Jacek (Hiacynt) Boratyński- podczaszy żydaczowski i porucznik husarski w dobie wojen polsko-tureckich w drugiej połowie XVII wieku. Studium z zawodu żołnierskiego

Zbigniew Hundert

DOI: http://dx.doi.org/10.21697/sc.2017.24.17

Abstrakt


Through the whole of his military career, Jacek Boratyński served with one formation – winged hussars (husaria). Between 1666 and 1676 he was a companion (towarzysz) in two hussars’ banners (companies): initially in one of Aleksander Michał Lubomirski, voivode of Cracow, then after 1668 in the one of Jan Sobieski, grand marshal and grand Crown (Polish) hetman (and since 1674 king as Jan III). Then in 1676 he became lieutenant in the hussars’ banner of Jan Gniński, voivode of Chełmno (since 1682 Crown vice-chancellor). In such capacity, as officer of Polish lancers, he took part in Gniński’s embassy to Istanbul (1677–1678) and in relief of Vienna in 1683. He was part of the group of soldiers that were under patronage of grand Crown hetman Stanisław Jabłonowski. Between 1676 and 1696 (exact date unknown) Boratyński was one of the commanders in charge of hetman’s regiment (pułk) of cavalry. Thanks to military service and patronage, especially from Gniński’s side, he received land office ranks – first cup-bearer (cześnik) of Sanok, then deputy cup-bearer (podczaszy) of Żydaczów. His military service is very good benchmark for biographical studies of other Crown officers of the same rank.


Słowa kluczowe


Jacek Boratyński, the Hussars’ Lieutenants; the Polish-Ottoman Wars in the 2nd half of the 17th Century; The Military Patronage; The Crown Winged Hussars

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie:

- Akta Skarbowo-Wojskowe: dz. 82: sygn. 16; dz. 85: sygn. 96, 104, 108; dz. 86: sygn. 61, 65, 70;

- Archiwum Skarbu Koronnego: dz. II: sygn. 61, 62, 68; dz. III: sygn. 5;

- Archiwum Zamoyskich, sygn. 455, 3112;

- Metryka Koronna, Sigillata, sygn. 12;

- Zbiór Czołowskiego, sygn. 17.

Biblioteka Narodowa w Warszawie, rkps 6649.

Biblioteka XX. Czartoryskich w Krakowie: rkps 174, 426, 2524, 2562, 2563, 2589, 2656.

Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu, rkps 250/II.

Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie:

- t. 10: Spis oblat zawartych w aktach grodu i ziemstwa lwowskiego, oprac. K. Liske, Lwów 1884;

- t. 22: Lauda wiszeńskie 1673–1732, oprac. A. Prochaska, Lwów 1914;

Epistolarum historico-familiarum, t. 1, cz. 2, ed. A.Ch. Załuski, Brunsbergae (Braniewo) 1710;

Kochowski W., Commentarius belli adversum Turcas ad Viennam, & in Hungaria, Anno CH: M.DC.LXXXIII. Gesti, ductu & auspicic serenissimi ac potentissimi Ioannis III, Regis Poloniarum, Mag: Duc: Lithuanie, Kraków 1684;

Komput chocimski 1621 z rękopisu Biblioteki Narodowej, oprac. Z. Hundert, K. Żojdź, w: Studia nad staropolską sztuka wojenną, t. 2, red. Z. Hundert, Oświęcim 2013;

Materiały do dziejów kampanii podhajeckiej 1698 r., oprac. J. Wojtasik, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości” 15/1969, cz. 2;

Materiały do dziejów wojny polsko-tureckiej 1672–1676, oprac. J. Woliński, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości”, 16/1970, cz. 2;

Sowa J.J., „Dysponuję krwawą pracę moję”. Testamenty oficerów wojska koronnego z ksiąg grodzkich lwowskich z lat 80. XVII wieku, „Biblioteka Epoki Nowożytnej”, 5/2017: Hortus bellicus. Studia z dziejów wojskowości nowożytnej, red. K. Bobiatyński (w druku);

Źródła do dziejów wojny polsko-tureckiej w latach 1683–1699, oprac. M. Wagner, Oświęcim 2016;

Źródła do poselstwa Jana Gnińskiego, wojewody chełmińskiego do Turcyi w latach 1677–1678, oprac. F. Pułaski, Warszawa 1907.

Opracowania:

Boniecki A., Herbarz Polski, t. 2, Warszawa 1900;

Chowaniec Cz., Wyprawa Sobieskiego do Mołdawii w 1686 r., „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 4/1931, z. 1;

Ciara S., Senatorowie i dygnitarze koronni w drugiej połowie XVII wieku, Wrocław – Warszawa – Kraków 1990;

Górski K., Historya jazdy polskiej, Kraków 1894;

Hundert Z., Aleksander Polanowski – porucznik husarski oraz puł­kownik Jego Królewskiej Miłości, „Studia z Dziejów Wojskowości”, 2/2013;

Hundert Z., Chorągiew husarska Jana Sobieskiego w latach 1673–1676. Aspekty organizacyjne, społeczne i finansowe, w: Spes in virtute, salus in victoria: Materiały z „IX Ogólnopolskiej Konferencji Studentów Historyków Wojskowości”, Lublin 8–10 grudnia 2011, red. A. Gładysz, et al., Lublin – Zabrze 2013;

Hundert Z., Dyslokacja partii wojska koronnego w 1677 roku. Przyczynek do badań pogranicza polsko-tureckiego oraz organizacji armii w dobie pokoju 1677–1683, „Klio”, 36/2016, z. 1;

Hundert Z., Husaria koronna w wojnie polsko-tureckiej 1672–1676, Oświęcim 2014 (wyd. 2.);

Hundert Z., „Kopijników, czyli husarzy chorągwie, owo czoło wojska, owa nieodparta w wojnie potęga, powinny być pomnożone” – Hetman Jan Sobieski a husaria koronna w latach 1667–1673, w: Marszałek i hetman koronny Jan Sobieski i jego czasy (1665–1674), red. D. Milewski, Warszawa 2014;

Hundert Z., Między buławą a tronem. Wojsko koronne w walce stronnictwa malkontentów z ugrupowaniem dworskim w latach 1669–1673, Oświęcim 2014;

Hundert Z., Sowa J.J., Od towarzysza jazdy do wojewody podolskiego. Przebieg służby wojskowej Nikodema Żaboklickiego w latach 1656–1706, „Res Historica”, 42/2016;

Hundert, Władysław Wilczkowski, porucznik husarski i pułkownik królewski, w: Na z góry upatrzonych pozycjach, red. B. Międzybrodzki et al., Warszawa – Zabrze 2011;

Hundert Z., Wykaz koronnych chorągwi i regimentów w okresie od 1 V 1679 do 30 IV 1683. Przyczynek do organizacji wojska koronnego w dobie pokoju 1677–1683, w: Studia Historyczno-Wojskowe, t. 5, red. M. Nagielski, K. Bobiatyński, P. Gawron, Zabrze – Tarnowskie Góry 2015;

Hundert Z., Wykaz repartycji jednostek wojska koronnego, zgodnie z podziałem komisji lwowskiej w 1679 roku, „Przegląd Historyczno-Wojskowy”, 58/2016, z. 2–3;

Janas E., Wasilewski L., Społeczne aspekty rozwoju husarii w latach 1648–1667 na przykładzie chorągwi hetmana wielkiego koronnego Stanisława Potockiego i wojewody sandomierskiego Władysława Myszkowskiego, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości”, 23/1981;

Kołodziej R., „Ostatni wolności naszej klejnot”. Sejm Rzeczypospolitej za panowania Jana III Sobieskiego, Poznań 2014;

Kołodziejczyk D., Podole pod panowaniem tureckim. Ejalet kamieniecki 1672–1699, Warszawa 1994;

Przyboś A., Gniński Jan, w: Polski Słownik Biograficzny, t. 8, 1959;

Nagielski M., Rzewuski Michał Florian, w: Polski Słownik Biograficzny, t. 34, 1992;

Urzędnicy dawnej Rzeczypospolitej XII-XVIII wieku, red. A. Gąsiorowski, t. 3, z. 1: Urzędnicy województwa ruskiego XIV–XVIII wieku, oprac. K. Przyboś, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk – Łódź 1987;

Sowa J.J., Jednostki komputowe Adama Mikołaja Sieniawskiego do 1702 roku, cz. 1: Udział w działaniach wojennych do 1696 roku, w: Studia nad staropolską sztuką wojenną, t. 4, red. Z. Hundert, J.J. Sowa, K. Żojdź, Oświęcim 2015;

Sowa J.J., Zawiązanie konfederacji Baranowskiego a posłuszeństwo oficerom i dyscyplina wojskowa, w: Homo Militans, t. 4: Przysięga wojskowa. Idea i praktyka. Z dziejów wojskowości polskiej i powszechnej, red. A. Niewiński, Oświęcim 2017;

Wagner M., Baltazar Wilga Godzimirski – ostatni komisarz kozacki Rzeczypospolitej (1692–1699), „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego: Prace Historyczne”, 143/2016, z. 2;

Wagner M., Bitwa pod Kliszowem 19 lipca 1702 roku, Oświęcim 2013;

Wagner M., Kampania żwaniecka 1684 roku, Warszawa 2013;

Wagner M., Korpus oficerski wojska polskiego w drugiej połowie XVII wieku, Oświęcim 2015;

Wagner M., Słownik biograficzny oficerów polskich drugiej połowy XVII wieku, t. 1, Oświęcim 2013;

Wagner M., Stanisław Jabłonowski (1634–1702). Polityk i dowódca, t. 1, Siedlce 1997;

Wagner M., Wojna polsko-turecka w latach 1672–1676, t. 1–2, Zabrze 2009;

Wagner M., Zapomniany bohater bitwy wiedeńskiej. Zygmunt Zbierzchowski (około 1635–1691) – porucznik husarski, w: Do szarży marsz, marsz… Studia z dziejów kawalerii, red. A. Smoliń­ski, t. 4, Toruń 2013;

Wasilewski W., Wyprawa bukowińska Stanisława Jabłonowskiego w 1685 roku, Warszawa 2002;

Wimmer J., Wiedeń 1683. Dzieje kampanii i bitwy, Warszawa 1983;

Wimmer J., Wojsko polskie w drugiej połowie XVII wieku, Warszawa 1965;

Woliński J., Warszawa czasów Sobieskiego jako ośrodek dyspozycji politycznej, „Rocznik Warszawski”, 7/1966;

Zielińska T., Stanisław Antoni Szczuka jako referendarz koronny w latach 1688–1699, „Kwartalnik Historyczny” 111/2004, z. 3.

Zewnętrzne odnośniki

  • Obecnie brak jakichkolwiek odnośników.