalityczne, koncentrujące się na historycznym i kulturowym wpływie technologii komunikacyjnych na rozwój cywilizacji; opiera się głównie na analizach jakościowych i historycznych, co sprawia, że jej twierdzenia rzadko podlegają empirycznej weryfikacji. Teoria zrównania mediów, wywodząca się z psychologii, przyjmuje perspektywę mikrospołeczną i zakłada, że ludzie nieświadomie reagują na media w sposób zbliżony do reagowania na realnych ludzi i miejsca; koncepcja ta została szeroko rozwinięta na gruncie badań eksperymentalnych. Autor wskazuje, że mimo odmienności obu podejść można dostrzec między nimi pewne punkty styczne. W szczególności narzędzia badawcze teorii zrównania mediów mogą potencjalnie okazać się użyteczne przy testowaniu wybranych założeń ekologii mediów, zwłaszcza tam, gdzie brakuje jej odwołań do badań empirycznych. Takie połączenie podejść makro- i mikroanalitycznych może potencjalnie przyczynić się do odświeżenia wybranych twierdzeń ekologii mediów oraz poszerzyć perspektywę badań nad wpływem technologii na ludzkie życie. Obie teorie – mimo formułowanych wobec nich zastrzeżeń – podkreślają znaczący wpływ mediów na zachowania i percepcję odbiorców i mogą wzajemnie się dopełniać, tworząc bardziej kompleksowy obraz procesów komunikacyjnych.

Słowa kluczowe:

ekologia mediów, koncepcja zrównania mediów, Marshall McLuhan, Byron Reeves i Clifford Nass, podejście metateoretyczne, teoria komunikowania, wpływ mediów, badania eksperymentalne, badania historyczne, antropotroficzna ewolucja mediów, technologia komunikacyjna, makroanaliza, rewitalizacja teorii

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Płonkowski, Tomasz. „Teoria zrównania mediów a Ekologia mediów – wstępna Analiza punktów Stycznych, różnic I możliwych zbieżności Metateoretycznych”. Kultura Media Teologia, t. 4, nr 64, grudzień 2025, s. 267–285, doi:10.21697/kmt.2025.64.16.

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Altheide, D. (1977). Creating Reality: How TV News Distorts Events. Beverly Hills, CA: Sage. Altheide, D. (1985). Media Power. Beverly Hills, CA: Sage.
Google Scholar

Altheide, D. (1995). An Ecology of Communication: Cultural Formats of Control. Hawthorne, NY: Aldine de Gruyter.
Google Scholar

Altheide, D., & Snow, R.P. (1979). Media Logic. Beverly Hills, CA: Sage.
Google Scholar

Altheide, D., & Snow, R.P. (1991). Media Worlds in the Postjournalism Era. Hawthorne, NY: Aldine de Gruyter.
Google Scholar

Bobryk, J. (2001). Spadkobiercy Teuta. Ludzie i media. Warszawa: Wydawnictwo UW. Davidson, T. (1983). The third person effect in communication. Public Opinion Quarterly.
Google Scholar

de Kerckhove, D. (1996). Powłoka kultury. Odkrywanie nowej elektronicznej rzeczywistości. Warszawa: Mikom. de Kerckhove, D. (2001). Inteligencja otwarta. Warszawa: Mikom.
Google Scholar

Drożdż, M. (2006). Etyczna demitologizacja mediów. Tarnowskie Studia Teologiczne, 25(1), 83–99.
Google Scholar

Drożdż, M. (2021). Media to ludzie. W M. Drożdż (red.), Ludzie mediów – media to ludzie. Tarnów: Biblos. Eisenstein, E.L. (2004). Rewolucja Gutenberga. Warszawa: Prószyński i S-ka.
Google Scholar

Ellul, J. (1990a). The autonomy of technology. W L.A. Hickman (red.), Technology as Human Affair. New York: McGraw-Hill.
Google Scholar

Ellul, J. (1990b). The present and the future. W L.A. Hickman (red.), Technology as Human Affair. New York: McGraw-Hill.
Google Scholar

Finkelstein, S. (1968). Sense and Nonsense of McLuhan. New York: International Publishers.
Google Scholar

Frydrychowicz, S. (2021). Wymiary komunikacji. Klucz dostępu do efektywnej komunikacji interpersonalnej. Kraków: Wydawnictwo Ignatianum.
Google Scholar

Gencarelli, T. (2006). The missing years: Neil Postman and The New English Book Series. Explorations in Media Ecology, 5(1), 45–59. https://doi.org/10.1386/eme.5.1.45_1 DOI: https://doi.org/10.1386/eme.5.1.45_1
Google Scholar

Godlewski, G. (2003). Wstęp. W G. Godlewski (red.), A. Mencwel, & R. Sulima (oprac.), Antropologia słowa. Warszawa: WUW.
Google Scholar

Godlewski, G. (2008). Słowo – pismo – sztuka słowa. Warszawa: WUW.
Google Scholar

Goody, J., & Watt, I. (1963). The consequences of literacy. Comparative Studies in Society and History, 5(3), 304–345. DOI: https://doi.org/10.1017/S0010417500001730
Google Scholar

Griffin, E. (2003). Podstawy komunikacji społecznej (tłum. O. i W. Kubińscy). Gdańsk: GWP.
Google Scholar

Hajduk, Z. (1991–1992). Uwarunkowania postępu poznawczego w teoriach rozwoju nauki. Roczniki Filozoficzne, 39–40(3).
Google Scholar

Havelock, E. (2006). Muza uczy się pisać. Warszawa: WUW.
Google Scholar

Innis, H. (1950). Empire and Communication. Oxford: Oxford University Press.
Google Scholar

Innis, H. (1951). The Bias of Communication. Toronto: Toronto University Press.
Google Scholar

Jakubowicz, K. (2011). Nowa ekologia mediów. Warszawa: Poltext.
Google Scholar

Laskowska, M., & Marcyński, K. (2019). Media ecology – (un)necessary research perspective in communication and media studies. Mediatization Studies, 3, 53–68. https://doi.org/10.17951/ms.2019.3.53-68 DOI: https://doi.org/10.17951/ms.2019.3.53-68
Google Scholar

Lee, K.M., Park, N., & Song, H. (2005). Can a robot be perceived as a developing creature? Human Communication Research, 31, 538–563. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1468-2958.2005.tb00882.x
Google Scholar

Levinson, P. (1999a). Digital McLuhan. New York: Routledge.
Google Scholar

Levinson, P. (1999b). Miękkie ostrze. Warszawa: Muza.
Google Scholar

Littlejohn, S.W., & Foss, K.A. (red.). (2009). Encyclopedia of Communication Theory (Vols. 1–2). Thousand Oaks, CA: Sage. DOI: https://doi.org/10.4135/9781412959384
Google Scholar

Lord, E.B. (2006). Pieśniarz i jego opowieść. Warszawa: WUW.
Google Scholar

Loska, K. (2011). Dziedzictwo McLuhana. Kraków: Rabid.
Google Scholar

Łęski, Z. (2017). Nowe media w społeczeństwie informacyjnym z perspektywy analizy transakcyjnej. Edukacyjna Analiza Transakcyjna, 6, 119–125. DOI: https://doi.org/10.16926/eat.2017.06.07
Google Scholar

Maj, A., & Derda-Nowakowski, M. (red.) (2009). Kody McLuhana. Katowice: ExMachina.
Google Scholar

Mantovani, C. (1995). Virtual reality as a communication environment. Human Relations, 48, 669–683. DOI: https://doi.org/10.1177/001872679504800604
Google Scholar

Mast, G. (1971). Short History of the Movies. New York: Pegasus.
Google Scholar

McLuhan, M. (1974). Środki komunikowania – przedłużenie człowieka. W A. Siciński (red.), Technika a społeczeństwo (t. 1, ss. 73–138). Warszawa: PIW.
Google Scholar

McLuhan, M. (1975). Galaktyka Gutenberga. W K. Jakubowicz (tłum.), Wybór pism. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe.
Google Scholar

McLuhan, M. (2001). Wybór tekstów. Warszawa: Zysk i S-ka.
Google Scholar

McLuhan, M. (2004). Zrozumieć media. Warszawa: WNT.
Google Scholar

McLuhan, M., & Fiore, Q. (1967). The Medium Is the Massage. New York: Bantam.
Google Scholar

Mersch, D. (2010). Teorie mediów. Warszawa: Sic!
Google Scholar

Meyrowitz, J. (1985). No Sense of Place. New York: Oxford University Press.
Google Scholar

Milberry, K., & Anderson, S. (2009). Open sourcing our way to an online commons. Journal of Communication Inquiry, 33(4), 393–412. https://doi.org/10.1177/0196859909340349 DOI: https://doi.org/10.1177/0196859909340349
Google Scholar

Moon, Y. (2002). Personalization and personality. Journal of Consumer Psychology, 12, 313–326. Mrozowski, M. (2001). Media masowe. Warszawa: ASPRA-JR. DOI: https://doi.org/10.1207/S15327663JCP1204_04
Google Scholar

Nass, C., & Brave, S. (2005). Wired for Speech. Cambridge, MA: MIT Press.
Google Scholar

Nass, C., & Moon, Y. (2000). Machines and mindlessness: Social responses to computers. Journal of Social Issues, 56, 81–103. https://doi.org/10.1111/0022-4537.00153 DOI: https://doi.org/10.1111/0022-4537.00153
Google Scholar

Nystrom, C. (1973). Towards a Science of Media Ecology. (Doctoral dissertation). New York University.
Google Scholar

Ong, W. (1992). Oralność i piśmienność. Lublin: KUL.
Google Scholar

Płonkowski, T. (2007). Determinizm technologiczny – drugie pokolenie. W M. Sokołowski (red.), Definiowanie McLuhana. Olsztyn: UWM.
Google Scholar

Płonkowski, T. (2010). Kultura i media w świetle medialnego relatywizmu. W M. Niezgoda i in. (red.), Com.unikowanie w zmieniającym się społeczeństwie. Kraków: Nomos.
Google Scholar

Płonkowski, T. (2011). Media jako epistemologia. W M. Bytniewski & M. Chałubiński (red.), Teoretyczne podstawy socjologii wiedzy (t. 3). Lublin: UMCS.
Google Scholar

Postman, N. (1970). The reform of English curriculum. In A.C. Eurich (Ed.), High school 1980: The shape of the future in American secondary education (p. 161). New York, NY: Pitman.
Google Scholar

Postman, N. (1979). Teaching as a conserving activity (p. 186). New York, NY: Delacorte Press.
Google Scholar

Postman, N. (1985). Amusing ourselves to death: Public discourse in the age of show business. New York, NY: Penguin.
Google Scholar

Postman, N. (1995). Technopol. Triumf techniki nad kulturą. Warszawa: Muza.
Google Scholar

Postman, N. (2002). Rozbawić się na śmierć. Warszawa: PIW.
Google Scholar

Raś, D., Woźniak, M., & Reptak, M. (2024). McLuhan’s mosaics. Media Research Issues, 9–24. https://doi. org/10.4467/22996362PZ.24.002.19190 DOI: https://doi.org/10.4467/22996362PZ.24.002.19190
Google Scholar

Reeves, B., & Nass, C. (2000). Media i ludzie (tłum. H. Szczerkowska). Warszawa: PIW.
Google Scholar

Reeves, B., Thorson, E., Rothschild, M.L., McDonald, D., Goldstein, R., & Hirsch, J. (1985). Attention to television. International Journal of Neuroscience, 27, 241–255. DOI: https://doi.org/10.3109/00207458509149770
Google Scholar

Rogers, E. (1986). Communication Technology: The New Media in Society. New York.
Google Scholar

Rosenthal, R. (1978). Combining results of independent studies. Psychological Bulletin, 85(1), 185–193. https://doi.org/10.1037/0033-2909.85.1.185 DOI: https://doi.org/10.1037//0033-2909.85.1.185
Google Scholar

Schwartz, J. (2016). Disconnect to connect: Emotional responses to loss of technology during Hurricane Sandy. W S.Y. Tettegah & D.L. Espelage (red.), Emotions, Technology, and Behaviors (ss. 107–122). https://doi.org/10.1016/B978-0-12-801873-6.00006-6 DOI: https://doi.org/10.1016/B978-0-12-801873-6.00006-6
Google Scholar

Siemieniecki, B. (2010). Odbiór informacji a działanie w Internecie. Kraków: UP.
Google Scholar

Sitkowska, K. (2012). Kulturowy wymiar ewolucji mediów w ujęciu przedstawicieli „Szkoły Toronto”. Kultura – Media – Teologia, 11, 42–54.
Google Scholar

Sokołowski, M. (red.) (2003). Definiowanie McLuhana. Olsztyn: UWM.
Google Scholar

Stamps, J. (1995). Unthinking Modernity. Montreal: McGill–Queen’s University Press. DOI: https://doi.org/10.1515/9780773565012
Google Scholar

Stein, J.P., Cimander, P., & Appel, M. (2022). Power-posing robots. International Journal of Social Robotics, 14, 1413–1422. https://doi.org/10.1007/s12369-022-00878-x Strate, L. (1999). Understanding MEA. In Medias Res, 1(1). DOI: https://doi.org/10.1007/s12369-022-00878-x
Google Scholar

Strate, L. (2002). Media ecology as a scholarly activity. Proceedings of the Media Ecology Association, 3.
Google Scholar

Szpunar, M. (2014). Nowa ekologia mediów. Studia Humanistyczne AGH, 13(1), 135–148. https://doi. org/10.7494/human.2014.13.1.135 DOI: https://doi.org/10.7494/human.2014.13.1.135
Google Scholar

Tettegah, S.Y., & Espelage, D.L. (2016). Emotions, Technology, and Behaviors. https://doi.org/10.1016/ B978-0-12-801873-6.00006-6
Google Scholar

Trybulec, M. (2015). Media i poznanie. Kraków: Universitas.
Google Scholar

Wolański, J. (2005). The metatheoretical problems of epistemology. Diametros, 6, 70–93. https://doi. org/10.13153/diam.6.2005.165
Google Scholar

Zimbardo, P., Ebbesen, E., & Maslach, C. (1977). Influencing Attitudes and Changing Behaviour. Reading, MA: Addison-Wesley.
Google Scholar

Źródła internetowe
Google Scholar

Media ecology (2025, 7.05). Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Media_ecology
Google Scholar

Media Ecology Association (2025, 7.05). https://www.media-ecology.org/
Google Scholar

Postman, N. (2013). What is media ecology? Media Ecology Association. (archived 14.09.2013).
Google Scholar

The Medium Is the Massage (2025, 7.05). Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/The_Medium_Is_ the_Massage
Google Scholar

What is the media ecology (2023, 10.11). https://mcluhan.org/media-ecology/
Google Scholar

Tomasz Płonkowski

t.plonkowski@uksw.edu.pl
https://orcid.org/0000-0002-2239-1984

Afiliacja:

Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie Polska

Biogram

Tomasz Jan Płonkowski (dr) – absolwent socjologii na Uniwersytecie Warszawskim. Doktoryzował się na Wydziale Dziennikarstwa i Nauk Politycznych UW (praca dotyczyła koncepcji społecznej odpowiedzialności dziennikarzy); był zatrudniony tam jako adiunkt i wykładowca. Od 2016 r. prowadzi zajęcia w Instytucie Edukacji Medialnej i Dziennikarstwa UKSW w zakresie medioznawstwa, od 2017 zatrudniony jako adiunkt –- wykładowca. Autor jednej książki i kilkudziesięciu rozdziałów w książkach oraz w czasopismach naukowych. Najwięcej publikował na temat determizmu medialnego i ekologii mediów, a także zajmował sie tematyką skandali medialnych. Zainteresowania badawcze – kultura medialna, opinia publiczna i jej badanie.