Minister Sprawiedliwości Rzeczypospolitej Polskiej a Prokurator Generalny – ewolucja modelu ustrojowego prokuratury w Polsce

Jakub Zbigniew Kochanowicz

doi:10.21697/mj.16492

Published: 2025-12-30

No. 2 (2025)

Minister of Justice of the Republic of Poland and the Prosecutor General – The Evolution of the Institutional Model of the Public Prosecutor’s Office in Poland

Jakub Zbigniew Kochanowicz

"Młody Jurysta" Czasopismo Studentów i Doktorantów Wydziału Prawa i Administracji UKSW

Section: Artykuły

https://doi.org/10.21697/mj.16492

Abstract

The primary objective of this study is to evaluate the evolution of the Polish prosecution service's constitutional structure, with a specific focus on the controversial model of combining the functions of the Prosecutor General and the Minister of Justice. The research aims to analyze the consequences of this arrangement for the rule of law and the institution's independence. The study employs a historical-legal analysis to trace the development of the prosecution service from the interwar period through the post-war era and into the post-1989 period. It examines key legal acts and arguments both for and against specific constitutional models, contrasting Polish solutions with European standards and drawing on recommendations from the Venice Commission and the European Parliament. The analysis reveals that the historical and contemporary practice of merging the roles of the Prosecutor General and the Minister of Justice, while sometimes justified for the sake of a cohesive criminal policy, ultimately leads to serious problems. This arrangement violates the fundamental principle of the separation of powers and undermines the independence of the prosecution service. The current regulations, which permit the issuance of instructions in specific cases, are in conflict with European standards. Organizations like the Venice Commission and the European Parliament have criticized this model, arguing that the prosecution service should be apolitical and operate independently of the government. The study concludes by discussing the necessity of returning to a model where the Prosecutor General is an independent official appointed for a specific term. It argues that separating the two functions and restoring the full independence of the prosecution service is crucial for strengthening the democratic foundations of the state and ensuring consistency with constitutional principles of the rule of law.

Keywords:

prosecution service, Prosecutor General, Minister of Justice, prosecutorial independence, separation of powers, rule of law

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Kochanowicz, J. Z. (2025). Minister of Justice of the Republic of Poland and the Prosecutor General – The Evolution of the Institutional Model of the Public Prosecutor’s Office in Poland. "Młody Jurysta" Czasopismo Studentów I Doktorantów Wydziału Prawa I Administracji UKSW, (2), 116–136. https://doi.org/10.21697/mj.16492

Cited by / Share

References

Augustyn P., Bała K., Połączenie funkcji Ministra Sprawiedliwości i Prokuratora Generalnego jako zagrożenie dla praworządności, „Roczniki Administracji i Prawa” 2021, z. 2, s. 27–36. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.5548
Google Scholar

Brzuszczak P., Spór o model ustrojowy prokuratury w świetle dyskusji parlamentarnych nad nowelizacją z 29 grudnia 1989 r. Konstytucji PRL, „Przegląd Sejmowy” 2024, nr 3–4, s. 51–71. DOI: https://doi.org/10.31268/PS.2024.241
Google Scholar

Czachor R., Prosecutor’s Office in Contemporary Poland: A Quest for Independence amid Political Tensions, „Prawo i Więź” 2025, nr 3, s. 39–60.
Google Scholar

Gerecka-Żołyńska A., Niezależność prokuratury i prokuratorów – nowe rozwiązania na tle dotychczasowych kontrowersji (uwagi w związku z ustawą z 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze), „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2016, z. 1, s. 57–70. DOI: https://doi.org/10.14746/rpeis.2016.78.1.6
Google Scholar

Grzegorczyk T., Niezależność prokuratury i prokuratorów w świetle znowelizowanej ustawą z dnia 9 października 2009 roku ustawy o prokuraturze, „Prokuratura i Prawo” 2010, z. 1–2, s. 27–40.
Google Scholar

Kozioł K., Polityka i ustrojowa rola prokuratury w okresie po II wojnie światowej w ustawie z dnia 20 lipca 1950 roku o Prokuraturze Rzeczypospolitej Polskiej, „Przegląd Prawo-Ekonomiczny” 2015, nr 4, s. 103–110. DOI: https://doi.org/10.31743/ppe.15847
Google Scholar

Kułak K., Kwestia niezależności prokuratora w nowej ustawie – Prawo o prokuraturze, „Studia Iuridica Lublinensia” 2016, nr 4, s. 105–127. DOI: https://doi.org/10.17951/sil.2016.25.4.105
Google Scholar

Lityński A., Historia prawa Polski Ludowej, Warszawa 2010.
Google Scholar

Mazowiecka L., Prokuratura w Polsce, Warszawa 2015.
Google Scholar

Obara A., Organizacja prokuratury powszechnej według ustawy z 20 lipca 1950 r. o Prokuraturze Rzeczypospolitej Polskiej, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 2021, t. 73, s. 241–252. DOI: https://doi.org/10.14746/cph.2021.2.12
Google Scholar

Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 22 lipca 1952 r. (Dz.U. 1952 nr 33, poz. 232).
Google Scholar

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78, poz. 483).
Google Scholar

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 lutego 2016 r. w sprawie wynagrodzenia zasadniczego prokuratorów oraz wysokości dodatków funkcyjnych przysługujących prokuratorom (Dz.U. poz. 2271).
Google Scholar

Ustawa konstytucyjna z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym (Dz.U. nr 84, poz. 426).
Google Scholar

Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. nr 19, poz. 101).
Google Scholar

Ustawa z dnia 14 kwietnia 1967 r. o Prokuraturze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. nr 13, poz. 55).
Google Scholar

Ustawa z dnia 15 maja 1993 r. o zmianie ustaw – Prawo o ustroju sądów powszechnych, o prokuraturze, o Sądzie Najwyższym, o Trybunale Konstytucyjnym, o Krajowej Radzie Sądownictwa i o powołaniu sądów apelacyjnych (Dz.U. nr 47, poz. 213).
Google Scholar

Ustawa z dnia 20 czerwca 1985 r. o Prokuraturze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. nr 31, poz. 138).
Google Scholar

Ustawa z dnia 20 lipca 1950 r. o Prokuraturze Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. nr 38, poz. 346).
Google Scholar

Ustawa z dnia 22 marca 1990 r. o zmianie ustawy o Prokuraturze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia oraz ustawy o Sądzie Najwyższym (Dz.U. nr 20, poz. 121).
Google Scholar

Ustawa z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze (Dz.U. poz. 177).
Google Scholar

Ustawa z dnia 29 marca 2007 r. o zmianie ustawy o prokuraturze, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 64, poz. 432).
Google Scholar

Ustawa z dnia 9 października 2009 r. o zmianie ustawy o prokuraturze oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 178, poz. 1375 ze zm.).
Google Scholar

Druk sejmowy nr 162, Poselski projekt ustawy – Prawo o prokuraturze.
Google Scholar

Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 lutego 2024 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy – Prawo o prokuraturze.
Google Scholar

Poland – Opinion on the Act on the Public Prosecutor’s Office, as amended, adopted by the Venice Commission at its 113th Plenary Session (Venice, 8–9 December 2017), CDL-AD(2017)028.
Google Scholar

Proposal for a Council Decision on the determination of a clear risk of a serious breach by the Republic of Poland of the rule of law, COM(2017)0835 – 2017/0360R(NLE).
Google Scholar

Resolution on the 2022 Rule of Law Report – the rule of law situation in the European Union, 2022/2898(RSP).
Google Scholar