Abstrakt

Celem niniejszego artykułu jest ukazanie relacji zachodzącej pomiędzy rozwojem duchowym człowieka a doświadczeniem mistycznym w ujęciu prof. Mieczysława Gogacza – przedstawiciela tomizmu konsekwentnego. Pomimo że rozwój duchowy i mistyka nie są tożsame, to nie stanowią jednak rzeczywistości rozłącznych. Przeciwnie – pozostają one w głębokim związku, opartym na osobowej relacji między człowiekiem a Bogiem. Rozwój duchowy, pojmowany jako proces integralnego dojrzewania duchowego, obejmuje trzy klasyczne etapy: oczyszczenia, oświecenia i zjednoczenia. Ma on charakter stopniowy, ukierunkowany na pogłębienie życia religijnego, rozwój cnót oraz ugruntowanie życia modlitewnego. Doświadczenie mistyczne, w ujęciu Gogacza, jawi się natomiast jako jednorazowy, intensywny akt bezpośredniego uświadomienia obecności Boga przez intelekt i wolę, niebędący jednak koniecznym zwieńczeniem rozwoju duchowego. Jest ono wydarzeniem wyjątkowym, nieprzewidywalnym i całkowicie darmowym – niezależnym od wysiłków ludzkiej ascezy, a będącym odpowiedzią Boga na miłość tęskniącą osoby ludzkiej. W koncepcji Gogacza kluczowe znaczenie ma uporządkowanie władz duchowych człowieka: intelektu i woli. Podporządkowanie woli intelektowi, jako
władzy poznającej prawdę, ma na celu uchronienie osoby przed subiektywizmem w konstruowaniu relacji z Bogiem, co mogłoby prowadzić do deformacji obrazu Boga i błędnych wniosków egzystencjalnych. Mistyczne doświadczenie obecności
Boga nie jest poznaniem dyskursywnym, lecz egzystencjalnym i pewnym – dotyczy ono nie tyle treści, co faktu istnienia Boga jako Osoby. Doświadczenie mistyczne, choć niekonieczne, stanowi doniosłe dopełnienie drogi duchowego wzrastania, potwierdzające realność i ontologiczną głębię relacji między człowiekiem a Bogiem. Jest ono momentem wewnętrznej przemiany, w której intelekt, wolny od pojęciowych konstruktów, zostaje ogarnięty światłem Bożej obecności. Tym samym mistyka, w ujęciu Gogacza, nie służy wzbogaceniu wiedzy o Bogu, lecz stanowi czyste doświadczenie Jego bytu – rzeczywistego, absolutnego i osobowego.