Servitutes - służebności w prawie rzymskim i polskim prawie cywilnym

Wojciech  Jarzembiński

doi:10.21697/mj.16491

Published: 2025-12-30

No. 2 (2025)

The institution of servitudes (servitutes) in Roman and Polish civil law

Wojciech Jarzembiński

"Młody Jurysta" Czasopismo Studentów i Doktorantów Wydziału Prawa i Administracji UKSW

Section: Artykuły

https://doi.org/10.21697/mj.16491

Abstract

The institution of servitude (servitus) constitutes one of the key elements of property law, both in the tradition of Roman civil law and in contemporary Polish civil law. The aim of this article is to provide a detailed analysis of this institution in both Roman law and the current Polish legal system. The study discusses the fundamental types of servitudes, both predial and personal, their characteristics, and the principles governing their operation within the respective legal systems. Special attention is given to the regulations concerning servitudes in both ancient Roman law and modern Poland. An important part of the discussion is also the development of new forms of servitudes, such as predial servitudes, personal servitudes, and transmission servitudes, which have emerged in response to evolving social and economic needs related to infrastructure development. The article highlights the enduring nature of the core principles of servitudes—namely, the limitation of ownership rights to allow the use of another's property—while simultaneously adapting these principles to contemporary realities. The conclusions drawn from the analysis demonstrate that the institution of servitude continues to play a crucial role in balancing the interests of individuals and society. Its future development will need to consider both the protection of property rights and the demands arising from technological and urban progress.

Keywords:

servitudes, servitutes, Roman law, civil law, predial servitudes, personal servitudes, transmission servitude, limited real rights, comparative legal analysis

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Jarzembiński, W. (2025). The institution of servitudes (servitutes) in Roman and Polish civil law. "Młody Jurysta" Czasopismo Studentów I Doktorantów Wydziału Prawa I Administracji UKSW, (2), 95–115. https://doi.org/10.21697/mj.16491

Cited by / Share

References

Bieniek G., Urządzenia przesyłowe. Problematyka prawna, Warszawa 2008.
Google Scholar

Bieniek G., Założenia konstrukcyjne służebności przesyłu de lege lata i de lege ferenda [w:] Gołaczyński J., Machnikowski P. (red.), Współczesne problemy prawa. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Edwarda Gniewka, Warszawa 2010.
Google Scholar

Gaius, Institutiones.
Google Scholar

Dębiński A., Prawo rzymskie. Słownik encyklopedyczny, Warszawa 2003.
Google Scholar

Dadańska A., Filipiak K. T. A., Kidyba A. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Własność i inne prawa rzeczowe, t. II, Warszawa 2012.
Google Scholar

Dajczak W., Giaro T., Longchamps de Bérier F., Prawo rzymskie, Warszawa 2009.
Google Scholar

Dajczak W., Rzymska res incorporalis a kształtowanie się pojęć rzeczy i przedmiotu praw rzeczowych w europejskiej nauce prawa prywatnego, Poznań 2007.
Google Scholar

Diószdi G., Ownership in Ancient and Roman Law, Budapeszt 1970.
Google Scholar

Gniewek E., System Prawa Prywatnego, Warszawa 2012.
Google Scholar

Gniewek E., Nowy rodzaj służebności – służebność przesyłu [w:] Prace z prawa cywilnego – dla uczczenia pamięci Profesora Jana Kosika, red. P. Machnikowski, Acta Universitatis Wratislaviensis. Prawo 2009, t. 308.
Google Scholar

Gniewek E. [w:] Gniewek E. (red.), Prawo rzeczowe. System Prawa Prywatnego, t. 4, wyd. 4, Warszawa 2021, s. 312.
Google Scholar

Maziarz A., Służebność przesyłu, „Rejent” 2011, nr 3, s. 40.
Google Scholar

Lanckoroński B. [w:] Borysiak B. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 34, Warszawa 2025, Legalis.
Google Scholar

Lewandowski P., Jeszcze o służebności przesyłu, „Monitor Prawniczy” 2009, nr 12.
Google Scholar

Ofner H., Das Nachbarrecht im römischen Recht, Wien 1925.
Google Scholar

Ożarowska J., Zasada praedia debent esse vicina w prawie rzymskim oraz jej znaczenie w polskim prawie cywilnym, Katowice 2018.
Google Scholar

Perrozzi S., Le servitù nel diritto romano, Roma 1907.
Google Scholar

Pokrzywniak J. [w:] Gutowski M. (red.), Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz do art. 1–352, wyd. 3, Warszawa 2021, Legalis.
Google Scholar

Wołodkiewicz W., Służebności w prawie rzymskim i ich recepcja w prawie współczesnym, „Czasopismo Prawno-Historyczne”, Poznań 1996.
Google Scholar

Zaradkiewicz K. [w:] Pietrzykowski K. (red.), Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz. Art. 1–449¹⁰, wyd. 10, Warszawa 2020, Legalis.
Google Scholar

Ustawa XII Tablic, tłum. M. Zabłocka, J. Zabłocki, Rzeszów 2013.
Google Scholar

Postanowienie Sądu Najwyższego z 2.03.2023 r., I CSK 3013/22, LEX nr 3556640.
Google Scholar

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 19.01.2017 r., I ACa 449/16, LEX nr 2284850.
Google Scholar

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 25.05.1999 r., SK 9/98, OTK 1999, nr 4, poz. 78.
Google Scholar

Orzeczenie Sądu Najwyższego z 2.01.1935 r., C.I. 449/34, LEX nr 1638205.
Google Scholar

Uchwała Sądu Najwyższego z 8.04.1983 r., III CZP 8/83, OSNC 1983, nr 11, poz. 173.
Google Scholar