Edukacja religijna w erze cyfrowej: kultura cyfrowa, sztuczna inteligencja i kontekst polski

Radosław Mazur

doi:10.21852/sem.1906

Opublikowane: 09.11.2026

Edukacja religijna w erze cyfrowej: kultura cyfrowa, sztuczna inteligencja i kontekst polski

Radosław Mazur

Seminare. Poszukiwania naukowe

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.21852/sem.1906

Abstrakt

Niniejszy artykuł analizuje, w jaki sposób kultura cyfrowa oraz sztuczna inteligencja zmieniają szanse i wyzwania współczesnej edukacji religijnej, ze szczególnym uwzględnieniem kontekstu polskiego. Badanie opiera się na podejściu koncepcyjnym oraz jakościowej analizie dokumentów – literatury naukowej i tekstów Kościoła katolickiego dotyczących kultury cyfrowej, sztucznej inteligencji, katechezy i edukacji, ze szczególnym odniesieniem do Podstawy programowej nauczania religii rzymskokatolickiej w Polsce z 2025 roku. Analiza wskazuje na ambiwalentny wpływ technologii cyfrowych na edukację: mogą one poszerzać dostęp do informacji, wspierać procesy nauczania i dostarczać nowych narzędzi zarówno nauczycielom, jak i uczniom, a jednocześnie prowadzić do przeciążenia informacyjnego, osłabienia relacji międzyludzkich, wirtualizacji oraz trudności w ocenie wiarygodności treści cyfrowych. W odpowiedzi na te napięcia, w artykule zaproponowano zasadę „ograniczonego zaufania” jako fundament edukacji religijnej. Podejście to łączy otwartość na potencjał edukacyjny technologii cyfrowych z krytyczną refleksją nad ich ograniczeniami w wymiarze antropologicznym, relacyjnym i formacyjnym. Na przykładzie Polski ukazano rodzące się instytucjonalne uznanie sztucznej inteligencji za narzędzie edukacyjne, jednocześnie zwracając uwagę na potrzebę dalszej refleksji nad jej wykorzystaniem w sposób dostosowany do wieku odbiorców oraz odpowiedzialny z pedagogicznego punktu widzenia.

Słowa kluczowe:

sztuczna inteligencja, edukacja religijna, katecheza, kultura cyfrowa, edukacja katolicka, pedagogia cyfrowa, Polska

Pobierz pliki

PDF (English)

Zasady cytowania

Mazur, R. (2026). Edukacja religijna w erze cyfrowej: kultura cyfrowa, sztuczna inteligencja i kontekst polski. Seminare. Poszukiwania Naukowe. https://doi.org/10.21852/sem.1906

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Bąkowska, Agnieszka. 2019. “Cyberagresja jako zjawisko zagrażające bezpieczeństwu cyfrowemu dzieci i młodzieży” [Cyberbullying as a Phenomenon Threatening the Digital Safety of Children and Youth]. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Sectio J – Paedagogia-Psychologia 32 (3): 217–232. https://doi.org/10.17951/j.2019.32.3.217-232.
Google Scholar

Bielinowicz, Adam, and Beata Bilicka. 2025. “Sztuczna inteligencja na lekcjach religii” [The Use of Artificial Intelligence (AI) in Religious Education]. Teologia i Człowiek 72 (4): 11–29. https://doi.org/10.12775/TiCz.2025.025.
Google Scholar

Bigaj, Magdalena. 2020. “Cyfrowi tubylcy z plemienia przepływu” [Digital Natives from the Tribe of Flow]. Więź 680 (2): 7–17.
Google Scholar

Bilicka, Beata. 2015. “ePortfolio i WebQuest w szkolnym nauczaniu religii” [ePortfolio and WebQuest in School Religious Education]. In Katecheta i katechizowany w sieci [The Catechist and the Catechized Online], edited by Beata Bilicka, 87–112. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Google Scholar

Chrostowski, Mariusz, and Paweł Mąkosa. 2026. “Ambivalent Perceptions of Artificial Intelligence in Religious Education: A Comparative Study Among Teachers in Germany and Poland.” Teaching Theology & Religion 28 (2): 110–123. https://doi.org/10.1111/teth.70020.
Google Scholar

Corpuz, Jeff Clyde Guillermo. 2025. “Faith and Artificial Intelligence (AI) in Catholic Education: A Theological Virtue Ethics Perspective.” Religions 16 (8): 1083. https://doi.org/10.3390/rel16081083.
Google Scholar

Dębski, Maciej, and Magdalena Bigaj. 2019. Młodzi Cyfrowi. Nowe technologie. Relacje. Dobrostan [Digital Youth: New Technologies, Relationships, Well-Being]. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Google Scholar

Dicastery for the Doctrine of the Faith and Dicastery for Culture and Education. 2025. Antiqua et Nova: Note on the Relationship Between Artificial Intelligence and Human Intelligence. January 28, 2025. https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_ddf_doc_20250128_antiqua-et-nova_en.html.
Google Scholar

Francis. 2013. Evangelii Gaudium: Apostolic Exhortation on the Proclamation of the Gospel in Today’s World. November 24, 2013. https://www.vatican.va/content/francesco/en/apost_exhortations/documents/papa-francesco_esortazione-ap_20131124_evangelii-gaudium.html.
Google Scholar

Francis. 2019. Christus Vivit: Post-Synodal Apostolic Exhortation to Young People and to the Entire People of God. March 25, 2019. https://www.vatican.va/content/francesco/en/apost_exhortations/documents/papa-francesco_esortazione-ap_20190325_christus-vivit.html.
Google Scholar

Francis. 2020. Fratelli Tutti: Encyclical Letter on Fraternity and Social Friendship. October 3, 2020. https://www.vatican.va/content/francesco/en/encyclicals/documents/papa-francesco_20201003_enciclica-fratelli-tutti.html.
Google Scholar

Gogolik, Mirosław. 2017. “E-zadanie domowe z religii” [E-Homework in Religious Education]. Studia Katechetyczne 13: 259–273.
Google Scholar

Hilton, Alice Mary. 1963. Logic, Computing Machines, and Automation. Spartan Books and Cleaver-Hume Press.
Google Scholar

Huczek, Katarzyna. 2023. “Cyfrowi tubylcy i cyfrowi imigranci. O społecznych wyzwaniach i zagrożeniach w cyberprzestrzeni” [Digital Natives and Digital Immigrants: On Social Challenges and Threats in Cyberspace]. Cybersecurity and Law 10 (2): 414–429. https://doi.org/10.35467/cal/174954.
Google Scholar

Janas, Paweł. 2026. “Mały uczeń w wielkim świecie AI: wyzwania i szanse cyfrowej rewolucji w edukacji wczesnodziecięcej” [The Young Learner in the Vast World of AI: Challenges and Opportunities of the Digital Revolution in Early Childhood Education]. In Horyzonty AI, cyberbezpieczeństwo i technologie przyszłości [AI Horizons, Cybersecurity, and Future Technologies], edited by Zdzisława Dacko-Pikiewicz, Katarzyna Szczepańska-Woszczyna, and Marcin Lis, 102–115. Akademia WSB.
Google Scholar

Kopiczko, Tomasz. 2017. “Nowe fora katechezy” [New Forums of Catechesis]. Studia Katechetyczne 13: 175–188.
Google Scholar

Leo XIV. 2026. Magnifica Humanitas: Encyclical Letter on Safeguarding the Human Person in the Time of Artificial Intelligence. May 15, 2026. https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html.
Google Scholar

Ligęza, Adam, and Michał Wilk. 2016. E-katecheza. Aplikacje, portale i media społecznościowe na lekcjach religii [E-Catechesis: Applications, Portals, and Social Media in Religious Education]. Wydawnictwo eSPe.
Google Scholar

Malinowski, Bartosz. 2016. “Jak Facebook zamyka nas w bańce informacyjnej. Algorytm filtrujący newsfeed a zjawisko filter bubble” [How Facebook Closes Us in an Information Bubble: The News Feed Filtering Algorithm and the Filter Bubble Phenomenon]. Zarządzanie Mediami 4 (1): 15–22. https://doi.org/10.4467/23540214ZM.15.002.5212.
Google Scholar

Marcinkowski, Czesław. 2019. “Cyberkultura życia codziennego w drugiej dekadzie XXI wieku” [Cyberculture of Everyday Life in the Second Decade of the 21st Century]. Journal of Modern Science 43 (4): 167–180. https://doi.org/10.13166/jms/117982.
Google Scholar

Özgü, Ramazan. 2026. “From Mirari vos (1832) to Magnifica humanitas (2026): The Development of Catholic Teaching on Communication, Technology, and Human Dignity.” Religions 17 (8): 899. https://doi.org/10.3390/rel17080899.
Google Scholar

Polish Bishops’ Conference. 2025. Podstawa programowa nauczania religii rzymskokatolickiej w Polsce [Core Curriculum for the Teaching of Roman Catholic Religion in Poland]. Jedność.
Google Scholar

Pontifical Academy for Life. 2020. Rome Call for AI Ethics. February 28, 2020. https://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_academies/acdlife/documents/rc_pont-acd_life_doc_20202228_rome-call-for-ai-ethics_en.pdf.
Google Scholar

Pontifical Council for the Promotion of the New Evangelization. 2020. Directory for Catechesis. United States Conference of Catholic Bishops.
Google Scholar

Ramelow, Anselm. 2024. “Technology and Our Relationship with God.” Nova et Vetera 22 (1): 159–186. https://doi.org/10.1353/nov.2024.a919270.
Google Scholar

Różanowski, Krzysztof. 2007. “Sztuczna inteligencja: rozwój, szanse i zagrożenia” [Artificial Intelligence: Development, Opportunities, and Threats]. Zeszyty Naukowe WWSI 2 (2): 109–135. https://doi.org/10.26348/znwwsi.2.109.
Google Scholar

Siemieniecka, Dorota, Małgorzata Skibińska, and Kamila Majewska. 2020. Cyberagresja – zjawisko, skutki, zapobieganie [Cyberaggression: Phenomenon, Consequences, Prevention]. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. https://doi.org/10.12775/4384-0.
Google Scholar

Springmann, Karol. 2015. “Cyberprzestrzeń wyzwaniem dla katechety” [Cyberspace as a Challenge for the Catechist]. In Katecheta i katechizowany w sieci [The Catechist and the Catechized Online], edited by Beata Bilicka, 15–52. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Google Scholar

Sproncel, Paweł. 2022. Kultura tymczasowości jako wyzwanie dla duszpasterstwa Kościoła w świetle nauczania papieża Franciszka. Studium teologiczno-pastoralne [The Culture of Temporariness as a Challenge for the Pastoral Ministry of the Church in Light of Pope Francis’s Teaching: A Theological-Pastoral Study]. Wydawnictwo “scriptum”.
Google Scholar

Schlag, Thomas. 2019. “Truth Communication in Times of Digital Abundance: A Practical Theological Perspective.” Open Theology 5 (1): 420–429. https://doi.org/10.1515/opth-2019-0033.
Google Scholar

Suhner, Jasmine, and Thomas Schlag. 2025. “(Inter-)Religious Education in Digital Society.” In Religious Communication, Interaction and Transformation in a Culture of Digitality: Insights into the Zurich University Research Priority Program “Digital Religion(s)”, edited by Thomas Schlag and Katharina Yadav, 185–208. De Gruyter. https://doi.org/10.1515/9783111721729-010.
Google Scholar

Tokarczuk, Olga. 2019. “The Tender Narrator.” Nobel Lecture, December 7, 2019. NobelPrize.org. https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2018/tokarczuk/lecture/.
Google Scholar

Tokarczuk, Olga. 2020. Czuły narrator [The Tender Narrator]. Wydawnictwo Literackie.
Google Scholar

Twenge, Jean M. 2017. iGen: Why Today’s Super-Connected Kids Are Growing Up Less Rebellious, More Tolerant, Less Happy—and Completely Unprepared for Adulthood—and What That Means for the Rest of Us. Atria Books.
Google Scholar

Wyżkiewicz, Damian, and Dawid Gospodarek. 2020. Ostatni dzwonek. Rozmowy o przyszłości lekcji religii [The Last Bell: Conversations about the Future of Religious Education]. Towarzystwo “Więź”.
Google Scholar

Zawojski, Piotr. 2010. Cyberkultura. Syntopia sztuki, nauki i technologii [Cyberculture: A Syntopia of Art, Science, and Technology]. Poltext.
Google Scholar