Stan zagrożenia na południowo-wschodniej granicy Rzeczypospolitej w pierwszych latach wojny rosyjsko-austriacko-tureckiej (1787-1792) na łamach gazet rękopiśmiennych

Adam Wołoszyn

doi:10.21697/sc.2025.32.1.16

Published: 2025-05-19

Vol. 32 No. 1 (2025)

The state of threat on the south-eastern border of the Polish-Lithuanian Commonwealth in the early years of the Russo-Austro-Turkish War (1787-1792) in manuscript newspapers

Adam Wołoszyn

Saeculum Christianum. Historical Writings

Section: Rozprawy i Artykuły

https://doi.org/10.21697/sc.2025.32.1.16

Abstract

This article examines the state of threat on the south-eastern border of the Polish-Lithuanian Commonwealth during the early years of the Russo-Austro-Turkish War (1787–1792) as reflected in manuscript newspapers. The nature of these newspaper reports contributed to the creation of a distinct media reality. They depicted the threat posed by Turkish forces (and later also by Russian and Austrian troops), which was not always real, yet influenced the sentiments of the noble public opinion. As a result, concerns arose regarding border security and the expansion of the military establishment, as well as discussions on the presence of foreign troops within the borders of the Commonwealth.

Keywords:

press, Polish manuscript newspapers, Russo-Austro-Turkish War 1787–1792, Polish army

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Wołoszyn, A. (2025). The state of threat on the south-eastern border of the Polish-Lithuanian Commonwealth in the early years of the Russo-Austro-Turkish War (1787-1792) in manuscript newspapers. Saeculum Christianum. Historical Writings, 32(1), 229–240. https://doi.org/10.21697/sc.2025.32.1.16

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Warszawskie Radziwiłłów:
Google Scholar

Dział II, sygn. 3184, 3187, 3188; Dział XXXIV, sygn. 527, 528.
Google Scholar

Archiwum Państwowe w Łodzi, Archiwum rodziny Bartoszewiczów, sygn. 487.
Google Scholar

Biblioteka Jagiellońska w Krakowie, rkps 8845.
Google Scholar

Biblioteka Kórnicka Polskiej Akademii Nauk w Kórniku, rkps 929, 1324, 1325, 1326, 1637, 13617.
Google Scholar

Biblioteka Narodowa w Warszawie, rkps 6902.
Google Scholar

Biblioteka Naukowa Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, rkps 247, 248.
Google Scholar

Biblioteka Raczyńskich w Poznaniu, rkps 1441.
Google Scholar

Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego, Stare Druki 028342/1789.
Google Scholar

Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu:
Google Scholar

rkps 780, 857; Stare Druki cz-311-III.
Google Scholar

Львівська національна наукова бібліотека України імені В. Стефаника, ф. 5, рук. 4630.
Google Scholar

Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. H. Łopacińskiego w Lublinie, rkps 1652.
Google Scholar

Румянцев Пeтр Александрович, Документы, Т. 3: 1775-1796, ред. Л.Г. Бескровный, Москва 1959.
Google Scholar

Materiały do dziejów sejmu czteroletniego, t. 1, red. J. Woliński et al., Wrocław 1995.
Google Scholar

Екатерина II и Г. А. Потемкин. Личная переписка (1769-1791), ред. В.С. Лопатин, Москва 1997.
Google Scholar

Bizor R., Prawda w gazetach rękopiśmiennych z 2 połowy XVIII wieku (na wybranym materiale). Rekonesans badawczy, w: Prace aksjologiczne, t. 3, red. M. Kaczor et al., Zielona Góra 2022, s. 309-331.
Google Scholar

Fedakar C., Khotyn Fortress during the Ottoman-Austrian and Russian Wars 1787-1792, w: Twierdze osiemnastowiecznej Europy. Studia z dziejów nowożytnej sztuki wojskowej, t. 4, red. M. Trąbski, Częstochowa 2022, s. 137-168.
Google Scholar

Karkocha M., Flagrante bello. Wielka wojna wschodnia w relacjach prasy warszawskiej (1787-1792), Łódź 2021.
Google Scholar

Kucharski A., Kwestia obrony kraju w gazetach rękopiśmiennych epoki konfederacji barskiej (1768-1772), w: Między obowiązkami, przywilejami a prawem Rzeczypospolitej XVI-XVIII wieku społeczeństwo w obronie państwa polsko-litewskiego, red. A. Kalinowska et al., Warszawa 2018, s. 447-462.
Google Scholar

Łojek J., Ze studiów nad czytelnictwem prasy w Polsce w końcu XVIII wieku (1780-1793), „Roczniki Historii Czasopiśmiennictwa w Polsce”, 5/1963, s. 5-31.
Google Scholar

Maksimowicz K., Poezja wobec wojny rosyjsko-tureckiej (1787-1792), „Napis”, 7/2001, s. 379-396.
Google Scholar

Maliszewski K., Komunikacja społeczna w kulturze staropolskiej. Studia z dziejów kształtowania się form i treści społecznego przekazu w Rzeczypospolitej szlacheckiej, Toruń 2001.
Google Scholar

Петров А.Н., Вторая турецкая война в царствование императрицы Екатерины II. 1787-1791 гг, Т. 1: 1787-1789, Санкт-Петербург 1880.
Google Scholar

Popiołek B., Między prawdą a plotką. Prasa rękopiśmienna epoki saskiej jako źródło do historii mentalności, w: Sic errat in fatis. Studia i szkice historyczne dedykowane Profesorowi Bogdanowi Rokowi, t. 2, red. E. Kościk et al., Toruń 2012, s. 295-309.
Google Scholar

Popiołek B., Teatr wojenny w gazetach rękopiśmiennych czasów saskich, „Rocznik Historii Prasy Polskiej”, 17/2014, z. 3, s. 5-20.
Google Scholar

Siuciak M., Kształtowanie się gatunku wiadomości prasowej w XVIII wieku, w: Tekst – akt mowy – gatunek wypowiedzi, red. U. Sokólska, Białystok 2013, s. 351-367.
Google Scholar

von Witzleben A., Prinz Friedrich Josias von Coburg-Saalfeld, Herzog zu Sachsen, t 1: 1737-1790, Berlin 1859.
Google Scholar

Adam Wołoszyn

adam.woloszyn@uni.opole.pl
https://orcid.org/0000-0001-9423-6417

Affiliation:

Uniwersytet Opolski Poland

Bio Statement (e.g., department and rank)

Adam Wołoszyn, mgr – asystent w Instytucie Historii Uniwersytetu Opolskiego. Zajmuje się historią wojskowości w XVIII w., wielką wojną północną (1700-1721) i polskimi gazetami rękopiśmiennymi.