U źródeł dni krzyżowych. Galijskie świadectwa z V–VI w. o początkach zwyczaju modlitw i procesji błagalnych

Wojciech Kamczyk

doi:10.21697/ct.2022.92.3.03

Opublikowane: 2022-09-30

Tom 92 Nr 3 (2022)

U źródeł dni krzyżowych. Galijskie świadectwa z V–VI w. o początkach zwyczaju modlitw i procesji błagalnych

Wojciech Kamczyk

Collectanea Theologica

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.21697/ct.2022.92.3.03

Abstrakt

Artykuł podejmuje analizę najstarszych świadectw dotyczących ustanowienia i obchodów modlitw i procesji błagalnych. Potwierdzenie zapoczątkowanego przez biskupa Mamerta z Vienne zwyczaju znajdujemy w listach Apolinarego Sydoniusza oraz homiliach Fausta z Riez, Awita z Vienne, Cezarego z Arles oraz Grzegorza z Tours, a także w kanonach Synodu w Orleanie. Wskazują one na zwyczaj, którego obchód przyjął się w trzech dniach poprzedzających święto Wniebowstąpienia Pańskiego, a jego ustanowienie związane było z ówczesnymi zagrożeniami oraz niezwykłymi zjawiskami. Praktyka wspólnej, procesjonalnej modlitwy oraz pokuty przyjęła się nie tylko w Vienne, lecz rozszerzyła się w szybkim tempie na całą Galię, by w najistotniejszych elementach przetrwać do naszych czasów.

Słowa kluczowe:

dni krzyżowe, Rogationes, modlitwy błagalne, procesje, liturgia, pobożność, pokuta

Inne teksty tego samego autora

Wojciech Kamczyk, Duchowe i moralne implikacje chrztu według Marka Eremity , Collectanea Theologica: Tom 89 Nr 1 (2019)
Wojciech Kamczyk, Spiritual and Moral Implications of Baptism According to Mark the Hermit , Collectanea Theologica: Tom 90 Nr 5 (2020): Fasciculus specialis

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Kamczyk, W. (2022). U źródeł dni krzyżowych. Galijskie świadectwa z V–VI w. o początkach zwyczaju modlitw i procesji błagalnych. Collectanea Theologica, 92(3), 69–96. https://doi.org/10.21697/ct.2022.92.3.03

Cited by / Share

Bibliografia

Apolinaris Sidonius, Epistulae, w: Sidoine Apollinaire, Correspondance. II–III (red. A. Loyen; Paris: Les Belles Lettres 2003); tł. pol.: Sydoniusz Apolinary, Listy i wiersze (tł. M. Brożek; Biblioteka Przekładów z Literatury Starożytnej 14; Kraków: Polska Akademia Umiejętności 2004).
Google Scholar

Augustinus Hipponensis, In Iohannis Euangelium tractatus CXXIV (red. D.R. Willems; Corpus Christianorum. Series Latina 36; Turnhout: Brepols 1990), tł. pol.: Św. Augustyn, Homilie na Ewangelie I Pierwszy List św. Jana (tł. W. Szołdrski; Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy 15/1–2; Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej 1977).
Google Scholar

Avitus Viennensis, Homiliae, w: Monumenta Germaniae Historica. Auctorum Antiquissimorum (red. R. Peiper; Berolini: Apud Weidmannos 1883) 6.1, 108–120.
Google Scholar

Basilius Caesariensis, Epistulae, w: Saint Basile, Correspondance. Lettres CI – CCXVIII (red. Y. Courtonne; Paris: Les Belles Lettres 2003).
Google Scholar

Caesarius Arelatensis, Homiliae, w: Sancti Caesarii Arelatensis Sermones (red. G. Morin; Corpus Christianorum. Series Latina 104; Turnhout: Brepols 1953).
Google Scholar

Egeria, Itinerarium, w: Journal de voyage (Itinéraire). Lettre sur la b[ienheureuse] Égérie (red. P. Marval; Sources Chrétiennes 296; Paris: Cerf 2002); tł. pol.: Egeria, Do Ziemi Świętej. Najstarsze opisy pielgrzymek do Ziemi Świętej IV–VIII w. (red. P. Iwaszkiewicz; Kraków: WAM 2010).
Google Scholar

Faustus Reiensis (Collectio Gallicana), Homiliae, w: Eusebius „Gallicanus”, Collectio homiliarum (red. F. Glorie – I. Leroy; Corpus Christianorum. Series Latina 101; Turnhout: Brepols 1970).
Google Scholar

Gregorius Turonensis, Historiae, w: Monumenta Germaniae Historica. Scriptores rerum Merovingicarum. (red. B. Krusch – W. Levison; Hannover 1951) 1; tł. pol.: Grzegorz z Tours, Historie. Historia Franków (tł. K. Liman – T. Richter; wyd. 2. popr.; Kraków: Tyniec Wydawnictwo Benedyktynów 2012).
Google Scholar

Hermeias Sozomenos, Historia Ecclesiastica, w: Patrologiae cursus completus. Series Graeca (red. J.P. Migne; Paris: Migne 1864) 67, 853–1630; tł. pol. Hermiasz Sozomen, Historia Kościoła (tł. S. Kazikowski; Warszawa: PAX 1989).
Google Scholar

Isidorus Hispalensis, Etymologiae (red. W.M. Lindsay; Oxford: Clarendon 1911; reprint, New York, NY: Oxford University Press 1988) I–II.
Google Scholar

Justinianus, Novellae ad religionem pertinentes, w: Patrologiae cursus completus. Series Latina (red. J.P. Migne; Paris: Migne 1878) 72, 921–1054.
Google Scholar

Synodus Aurelianensis (511), w: Acta synodalia ab anno 506 ad annum 553 (red. A. Baron – H. Pietras; tł. A. Caba; Źródła Myśli Teologicznej 73; Synodi et Collectiones Legum 8; Kraków: WAM 2014) 23–32.
Google Scholar

Synodus Gerundensis (517), w: Acta synodalia ab anno 506 ad annum 553 (red. A. Baron – H. Pietras, tł. A. Caba; Źródła Myśli Teologicznej 73; Synodi et Collectiones Legum 8; Kraków: WAM 2014) 40–43.
Google Scholar

Arnold, C.F., Caesarius von Arelate und die gallische Kirche seiner Zeit (Leipzig: J.C. Hinrichs’sche Buchhandlung 1894).
Google Scholar

Beatrice, P.F., „Modelli di processioni nel cristianesimo antico”, Rivista liturgica 79 (1992) 496–504.
Google Scholar

Bernet, A., Papież Grzegorz Wielki. Pontyfikat w czasach zarazy (tł. Ł. Kluska ; Warszawa: DeReggio 2020).
Google Scholar

Cabrol, F., „Litanies”, Dictionnaire d’archéologie chrétienne et de liturgie (red. F. Cabrol – H. Leclercq – H. Marrou; Paris: Letouzey et Ané 1930) IX/2, 1540–1571.
Google Scholar

Dobrzyński, A., Synodalność Kościoła niepodzielonego (Tarnów: Biblos 2020).
Google Scholar

Duchesne, L., Origines du culte chrétien. Étude sur la liturgie latine avant Charlemagne (Paris : E. De Boccard 1925).
Google Scholar

Duchniewski, J., „Litania”, Encyklopedia Katolicka (red. E. Zieman et al.; Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL 2004) X, 1169–1171.
Google Scholar

Favrod, J., „Du royaume des Burgondes à la Burgondie: Naissance d’une patrie”, Des Burgondes au Royaume de Bourgongne (Ve–Xe siècle). Espace politique et civilisation (red. P. Paravy – D. Grange – R. Moret; Grenoble: Académie delphinale 2002) 9–26.
Google Scholar

Gąssowski, J., Mitologia Celtów (Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe 1978).
Google Scholar

Goelzer, H., Le latin de saint Avit, évêque de Vienne (450?–526?) (Paris: Félix Alcan 1909).
Google Scholar

Griffe, É., La Gaule chrétienne à l’époque romaine. I. Des origines chriennes à la fin du IVe siècle. II. L’Église des Gaules au Ve siècle. III. La cité chrétienne (Paris: Letouzey et Ané 1964, 1966, 1965).
Google Scholar

Heuclin, J., „Le concile d’Orléan de 511, un premier concordat?”, Clovis. Histoire & memoire. I. Le baptême de Clovis, l’événement (red. M. Rouche; Paris: Presses de l’Université de Paris-Sorbone 1997) 435–450.
Google Scholar

Illtud Ab Alwyn, H., „Zwierzęta w mitologii i wierzeniach Celtów na podstawie średniowiecznych opowieści walijskich «Mabinogi»”, Zeszyty Naukowe KUL 41/1 (1998) 133–166.
Google Scholar

Jaczynowska, M., Historia starożytnego Rzymu (Warszawa: PWN 1983).
Google Scholar

Janicki, J.J., Kultury antyczne w liturgii chrześcijańskiej (Kraków: Wydawnictwo Naukowe PAT 2003).
Google Scholar

Jougan, A., Słownik kościelny łacińsko-polski (Warszawa: Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej 1992).
Google Scholar

Kobielus, S., Bestiarium chrześcijańskie (Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX 2002).
Google Scholar

Latham, J., „Inventing Gregory «the Great»: Memory, Authority, and the Afterlives of the Letania Septiformis”, Church History 84/1 (2015) 1–31. DOI: https://doi.org/10.1017/S0009640714001693
Google Scholar

Leclercq, H., „Rogations”, Dictionnaire d’archéologie chrétienne et de liturgie (red. F. Cabrol – H. Leclercq – H. Marrou; Paris: Letouzey et Ané 1948) XIV/2, 2459–2461.
Google Scholar

Lelong, Ch., Życie codzienne w Galii Merowingów (tł. E. Bąkowska; Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1967).
Google Scholar

Loyen, A., „Introduction”, Sidoine Apollinaire, Correspondance. II (red. A. Loyen ; Paris: Les Belles Lettres 2003) VII–LVII.
Google Scholar

Lucas, G., Vienne dans les textes grecs et latins. Chroniques littéraires sur l’histoire de la cité des allobroges à la fin du Ve siècle de notre ère (Travaux de la Maison de l’Orient et de la Méditerranée 72; Lyon: Maison de l’Orient et de la Méditerranée – Jean Pouilloux 2016). DOI: https://doi.org/10.4000/books.momeditions.1002
Google Scholar

Miazek, J., „Procesje. Historia-teologia-duszpasterstwo”, Collectanea Theologica 64/1 (1994) 97–106.
Google Scholar

Pascal, C.B., „Tibullus and the Ambarvalia”, American Journal of Philology 109/4 (1988) 523–536. DOI: https://doi.org/10.2307/295078
Google Scholar

Pontal, O., Histoire des conciles mérovingiens (Paris: Cerf 1989).
Google Scholar

Ramminger, J., Concordantiae in Alcimi Ecdicii Aviti carmina (Hildesheim: Olms-Weidmann 1990).
Google Scholar

Reynaud, J.F., „Religion et culture: groupes épiscopaux et basiliques funéraires à l’époque burgonde à Lyon et à Vienne”, Des Burgondes au Royaume de Bourgongne (Ve–Xe siècle). Espace politique et civilisation (red. P. Paravy – D. Grange – R. Moret; Grenoble: Académie delphinale 2002) 111–120.
Google Scholar

Ristuccia, N.J., Christianization and Commonwealth in Early Medieval Europe. A Ritual Interpretation (Oxford: Oxford University Press 2018). DOI: https://doi.org/10.1093/oso/9780198810209.001.0001
Google Scholar

Salij, J. – Wójcik, E., „Limbus”, Encyklopedia Katolicka (red. E. Ziemann et al.; Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL 2004) X, 1079–1082.
Google Scholar

Starowieyski, M. – Szymusiak, J.M., Nowy słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa (Poznań: Święty Wojciech 2018).
Google Scholar

Szczur, P., „Mamert”, Encyklopedia Katolicka (red. E. Zieman et al.; Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL 2006) XI 1118–1119.
Google Scholar

Śrutwa, J., Kościół w epoce Wędrówek Ludów. I. Kościół w szczytowej fazie Wędrówek Ludów (Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL 2021).
Google Scholar