The Economy of Francesco as a Formative Environment for Responsible Economic Agency among Young People

Jerzy Gocko

doi:10.21852/sem.1900

Opublikowane: 12.09.2026

Tom 47 (2026)

Ekonomia Franciszka jako środowisko formacji odpowiedzialnej sprawczości ekonomicznej młodych ludzi

Jerzy Gocko

Seminare. Poszukiwania naukowe

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.21852/sem.1900

Abstrakt

Artykuł interpretuje Ekonomię Franciszka (The Economy of Francesco, EoF) jako środowisko formacji odpowiedzialnej sprawczości ekonomicznej młodych ludzi. Dotychczasowe badania przedstawiały EoF jako rozwijający się proces, inicjatywę osadzoną w katolickiej nauce społecznej oraz program badawczy łączący ekonomię, zarządzanie, duchowość i religię. Mniej uwagi poświęcano jednak jej logice formacyjnej. Celem artykułu jest ukazanie, w jaki sposób uczestnictwo w tym ruchu może kształtować zdolność młodych ludzi do krytycznej interpretacji instytucji gospodarczych, oceny ich celów oraz współdziałania na rzecz ich przemiany. Badanie opiera się na jakościowej analizie treści połączonej z rekonstrukcją normatywną. Podstawowy korpus źródłowy obejmuje list papieża Franciszka z 2019 r. inicjujący Ekonomię Franciszka oraz trzy późniejsze wystąpienia skierowane do uczestników ruchu, a także The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia. Podstawę interpretacji stanowią teorie sprawczości, podejście zdolnościowe Amartyi Sena, teoria uczenia się transformatywnego Jacka Mezirowa oraz koncepcja wspólnot praktyki Étienne’a Wengera. Odpowiedzialnej sprawczości ekonomicznej nie można sprowadzać do umiejętności skutecznego działania w sferze gospodarczej. Obejmuje ona zdolność rozpoznawania wpływu instytucji na możliwości działania ludzi, oceniania tych instytucji w świetle uzasadnionych celów społecznych, organizowania działania zbiorowego oraz ponoszenia odpowiedzialności za skutki społeczne, ekologiczne i międzypokoleniowe. Na tej podstawie zaproponowano sześciostopniowy model analityczny obejmujący: uwrażliwienie na niesprawiedliwość, krytyczne przeformułowanie języka ekonomii, rozeznanie normatywne, uczestnictwo we wspólnotach praktyki, projektowanie odpowiedzi instytucjonalnych oraz refleksyjną ocenę rezultatów. Model ten ma charakter heurystycznej rekonstrukcji, a nie oficjalnej teorii pedagogicznej EoF. W zakończeniu wskazano potencjał ruchu oraz jego główne ograniczenia, w tym samoselekcję uczestników, zróżnicowaną intensywność zaangażowania, trudność w przełożeniu formacji osobowej na zmianę strukturalną oraz brak badań podłużnych.

Słowa kluczowe:

Ekonomia Franciszka, odpowiedzialna sprawczość ekonomiczna, sprawczość zbiorowa, uczenie się transformatywne, wspólnoty praktyki, podejście zdolnościowe, formacja młodzieży, katolicka nauka społeczna, dobro wspólne

Pobierz pliki

PDF (English)

Zasady cytowania

Gocko, J. (2026). Ekonomia Franciszka jako środowisko formacji odpowiedzialnej sprawczości ekonomicznej młodych ludzi. Seminare. Poszukiwania Naukowe, 47(Online First). https://doi.org/10.21852/sem.1900

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Amoroso, Renato Raffaele. 2022. “Capitalismi.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 70–80. Città Nuova.
Google Scholar

Bandura, Albert. 2000. “Exercise of Human Agency through Collective Efficacy.” Current Directions in Psychological Science 9 (3): 75–78. https://doi.org/10.1111/1467-8721.00064.
Google Scholar

Bandura, Albert. 2001. “Social Cognitive Theory: An Agentic Perspective.” Annual Review of Psychology 52: 1–26. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.1.
Google Scholar

Barbieri, Claudio. 2022. “Profitto.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 246–255. Città Nuova.
Google Scholar

Beretta, Simona, and Mario A. Maggioni. 2023. “Catholic Social Teaching and Economics: Reflections on the Economy of Francesco.” The Review of Faith & International Affairs 21 (1): 66–78. https://doi.org/10.1080/15570274.2023.2177446.
Google Scholar

Bertolasi, Tommaso. 2022. “Ágape.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 28–42. Città Nuova.
Google Scholar

Blandi, Valentina. 2022. “Cura.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 91–100. Città Nuova.
Google Scholar

Brizuela, Agustina. 2022. “Beni comuni (Commons).” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 51–60. Città Nuova.
Google Scholar

Bruni, Luigino, and Stefano Zamagni. 2016. Civil Economy: Another Idea of the Market. Agenda Publishing.
Google Scholar

Calef, Andrea, and Andrea Roncella. 2022. “Finanza.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 139–150. Città Nuova.
Google Scholar

Casau, Margarida, Marta Ferreira Dias, and Gabriel Leite Mota. 2026. “Economic Narratives for a Sustainable World.” International Review of Economics 73: 25. https://doi.org/10.1007/s12232-026-00539-9.
Google Scholar

Ciambotti, Giacomo, Andrea Roncella, Antonietta Riccardo, Lucia Marchegiani, and Matteo Rizzolli. 2023. “The Economy of Francesco: Ongoing Perspectives for a New Economy.” Journal of Management, Spirituality & Religion 20 (4): 330–354. https://doi.org/10.51327/BUFY3940.
Google Scholar

Ciliberti, Stefano. 2022. “Ambiente.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 43–50. Città Nuova.
Google Scholar

Croso Mazucco, Sofia. 2022. “Comunità.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 81–90. Città Nuova.
Google Scholar

Donati, Pierpaolo. 2019. “Discovering the Relational Goods: Their Nature, Genesis and Effects.” International Review of Sociology 29 (2): 238–259. https://doi.org/10.1080/03906701.2019.1619951.
Google Scholar

Erasmo, Valentina. 2022. “Reciprocità.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 273–282. Città Nuova.
Google Scholar

Espelita, Jena. 2022. “Fiducia.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 129–138. Città Nuova.
Google Scholar

Francis. 2015. Laudato si’: Encyclical Letter on Care for Our Common Home. May 24, 2015. https://www.vatican.va/content/francesco/en/encyclicals/documents/papa-francesco_20150524_enciclica-laudato-si.html.
Google Scholar

Francis. 2019. “Letter of the Holy Father for the Event ‘Economy of Francesco’ [Assisi, 26 to 28 March 2020].” May 1, 2019. https://www.vatican.va/content/francesco/en/letters/2019/documents/papa-francesco_20190501_giovani-imprenditori.html.
Google Scholar

Francis. 2020a. Fratelli tutti: Encyclical Letter on Fraternity and Social Friendship. October 3, 2020. https://www.vatican.va/content/francesco/en/encyclicals/documents/papa-francesco_20201003_enciclica-fratelli-tutti.html.
Google Scholar

Francis. 2020b. “Video Message of His Holiness Pope Francis to Participants in the International Online Event ‘The Economy of Francesco: Young People, a Commitment, the Future.’” November 21, 2020. https://www.vatican.va/content/francesco/en/messages/pont-messages/2020/documents/papa-francesco_20201121_videomessaggio-economy-of-francesco.html.
Google Scholar

Francis. 2022. “Visit to Assisi for the Event ‘Economy of Francesco’: Address of His Holiness Pope Francis.” September 24, 2022. https://www.vatican.va/content/francesco/en/speeches/2022/september/documents/20220924-visita-assisi.html.
Google Scholar

Francis. 2024. “Address of the Holy Father Francis to the Delegation of ‘The Economy of Francesco.’” September 25, 2024. https://www.vatican.va/content/francesco/en/speeches/2024/september/documents/20240925-economy-of-francesco.html.
Google Scholar

Freiberg, Tracey. 2022. “Lavoro.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 199–209. Città Nuova.
Google Scholar

Gil-Barragán, Juan M. 2022. “Sostenibilità.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 321–327. Città Nuova.
Google Scholar

Gocko, Jerzy. 2024. “Ecology and Justice: From Environmental Justice to Integral Ecology of Laudato si’.” Studia Ecologiae et Bioethicae 22 (1): 75–82. https://doi.org/10.21697/seb.5799.
Google Scholar

Gui, Benedetto. 2000. “Beyond Transactions: On the Interpersonal Dimension of Economic Reality.” Annals of Public and Cooperative Economics 71 (2): 139–169. https://doi.org/10.1111/1467-8292.00138.
Google Scholar

Horodecka, Anna, and Andrzej J. Żuk. 2026. “The Concept of the Common Good in Pope Francis’s Teaching and Its Implications for Economic Thought: A Meaning Clusters Approach.” Religions 17 (5): 566. https://doi.org/10.3390/rel17050566.
Google Scholar

Imumpaye, Gloria. 2022. “Imprenditorialità.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 172–180. Città Nuova.
Google Scholar

Ionta, Serena. 2022. “Giustizia.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 160–171. Città Nuova.
Google Scholar

Jordet, Maria. 2022. “Relazione.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 263–272. Città Nuova.
Google Scholar

Lave, Jean, and Etienne Wenger. 1991. Situated Learning: Legitimate Peripheral Participation. Cambridge University Press.
Google Scholar

Maggioni, Mario A., and Simona Beretta. 2021. “The Economy of Francesco: A Process More Than an Event.” Rivista Internazionale di Scienze Sociali 129 (4): 343–350.
Google Scholar

Mezirow, Jack. 1991. Transformative Dimensions of Adult Learning. Jossey-Bass.
Google Scholar

Mezirow, Jack. 2000. “Learning to Think Like an Adult: Core Concepts of Transformation Theory.” In Learning as Transformation, edited by Jack Mezirow and Associates, 3–33. Jossey-Bass.
Google Scholar

Nalli, Federica. 2022. “Fraternità.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 151–159. Città Nuova.
Google Scholar

Nigri, Giorgia. 2022. “Responsabilità.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 283–294. Città Nuova.
Google Scholar

Nigri, Giorgia, and Plinio Limata. 2025. “Leaving No One Behind: Can the Economy of Francesco Challenge the Status Quo?” Sinergie Italian Journal of Management 43 (1): 47–68. https://doi.org/10.7433/s126.2025.03.
Google Scholar

Oliva, Ignacio. 2022. “Ecologia Integrale.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 109–117. Città Nuova.
Google Scholar

Omerzo, Ingrid. 2022. “Mutualità.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 210–221. Città Nuova.
Google Scholar

Oss-Emer, Andrei Thomaz. 2022. “Valore.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 337–345. Città Nuova.
Google Scholar

Pereira Vieceli, Cristina. 2022. “Disuguaglianza.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 101–108. Città Nuova.
Google Scholar

Pirri, Salvatore. 2022. “Innovazione.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 181–190. Città Nuova.
Google Scholar

Reis Maria, Mariana. 2022. “Risorsa.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 303–311. Città Nuova.
Google Scholar

Rodrigo, Rodimiro. 2022. “Tecnologia.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 328–336. Città Nuova.
Google Scholar

Rossignoli, Domenico. 2022. “Scarto.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 312–320. Città Nuova.
Google Scholar

Rotondi, Valentina. 2022. “Vocazione.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 346–353. Città Nuova.
Google Scholar

Rozzoni, Stefano. 2022. “Persona.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 222–232. Città Nuova.
Google Scholar

Rozzoni, Stefano, and Plinio Limata, eds. 2022. The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia. Introduction by Stefano Zamagni. Città Nuova.
Google Scholar

Safitri, Dian Maya. 2022. “Inclusività.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 191–198. Città Nuova.
Google Scholar

Santori, Paolo. 2022. “Proprietà.” In The Economy of Francesco: Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia, edited by Stefano Rozzoni and Plinio Limata, 256–262. Città Nuova.
Google Scholar

Shane, Scott, and S. Venkataraman. 2000. “The Promise of Entrepreneurship as a Field of Research.” Academy of Management Review 25 (1): 217–226. https://doi.org/10.5465/amr.2000.2791611.
Google Scholar

Sen, Amartya. 1985. “Well-Being, Agency and Freedom: The Dewey Lectures 1984.” Journal of Philosophy 82 (4): 169–221. https://doi.org/10.2307/2026184.
Google Scholar

Sen, Amartya. 1999. Development as Freedom. Alfred A. Knopf.
Google Scholar

The Economy of Francesco. 2020. Villages: Our Work in Progress. Accessed September 12, 2026. https://francescoeconomy.org/wp-content/uploads/2020/06/Villages_TheEoF2020-1.pdf.
Google Scholar

The Economy of Francesco Poland. 2021. The Economy of Francesco: Integral Ecology Guide for Local Communities. Caritas Polska.
Google Scholar

Wenger, Etienne. 1998. Communities of Practice: Learning, Meaning, and Identity. Cambridge University Press.
Google Scholar

Wenger, Etienne, Richard McDermott, and William M. Snyder. 2002. Cultivating Communities of Practice. Harvard Business School Press.
Google Scholar

Zaccone, Maria Cristina, Cristina Santhià, and Martina Bosone. 2022. “How Hybrid Organizations Adopt Circular Economy Models to Foster Sustainable Development.” Sustainability 14 (5): 2679. https://doi.org/10.3390/su14052679.
Google Scholar

Zadroga, Adam. 2024. Catholic Social Teaching and Social Entrepreneurship. Vandenhoeck & Ruprecht.
Google Scholar