Open Access Dostęp otwarty  Restricted Access Dostęp przez subskrypcję

Bariery i ograniczenia w refleksyjnym rozwoju nauczycieli wczesnej edukacji

Bożena Muchacka, Iwona Czaja-Chudyba

DOI: http://dx.doi.org/10.21697/fp.2018.2.02

Abstrakt


Idea refleksyjnego rozwoju nauczycieli od lat jest ważnym zagadnieniem w edukacji, hasło to jednak pozostaje w przestrzeni życzeń i postulatów. Badacze najczęściej nie zagłębiają się w przyczyny uporczywego trwania nauczycieli na bezpiecznych pozycjach bezrefleksyjnego, instrumentalno-technicznego sposobu doświadczania rzeczywistości. Dlatego celem artykułu będzie analiza podmiotowych i zewnętrznych ograniczeń procesu refleksyjnego w rozwoju nauczycieli wczesnej edukacji. Przedstawiona klasyfikacja ograniczeń obejmować będzie bariery podmiotowe (poznawcze, emocjonalno-motywacyjne i osobowościowe) oraz (związane z czynnikami zewnętrznymi) bariery kulturowe, polityczne, środowiskowe i łączące się ze specyfiką procesu edukacji. Należy podkreślić, iż uświadomienie czynników hamujących lub ograniczających refleksyjny rozwój zawodowy może przyczynić się do lepszego zrozumienia sytuacji nauczycieli wczesnej edukacji, gdyż jest on jedną z bardziej optymalnych form współuczestniczenia w ponowoczesności.


Słowa kluczowe


refleksyjność, ograniczenia rozwoju nauczycieli wczesnej edukacji

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Beck U. (2002). Społeczeństwo ryzyka. W drodze do innej nowoczesności. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe „Scholar”.

Bourdieu P. (2005). Dystynkcja. społeczna krytyka władzy sądzenia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Brookfield S. D. (1995). Becoming a Critically Reflective Teacher. San Francisco: John Willey & Sons, Inc.

Czaja-Chudyba I., Muchacka B. (2016). Nauczyciele wczesnej edukacji. Koncepcje, kształcenie, wyzwania. Kraków: Wydawnictwo „Petrus”.

Czaja-Chudyba I. (2013). Myślenie krytyczne w kontekstach edukacji wczesnoszkolnej – uwarunkowania nieobecności. Kraków: Wydawnictwo Naukowe UP.

Czerepaniak-Walczak M. (1997a). Aspekty i źródła profesjonalnej refleksji nauczyciela. Toruń: Wydawnictwo „Edytor”.

Czerepaniak-Walczak M. (1997b). Rola krytycznej refleksji w procesie poznania pedagogicznego. Aksjologiczne aspekty przedmiotu poznania. W:

Kukołowicz T., Nowak M. (red.). Pedagogika ogólna. Problemy aksjologiczne. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL.

Czerepaniak-Walczak M. (2006). Pedagogika emancypacyjna. Rozwój świadomości krytycznej człowieka. Gdańsk: GWP.

Day Ch. (2004). Rozwój zawodowy nauczyciela. Uczenie się przez całe życie. Gdańsk: GWP.

Dewey J. (1988). Jak myślimy? Warszawa: PWN.

Dobrołowicz W. (1993). Psychika i bariery. Warszawa: WSiP.

Dróżka W. (2005). Metodologia refleksyjna jako perspektywa integracji teorii i praktyki w kształceniu nauczycieli. W: Sajak A. (red.). Praktyka tworzenia edukacyjnej wspólnoty. Kraków: Wydawnictwa Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Dróżka W., Madalińska-Michalak J. M. (2016). Droga do zawodu nauczyciela i motywy jej wyboru – w świetle autobiograficznych wypowiedzi studentów studiów pedagogicznych. „Forum Oświatowe”, 28 (1), dostępny na: http://forumoswiatowe.pl/index.php/czasopismo/article/view/416 (otwarto: 18.04.2018).

Dylak S. (1996). Kształcenie nauczycieli do refleksyjnej praktyki. Zarys genezy, istoty i rozwój koncepcji. „Rocznik Pedagogiczny”, 16.

Freire P. (2000). „Bankowa” koncepcja edukacji jako narzędzie opresji. W: Blusz K. (red.). Edukacja i wyzwolenie. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Giddens A. (2001). Nowe zasady metody socjologicznej. Pozytywna krytyka socjologii interpretatywnych. Kraków: Nomos.

Gołębniak B. D. (1998). Zmiany edukacji nauczycieli. Wiedza–biegłość–refleksyjność. Toruń: Wydawnictwo „Edytor”.

Gołębniak D. i Zamorska, B. (2014). Nowy profesjonalizm nauczycieli. Podejścia–praktyka– przestrzeń rozwoju. Wrocław: Dolnośląska Szkoła Wyższa.

Hatton N., Smith D. (1995). Reflection in teacher education: towards definition and implementation. „Teaching and Teacher Education”, 11, 1.

Illeris K. (2006). Trzy wymiary uczenia się. Poznawcze, emocjonalne i społeczne ramy współczesnej teorii uczenia się. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.

Kasačova B. (2004). Refleksyjna nauka w szkole podstawowej. W: Lewowicki T., Puślecki W., Włoch S. (2004). Transformacja w polskiej edukacji wczesnoszkolnej. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Klus-Stańska D. (2002). Konstruowanie wiedzy w szkole. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego.

Klus-Stańska D. (2004). Treści wychowawcze w nauczaniu początkowym – edukacja pozorów. W: Klim-Klimaszewska A. (red.). Mity dzieciństwa – dramaty socjalizacji, cz. 2. Siedlce: Wydawnictwo Akademii Podlaskiej.

Klus-Stańska D. (2005a). Mentalne zniewolenie nauczycieli wczesnej edukacji – epizod czy prawidłowość. „Problemy Wczesnej Edukacji”, 1.

Klus-Stańska D. (2005b). Bariery zmiany szkolnej kultury dydaktycznej. W: Sajak A. (red). Praktyka tworzenia edukacyjnej wspólnoty. Kraków: Wydawnictwa Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Klus-Stańska D. (2006a). Behawiorystyczne źródła myślenia o nauczaniu, czyli siedem grzechów głównych wczesnej edukacji. W: Klus-Stańska D., Szatan E., Bronk D. (red.). Wczesna edukacja. Między schematem a poszukiwaniem nowych ujęć teoretyczno-badawczych. Gdańsk: Wydawnictwo UG.

Klus-Stańska D. (2006b). Doświadczenia pedagogiczne nauczycieli jako źródło ich niezdolności do refleksji nad własną aktywnością zawodową. W: Michalski J. (red.). Sapientia et adiumentum. W trosce o rozwój innych. Studia dedykowane Zbigniewowi Kwiecińskiemu. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie.

Klus-Stańska D. (2008). Dokąd zmierza polska szkoła? – pytania o ślepe uliczki, kierunki, konteksty. W: Klus-Stańska D. (red). Dokąd zmierza polska szkoła? Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”.

Klus-Stańska D. (2012). Wiedza, która zniewala – transmisyjne tradycje w szkolnej edukacji. „Forum Oświatowe”, 1 (46), s. 21–40.

Klus-Stańska D., Nowicka, M. (2005). Sensy i bezsensy edukacji wczesnoszkolnej. Warszawa: WSiP.

Krause A. (2009). Iluzja dydaktycznej sprawczości – profesjonalizacja niekompetencji. W: Hurło L., Klus-Stańska D., Łojko M. (red). Paradygmaty współczesnej dydaktyki. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Krzychała S. (2005). Refleksyjny akcjonizm – ku posttradycyjnej konstrukcji tożsamości. W: Dziemianowicz M., Gołębniak B. D., Kwaśnica R. (red.). Przetrwanie i rozwój jako niezbywalne powinności wychowania. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Edukacji TWP we Wrocławiu.

Krzychała, S. (2007). Ryzyko własnego życia. Indywidualizacja w późnej nowoczesności. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Edukacji TWP we Wrocławiu.

Kwiatkowska H. (1997). Źródła inspiracji nowego myślenia o edukacji nauczycielskiej. W: Kwiatkowska H., Lewowicki T. (red.). Źródła inspiracji współczesnej edukacji nauczycielskiej. Warszawa: Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP.

Kwiatkowska H. (2005). Tożsamość nauczycieli. Gdańsk: GWP.

Langer E. J. (1993), Problemy uświadamiania. Konsekwencje refleksyjności i bezrefleksyjności. W: Maruszewski T. (red.). Poznanie. Afekt. Zachowanie. Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Maciuszek J. (2013). Automatyzmy i bezrefleksyjność w kontekście wpływu społecznego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Michalak J. M. (2010). (red.). Etyka i profesjonalizm w zawodzie nauczyciela. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Muchacka B., Kaleta-Witusiak M., Walasek-Jarosz B. (2013). Autorefleksja i analiza pracy własnej. Kielce: Wydawnictwo SSW.

Muchacka-Cymerman A., Tomaszek K. (2017). Syndrom wypalenia w zawodzie nauczyciela i w roli ucznia. Przegląd literaturowy. „Forum Oświatowe”, 30 (2). s. 95–115, dostępny na: http://forumoswiatowe.pl/index.php/czasopismo/article/view/526/368 (otwarto: 16.04.2018 r.).

Nalaskowski A. (2002). Widnokręgi edukacji. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Nęcka E. (1999). Proces twórczy i jego ograniczenia. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Nowak-Dziemianowicz M. (2007). Czy świat człowieka ma postać narracji? O możliwościach badania, rozumienia i zmiany. W: Kurantowicz E., Nowak-Dziemianowicz M. (red.). Narracja–krytyka–zmiana–praktyki badawcze we współczesnej pedagogice. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Edukacji TWP we Wrocławiu.

Obuchowski K. (1993). Człowiek intencjonalny. Warszawa: PWN.

Pietrasiński Z. (2001). Mądrość czyli świetne wyposażenie umysłu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR.

Pollard A. (1998). Reflective Teaching in the Primary school. A Handbook for the Classroom. London: Cassell.

Renzulli J. (2005). The Three-Ring Conception of Giftedness. A Developmental Model for Promoting Creative Productivity. W: Sternberg R. J., Davidson J. E. (red.). Conception of giftedness. New York: Cambridge University Press.

Schön D. A. (1983). The Reflective Practtioner. How Professionals Think in Action. Basic Books.

Szymczak M. (red.). (1982). Słownik języka polskiego. Warszawa: PWN.

Szymczak J. (2017). Refleksja nauczycieli wczesnej edukacji dotycząca pracy z uczniami (w perspektywie badań rekonstrukcyjnych). Studium teoretyczno-metodologiczne. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.

Szymczak J. (2015). Model rozwijania refleksyjności u (przyszłych) nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej – założenia, istota, motywy konstruowania i nadawania mu wymiaru praktycznego. „Problemy Wczesnej Edukacji”, 1 (28).

Zewnętrzne odnośniki

  • Obecnie brak jakichkolwiek odnośników.


ISSN (Print): 2083-6325 

ISSN (Online): 2449-7142