Katecheza dorosłych w tradycji katechumenatu wschodniego (bizantyńskiej i syriackiej) po Vaticanum II: porównanie modeli i wskazania dla duszpasterstwa w Polsce

Wojciech Słomski

doi:10.21697/wsp.2026.1.01

Opublikowane: 2026-07-07

Tom 61 Nr 1 (2026)

Katecheza dorosłych w tradycji katechumenatu wschodniego (bizantyńskiej i syriackiej) po Vaticanum II: porównanie modeli i wskazania dla duszpasterstwa w Polsce

Ks. Wojciech Słomski

Warszawskie Studia Pastoralne

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.21697/wsp.2026.1.01

Abstrakt

Artykuł podejmuje problem katechezy dorosłych w tradycji katechumenatu Kościołów wschodnich, ze szczególnym uwzględnieniem modeli bizantyńskiego i syriackiego po Soborze Watykańskim II. Katecheza dorosłych ukazana została jako forma podstawowa i nadrzędna, zgodnie z nauczaniem Ad gentes, Catechesi tradendae oraz Dyrektorium Ogólnego o Katechizacji. W oparciu o źródła patrystyczne (m.in. Cyryl Jerozolimski, Jan Chryzostom) omówiono główne filary katechumenatu wschodniego: zakorzenienie w liturgii, wspólnotowy charakter, wymiar ascetyczny oraz diakonię. Analizie porównawczej poddano trzy modele: bizantyński (z silnym powiązaniem z cyklem liturgicznym i udziałem liderów świeckich), syriacki (akcentujący duchowość biblijno-poetycką i katechezę domową) oraz chaldejski (łączący formację religijną z zachowaniem tożsamości w diasporze). W części aplikacyjnej zaproponowano matrycę wdrożeniową dla polskich parafii, ukazując zarówno szanse, jak i potencjalne ryzyka oraz kryteria ewaluacji. Wnioski artykułu wskazują, że mistagogiczne i wspólnotowe bogactwo katechumenatu wschodniego może stanowić realną inspirację dla odnowy katechezy dorosłych w Polsce, wzmacniając jej wymiar liturgiczny, wspólnotowy i misyjny.

Słowa kluczowe:

katecheza dorosłych, katechumenat, tradycja bizantyńska, tradycja syriacka, Kościoły wschodnie, Sobór Watykański II, adaptacja pastoralna, Polska

Pobierz pliki

Zasady cytowania

Słomski, W. (2026). Katecheza dorosłych w tradycji katechumenatu wschodniego (bizantyńskiej i syriackiej) po Vaticanum II: porównanie modeli i wskazania dla duszpasterstwa w Polsce. Warszawskie Studia Pastoralne, 61(1), 11–40. https://doi.org/10.21697/wsp.2026.1.01

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Bibliografia
Google Scholar

Źródła
Google Scholar

• Cyryl Jerozolimski (1882) Catecheses, [w:] J.P. Migne (red.), Patrologia Graeca, t. 33, Paris: Garnier.
Google Scholar

• Cyryl Jerozolimski (2000) Katechezy przedchrzcielne i mistagogiczne, tłum. M. Starowieyski, Kraków: Wydawnictwo M.
Google Scholar

• Jan Chryzostom (2002) Katechezy chrzcielne, tłum. i oprac. J. Iluk, Kraków: WAM.
Google Scholar

• Jan Damasceński (1864) De imaginibus orationes tres, [w:] J.P. Migne (red.), Patrologia Graeca, t. 94, Paris: Garnier.
Google Scholar

• Mansi, J.D. (1759–1798) Sacrorum Conciliorum nova et amplissima collectio, t. XIII, Florentiae: Expensis Antonii Zatta.
Google Scholar

• Prosper z Akwitanii (1847) Indiculus de gratia Dei, [w:] J.P. Migne (red.), Patrologia Latina, t. 51, Paris: Garnier.
Google Scholar

• Wincenty z Lerynu (1845) Commonitorium, [w:] J.P. Migne (red.), Patrologia Latina, t. 50, Paris: Garnier.
Google Scholar

Dokumenty Kościoła
Google Scholar

• Catechismus Catholicae Ecclesiae (1992) Città del Vaticano: Libreria Editrice Vaticana.
Google Scholar

• Codex Canonum Ecclesiarum Orientalium (1990) Città del Vaticano: Libreria Editrice Vaticana.
Google Scholar

• Congregatio pro Clericis (1997) Directorium Generale pro Catechesi, Città del Vaticano: Libreria Editrice Vaticana.
Google Scholar

• Dyrektorium Ogólne o Katechizacji (1998) Poznań: Pallottinum.
Google Scholar

• Jan Paweł II (1979) Catechesi tradendae. Adhortacja apostolska o katechizacji w naszych czasach, Rzym: Libreria Editrice Vaticana.
Google Scholar

• Katechizm Kościoła Greckokatolickiego (2011) Chrystus nasza Pascha, Lwów–Kijów: Wydawnictwo Patriarchatu.
Google Scholar

• Konferencja Episkopatu Polski (2018) Dyrektorium Katechetyczne Kościoła Katolickiego w Polsce, Warszawa: Wydawnictwo KEP.
Google Scholar

• Sobór Watykański II (1963) Sacrosanctum Concilium. Konstytucja o liturgii świętej, [w:] Sobór Watykański II. Konstytucje, dekrety, deklaracje, Poznań: Pallottinum, s. 45–83.
Google Scholar

• Sobór Watykański II (1965) Ad gentes. Dekret o działalności misyjnej Kościoła, [w:] Sobór Watykański II. Konstytucje, dekrety, deklaracje, Poznań: Pallottinum, s. 427–459.
Google Scholar

Literatura przedmiotowa
Google Scholar

• Chryssavgis, J. (2008) Light through Darkness: The Orthodox Tradition, Maryknoll: Orbis Books.
Google Scholar

• Drobner, H.R. (2007) Patrologia. Wprowadzenie w studium Ojców Kościoła, tłum. J. Mrukówna, Kraków: WAM.
Google Scholar

• Nocent, A. (1982) The Liturgical Year: Its History and Meaning after the Reform of the Liturgy, Collegeville: Liturgical Press.
Google Scholar

• Taft, R.F. (1992) The Liturgy of the Hours in East and West: The Origins of the Divine Office and Its Meaning for Today, Collegeville: Liturgical Press.
Google Scholar

• Taft, R.F. (2006) Through Their Own Eyes: Liturgy as the Byzantines Saw It, Berkeley: InterOrthodox Press.
Google Scholar

• Vööbus, A. (1960) History of Asceticism in the Syrian Orient, Louvain: Corpus Scriptorum Christianorum Orientalium.
Google Scholar

Ks. Wojciech Słomski

slomski@autograf.pl
https://orcid.org/0000-0003-1532-0341

Afiliacja:

Uniwersytet Vizja w Warszawie Polska

Biogram

filozof i teolog, absolwent ATK oraz UW; profesor nauk humanistycznych związany z Uniwersytetem Vizja w Warszawie; zainte- resowania badawcze koncentrują się na filozofii, teologii systematycznej, patrystyce oraz pedagogice; w swojej pracy naukowej podejmuje zagadnienia relacji między filozofią a teologią, ontologii stworzenia, tradycji neoplatonizmu chrześcijańskiego oraz współczesnych interpretacji klasycznej metafizyki; publikuje również w obszarach interdyscyplinarnych, łączących filozofię z naukami społecznymi i psychologią, zwłaszcza w kontekście problematyki tożsamości narracyjnej oraz religijnego doświadczenia człowieka.