Antropologiczna kategoria wstydu i jej nośność w pismach Nowego Testamentu

Janusz Kręcidło

DOI: http://dx.doi.org/10.21697/stv.2016.54.1.01

Abstrakt


W niniejszym artykule postawiliśmy sobie zadanie pokazania w jaki sposób rozumiano wstyd w starożytnej cywilizacji śródziemnomorskiej oraz ukazania na kilku przykładach implikacji tego faktu dla właściwego odczytania i interpretacji ksiąg Nowego Testamentu. Jako że kategoria wstydu była postrzegana w kulturze śródziemnomorskiej owego czasu inaczej niż w obecnej zachodniej cywilizacji, w pierwszej części artykułu ukazane zostało powiązanie wstydu z honorem jako najbardziej cenioną wartością w społecznościach owej cywilizacji. Wstyd, stanowiący w tamtej kulturze antytezę honoru, rozumiany był jako antywartość: niesława, niegodność, hańba, zła reputacja itp. Nie był on postrzegany przede wszystkim jako kategoria etyczna, definiująca wewnętrzną wartość człowieka, lecz jako brak honoru w jego publicznej ocenie. Ludzie przychodzący na świat w rodzinach o niższym statusie społecznym dziedziczyli niższy honor, a zatem ciążył na nich większy wstyd. Każdy mężczyzna był zobowiązany do codziennego podejmowania walki o honor, który mógł pozyskać dla siebie i rodziny poprzez konfrontacje według reguł tzw. gry o honor oraz przez pełnienie dzieł dobroczynnych.

Wydarzenia opowiedziane na kartach Nowego Testamentu odwołują się do myślenia w kategoriach honoru i wstydu, dlatego też w interpretacji biblijnych perykop należy to zagadnienie brać pod uwagę. W artykule ukazaliśmy implikacje tego typu myślenia na przykładzie trzech wybranych fragmentów Nowego Testamentu: rodowodu Jezusa w Mt 1,1-17, Jego konfrontacji z faryzeuszami i uczonymi w Piśmie w Mk 11-12 oraz Janowego opowiadania o męce, krzyżowej śmierci i pochówku Jezusa (J 18-19). W każdej z tych perykop autorzy odwołują się do myślenia adresatów w kategoriach honoru i wstydu, ukazując Jezusa jako ucieleśnienie honoru, tych zaś, którzy próbują Go pohańbić w oczach innych jako zasługujących na wstyd.


Słowa kluczowe


honor i wstyd; antropologia kulturowa; Mt 1,1-17; Mk 11-12; J 18-19

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Arystoteles, Etyka nikomachejska, (tłum. D. Gromska), Warszawa 2007.

Brown R. E., The Gospel according to John, t. 2, New York 1970.

Crook Z., Honor, Shame, and Social Status Revisited, “Journal of Biblical Literature”, 3(2009), s. 591-611.

Dodziuk A., Wstyd. Jak lepiej go rozumieć i nie pozwolić, żeby zatruwał nam życie?, Warszawa 1999.

France R.T., The Gospel of Mark. A Commentary on the Greek Text, Grand Rapids 2002.

Hellerman J. H., Challenging the Authority of Jesus: Mark 11:27-33 and Mediterranean Notions of Honor and Shame, “Journal of the Evangelical Theological Society”, (2000) 43/2, s. 224.

Keener C. S., The Gospel of John. A Commentary, t. 2, Peabody 2002.

Kręcidło J., Honor i wstyd w interpretacji Ewangelii. Szkice z egzegezy antropologicznokulturowej, Warszawa 2013.

Kubiś A., The Book of Zechariah in the Gospel of John, Gabalda, Pendé 2012.

Malina B. J., Rohrbaugh R. L., Social-Science Commentary on the Gospel of John, Minneapolis 1998.

Malina B. J., The New Testament World. Insights from Cultural Anthropology, Louisville 2001.

Moloney F. J., The Gospel of John, Collegeville 1998.

Neyrey J. H., Jesus the Judge. Forensic Process in John 18:21-59, “Biblica”, 68(1987), s. 509-542.

Plutarch, Moralia. Wybór pism filozoficzno-moralnych, (tłum. Z. Abramowiczówna), Wrocław 2005.

Potterie I. de la, Męka Jezusa Chrystusa według Ewangelii Jana, Kraków 2006.

Rohrbaugh R. L., Honor. Core Value in the Biblical World, w: D. Neufeld, R. E. DeMaris (red.), Understanding the Social World of the New Testament, London 2010.

Zewnętrzne odnośniki

  • Obecnie brak jakichkolwiek odnośników.