Recepcja prawa wewnętrznego związków wyznaniowych w przepisach prawa polskiego dotyczących zawierania małżeństw a poszanowanie zasady autonomii i wzajemnej niezależności państwa i kościoła

Anna Tunia

doi:10.21697/pk.2025.68.3.06

Opublikowane: 29.09.2025

Tom 68 Nr 3 (2025)

Recepcja prawa wewnętrznego związków wyznaniowych w przepisach prawa polskiego dotyczących zawierania małżeństw a poszanowanie zasady autonomii i wzajemnej niezależności państwa i kościoła

Anna Tunia

Prawo Kanoniczne

Dział: Artykuły i rozprawy

https://doi.org/10.21697/pk.2025.68.3.06

Abstrakt

Przedmiotem niniejszego artykułu jest problem recepcji norm prawa własnego związków wyznaniowych do prawa polskiego, który rozpatrywany jest w kontekście poszanowania zasady autonomii i wzajemnej niezależności państwa i kościoła, zagwarantowanej w Konstytucji RP (art. 25 ust. 3). Autor wskazuje w nim, że w demokratycznym państwie prawnym, gwarantującym autonomię i wzajemną niezależność struktur państwowych i kościelnych, może wystąpić zjawisko recepcji prawa wewnętrznego związków wyznaniowych w prawie państwowym. Problematyczny jest sposób dokonywania tej recepcji i jej zakres. Analizy przedstawione w artykule odnoszą się do przypadków recepcji w obszarze spraw zawierania małżeństw cywilnych w formie wyznaniowej. Badana jest recepcja w zakresie podmiotu urzędowego zawarcia małżeństwa, oświadczeń woli o uzyskaniu skutków cywilnych małżeństwa kanonicznego oraz formy zawarcia tego małżeństwa. Autor wskazuje, czy i jaki rodzaj recepcji w poszczególnych przypadkach ma miejsce, oraz ocenia, czy recepcja ta jest zasadna, oraz czy jej zastosowanie w danym przypadku nie zagraża bezpieczeństwu obrotu prawnego.

Słowa kluczowe:

państwo, Kościół, konstytucja, recepcja, związek wyznaniowy, prawo wewnętrzne związku wyznaniowego, prawo kanoniczne, autonomia i niezależność

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Tunia, A. (2025). Recepcja prawa wewnętrznego związków wyznaniowych w przepisach prawa polskiego dotyczących zawierania małżeństw a poszanowanie zasady autonomii i wzajemnej niezależności państwa i kościoła. Prawo Kanoniczne, 68(3), 119–143. https://doi.org/10.21697/pk.2025.68.3.06

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Źródła prawa polskiego
Google Scholar

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.
Google Scholar

Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską podpisany w dniu 28 lipca 1993 r. w Warszawie, Dz.U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318.
Google Scholar

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 2809.
Google Scholar

Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1966 z późn. zm.
Google Scholar

Ustawa z dnia 4 lipca 1991 r. o stosunku Państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 544.
Google Scholar

Ustawa z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Rzeczypospolitej Polskiej, tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 509.
Google Scholar

Ustawa z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w Rzeczypospolitej Polskiej, Dz.U. z 2015 r., poz. 483.
Google Scholar

Ustawa z dnia 30 czerwca 1995 r. o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego w Rzeczypospolitej Polskiej, tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 85.
Google Scholar

Ustawa z dnia 30 czerwca 1995 r. o stosunku Państwa do Kościoła Chrześcijan Baptystów w Rzeczypospolitej Polskiej, tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1874.
Google Scholar

Ustawa z dnia 30 czerwca 1995 r. o stosunku Państwa do Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w Rzeczypospolitej Polskiej, tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2616.
Google Scholar

Ustawa z dnia 30 czerwca 1995 r. o stosunku Państwa do Kościoła Polskokatolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 51.
Google Scholar

Ustawa z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej, tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 1798
Google Scholar

Ustawa z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do Kościoła Starokatolickiego Mariawitów w Rzeczypospolitej Polskiej, tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 47.
Google Scholar

Ustawa z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do Kościoła Zielonoświątkowego w Rzeczypospolitej Polskiej, tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 13.
Google Scholar

Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego, Dz.U. z 2025 r., poz. 594.
Google Scholar

Obwieszczenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia z dnia 5 lutego 2015 r. w sprawie ogłoszenia wykazu stanowisk, których zajmowanie upoważnia do przyjmowania oświadczeń o wstąpieniu w związek małżeński oraz sporządzania zaświadczeń stanowiących podstawę sporządzania aktu małżeństwa zawartego w sposób określony w art. 1 § 2 i 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, M.P. z 2015 r., poz. 230.
Google Scholar

Źródła prawa wewnętrznego związków wyznaniowych
Google Scholar

Codex Iuris Canonici auctoritate Joannis Pauli PP. II promulgatus, AAS 75 (1983), pars II, s. 1-317. Tekst łacińsko-polski: Kodeks Prawa Kanonicznego promulgowany przez papieża Jana Pawła II w dniu 25 stycznia 1983 roku. Stan prawny na dzień 18 maja 2022 roku. Zaktualizowany przekład na język polski, Poznań 2022.
Google Scholar

Codex Canonum Ecclesiarum Orientalium auctoritate Ioannis Pauli PP. II promulgatus, AAS 82 (1990), s. 1045-1363. Tekst łacińsko-polski: Kodeks Kanonów Kościołów Wschodnich promulgowany przez papieża Jana Pawła II, Lublin 2020.
Google Scholar

Prawo Wewnętrzne Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 maja 1991 r. (zm. uchwałą Synodu Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP z 2009 r.), w: Prawo wewnętrzne nierzymskokatolickich związków wyznaniowych w Polsce. Wybór aktów prawnych, oprac. P. Borecki, C. Janik, Warszawa 2012, s. 106-116.
Google Scholar

Prawo Wewnętrzne Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego w Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 maja 1991 r. (zm. uchwałami Konferencji Dorocznej Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego w RP w dn. 15 czerwca 1996 r., 17 czerwca 2000 r. oraz 18 czerwca 2010 r.), w: Prawo wewnętrzne nierzymskokatolickich związków wyznaniowych w Polsce, s. 117-136.
Google Scholar

Prawo Wewnętrzne Kościoła Polskokatolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 czerwca 1995 r., (zm. uchwałami Synodu Ogólnopolskiego Kościoła Polskokatolickiego w RP z dn. 30 czerwca 2003 r. oraz z dn. 18 czerwca 2008 r.), w: Prawo wewnętrzne nierzymskokatolickich związków wyznaniowych w Polsce, s. 158-188.
Google Scholar

Prawo Wewnętrzne Wyznaniowej Wspólnoty Żydowskiej w Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 stycznia 2006 r., w: Prawo wewnętrzne nierzymskokatolickich związków wyznaniowych w Polsce, s. 226-240.
Google Scholar

Prawo Wewnętrzne Kościoła Zielonoświątkowego w Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 września 2007 r., w: Prawo wewnętrzne nierzymskokatolickich związków wyznaniowych w Polsce, s. 188-205.
Google Scholar

Statut Wschodniego Kościoła Staroobrzędowego nieposiadającego hierarchii duchownej z dnia 25 marca 1984 r., w: Prawo wewnętrzne nierzymskokatolickich związków wyznaniowych w Polsce, s. 41-51.
Google Scholar

Statut Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 lutego 2009 r., w: Prawo wewnętrzne nierzymskokatolickich związków wyznaniowych w Polsce, s. 51-69.
Google Scholar

Statut Karaimskiego Związku Religijnego w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 18 marca 1973 r., zm. uchwałą Krajowego Zjazdu Delegatów Karaimskiego Związku Religijnego w dniu 8 października 2011 r.), w: Prawo wewnętrzne nierzymskokatolickich związków wyznaniowych w Polsce, s. 69-76.
Google Scholar

Statut Wewnętrzny Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego z dnia 10 lutego 1995 r., w: Prawo wewnętrzne nierzymskokatolickich związków wyznaniowych w Polsce, s. 77-86.
Google Scholar

Statut Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 12 czerwca 2008 r., w: Prawo wewnętrzne nierzymskokatolickich związków wyznaniowych w Polsce, s. 148-158.
Google Scholar

Statut Kościoła Starokatolickiego w PRL z dnia 26 kwietnia 1967 r., w: Prawo wewnętrzne nierzymskokatolickich związków wyznaniowych w Polsce, s. 205-216.
Google Scholar

Statut Kościoła Katolickiego Mariawitów w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 14 maja 1967 r., w: Prawo wewnętrzne nierzymskokatolickich związków wyznaniowych w Polsce, s. 216-225.
Google Scholar

Zasadnicze Prawo Wewnętrzne Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 26 października 1996 r. (zm. uchwałą XII Synodu Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP w dn. 14-16 października 2011 r.), w: Prawo wewnętrzne nierzymskokatolickich związków wyznaniowych w Polsce, s. 87-105.
Google Scholar

Zasadnicze Prawo Wewnętrzne Kościoła Chrześcijan Baptystów w Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 października 2005 r., w: Prawo wewnętrzne nierzymskokatolickich związków wyznaniowych w Polsce, s. 136-148.
Google Scholar

Orzecznictwo
Google Scholar

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2000 r., OSNC 2001, nr 1, poz. 216.
Google Scholar

Literatura
Google Scholar

BARDACH J., Recepcja w historii państwa i prawa, Czasopismo Prawno-Historyczne 29(1977), s. 1-62.
Google Scholar

BORECKI P., Autonomia Kościołów i innych związków wyznaniowych we współczesnym prawie polskim, Przegląd Prawa Publicznego 4(2012), s. 7-23.
Google Scholar

DUDZIAK J., Prawo kanoniczne. I. Normy ogólne, Tarnów 2002.
Google Scholar

DULLAK K., Podstawy prawne zwyczajnej formy zawarcia małżeństwa w konkordacie z 1993 r., Studia z Prawa Wyznaniowego 8(2005), s. 191-227.
Google Scholar

GLINKOWSKI B., Małżeństwo konkordatowe po dziesięciu latach. Ocena przepisów prawnych i współpracy duchownych z kierownikami USC, w: Prawo rodzinne w dobie przemian, red. P. Kasprzyk, P. Wiśniewski, Lublin 2009, s. 137-156.
Google Scholar

GÓRALSKI W., Konstrukcja prawna małżeństwa zawieranego w trybie art. 1 § 2 KRO, w: Prawo rodzinne w dobie przemian, red. P. Kasprzyk, P. Wiśniewski, Lublin 2009, s. 109-121.
Google Scholar

GÓRALSKI W., Zawarcie małżeństwa konkordatowego w Polsce, Warszawa 1998.
Google Scholar

IGNATOWICZ J., NAZAR M., Prawo rodzinne, Warszawa 2016.
Google Scholar

KRUKOWSKI J., Kościół i państwo. Podstawy relacji prawnych, Lublin 2000.
Google Scholar

KRUKOWSKI J., Zasada poszanowania niezależności i autonomii państwa i Kościoła katolickiego oraz współdziałania dla dobra człowieka i dobra wspólnego, Roczniki Nauk Prawnych 4(2020), s. 83-108. DOI: https://doi.org/10.18290/rnp20304-5
Google Scholar

MAJER P., Uwagi odnośnie do małżeństwa konkordatowego – art. 10 Konkordatu z 1993 r. a ustawodawstwo państwowe, Ius Matrimoniale 6(2001), s. 146-163. DOI: https://doi.org/10.21697/im.2001.6(12).08
Google Scholar

MAJER P., Zawarcie małżeństwa kanonicznego bez skutków cywilnych, Kraków 2009.
Google Scholar

MĄCZYŃSKI A., Konkordatowa forma zawarcia małżeństwa, Rejent 10(2003), s. 127-149.
Google Scholar

MĄCZYŃSKI A., Konkordatowa i kodeksowa regulacja przeszkód małżeńskich, w: Prawość i godność. Księga pamiątkowa w 70. rocznicę urodzin Profesora Wojciecha Łączkowskiego, Lublin, 2003, s. 145-172.
Google Scholar

MEZGLEWSKI A., MISZTAL H., STANISZ P., Prawo wyznaniowe, Warszawa 2011.
Google Scholar

MEZGLEWSKI A., Opinia prawna dotycząca obowiązywania prawa wewnętrznego związków wyznaniowych w obrocie prawnym, Przegląd Prawa Wyznaniowego 3(2011), s. 251-258.
Google Scholar

MISZTAL H., Pojęcie i nauka prawa wyznaniowego, w: Prawo wyznaniowe, red. H. Misztal, Lublin 2000, s. 27-35.
Google Scholar

PIETRZAK M., Prawo wyznaniowe, Warszawa 2013.
Google Scholar

PLISIECKI M., Prawo wewnętrzne związków wyznaniowych, w: Leksykon prawa wyznaniowego. 100 podstawowych pojęć, red. A. Mezglewski, Warszawa 2014, s. 331-336.
Google Scholar

Popularna Encyklopedia Powszechna, t. 9; http://www.fogra.com.pl
Google Scholar

Prawo wewnętrzne nierzymskokatolickich związków wyznaniowych, w Polsce. Wybór aktów prawnych, oprac. P. Borecki, C. Janik, Warszawa 2012.
Google Scholar

Słownik wyrazów obcych PWN, red. B. Pakosz, E. Sobol, C. Szkiłądź, H. Szkiłądź, M. Zagrodzka, Warszawa 1993.
Google Scholar

RZEPECKI A., Funkcjonowanie prawa kanonicznego w polskim porządku prawnym – zarys tematu, Acta Erasmiana 5(2013), s. 163-184.
Google Scholar

SMYCZYŃSKI T., Prawo rodzinne i opiekuńcze, Warszawa 2005.
Google Scholar

SOBAŃSKI R., Prawo kościelne a prawo świeckie, Prawo Kanoniczne 30(1987) 3-4, s. 61-74. DOI: https://doi.org/10.21697/pk.1987.30.3-4.04
Google Scholar

SOBAŃSKI R., Recepcja normy kanonicznej, Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne 23-24(1990-1991), s. 77-85.
Google Scholar

SOBCZYK P., Autonomia związków wyznaniowych, w: Leksykon prawa wyznaniowego, red. A. Mezglewski, Warszawa 2014, s. 1-7.
Google Scholar

SOKOŁOWSKI T., Prawo rodzinne. Zarys wykładu, Poznań 2013.
Google Scholar

SONDEL J., Słownik łacińsko-polski dla prawników i historyków, Kraków 1997.
Google Scholar

STANISZ P., Proboszcz jako reprezentant parafii rzymskokatolickiej w stosunkach majątkowych, w: Prawo państwowe a prawo wewnętrzne związków wyznaniowych. Pamiętniki VII Zjazdu Katedr i Wykładowców Prawa Wyznaniowego, Gniezno 11-12 IX 2010, red. K. Krasowski, M. Stanilewicz, Poznań 2010, s. 191-200.
Google Scholar

STRZEBIŃCZYK J., Prawo rodzinne, Kraków 2013.
Google Scholar

SZADOK-BRATUŃ A., Procedura zawierania małżeństwa „konkordatowego” w kontekście polskiego prawa administracyjnego, Wrocław 2013.
Google Scholar

TUNIA A., Podmioty urzędowe procedujące przy zawieraniu małżeństw cywilnych w formie wyznaniowej w przypadku nupturientów pozbawionych wolności, w: Wolność sumienia i religii osób pozbawionych wolności. Aspekty prawne i praktyczne, red. J. Nikołajew, K. Walczuk, Warszawa 2016, s. 285-298.
Google Scholar

TUNIA A., Recepcja prawa wewnętrznego związków wyznaniowych w prawie polskim, Lublin 2015.
Google Scholar

URUSZCZAK W., Recepcja prawa kanonicznego w obowiązującym prawie polskim, Annales Canonici 3(2007), s. 5-21.
Google Scholar

WÓJCIK A., W poszukiwaniu istoty małżeństwa. Przykładowe problemy związane z jej odnalezieniem w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego, Przegląd Prawa Wyznaniowego 2(2010), s. 111-124.
Google Scholar