Współczesna edukacja domowa w Polsce – zmieniające się potrzeby i możliwości

Magdalena Giercarz-Borkowska

doi:10.21697/ucs.2024.33.1.04

Opublikowane: 2024-06-30

Tom 33 Nr 1 (2024)

Współczesna edukacja domowa w Polsce – zmieniające się potrzeby i możliwości

Magdalena Giercarz-Borkowska

Uniwersyteckie Czasopismo Socjologiczne

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.21697/ucs.2024.33.1.04

Abstrakt

Edukacja domowa powróciła do polskiej praktyki edukacyjnej w latach dziewięćdziesiątych XX stulecia. Ponowne dopuszczenie homeschoolingu w Polsce było możliwe dzięki zmianie ustroju politycznego – wraz z upadkiem socjalizmu upadł też monopol państwa na edukację.

W XXI w. środowisko edukacji domowej szybko rozrasta się – przybywa rodzin, które szukają alternatywy dla publicznej oświaty i pomimo różnych przeszkód decydują się prowadzić edukację domową. W 2024 r. liczba uczniów w edukacji domowej osiągnęła 1% populacji objętej obowiązkiem szkolnym i obowiązkiem nauki. Warto zatem nadal badać, jak funkcjonuje edukacja domowa w Polsce, i opisywać tę coraz liczniejszą i coraz bardziej zróżnicowaną grupę rodzin, które biorą odpowiedzialność za edukację dzieci.

Artykuł zawiera kilka spostrzeżeń i uwag autorki dotyczących zmieniających się w ostatnich latach potrzeb i możliwości prowadzenia edukacji domowej w Polsce (sformułowanych na podstawie prowadzonych od wielu lat badań własnych oraz przeglądu badań innych autorów) oraz wskazuje kierunki dalszych poszukiwań.

Słowa kluczowe:

edukacja domowa

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Giercarz-Borkowska, M. (2024). Współczesna edukacja domowa w Polsce – zmieniające się potrzeby i możliwości. Uniwersyteckie Czasopismo Socjologiczne, 33(1), 29–41. https://doi.org/10.21697/ucs.2024.33.1.04

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Bąkowski T. (2007), Administracyjnoprawna sytuacja jednostki w świetle zasady pomocniczości. Warszawa: Wolters Kluwer Polska.
Google Scholar

Bochentyn A. (2012), Edukacja domowa jako forma prywatyzacji zadań publicznych. „Gdańskie Studia Prawnicze”, 28, 2: 49–60.
Google Scholar

Budajczak M. (2004), Edukacja domowa. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Google Scholar

Cywiński A. (2020), Szukanie alternatywy. Przykład rodziny stosującej edukację domową. „Refleksje” Zachodniopomorski Dwumiesięcznik Oświatowy, 4: 72–77.
Google Scholar

Dąbrowska I. (2021), Edukacja zdalna w czasie pandemii – perspektywa rodziców i opiekunów. „Horyzonty Wychowania”, 20(54): 43–52. DOI: https://doi.org/10.35765/hw.2036
Google Scholar

Frasunkiewicz E. (2022), „Ucieczka z systemu”. Edukacja domowa z perspektywy rodziców dzieci szkolnych. „Problemy Wczesnej Edukacji”, 2(55): 166–181. DOI: https://doi.org/10.26881/pwe.2022.55.12
Google Scholar

Giercarz-Borkowska M. (2010), Dlaczego nie pasuję właśnie tutaj…? Dziecko zdolne – „Inny” w systemie edukacji [w:] L. Dziewięcka-Bokun, A. Śledzińska-Simon (red.), Społeczeństwo wobec Innego. Kategoria Innego w naukach społecznych i życiu publicznym, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, s. 185–194.
Google Scholar

Giercarz-Borkowska M. (2013a), Edukacja a bezpieczeństwo rodziny – bieguny wolności, „Przegląd Naukowo-Metodyczny Edukacja dla Bezpieczeństwa”, VI, 1(18): 67–75.
Google Scholar

Giercarz-Borkowska M. (2013b), Global Home Education Conference 2012, „Forum Oświatowe”, 25, 1(48): 155–157.
Google Scholar

Giercarz-Borkowska M. (2015), Nie tylko w szkole. „Nowe Horyzonty Edukacji” 2(12): 58–60.
Google Scholar

Giercarz-Borkowska M. (2019), Edukacja domowa jako alternatywa edukacyjna dla dzieci zdolnych. Wrocław: Wydawnictwo TeksTy.
Google Scholar

Giercarz-Borkowska M. (2020), Komentarz: A. Cywiński, Szukanie alternatywy. Przykład rodziny stosującej edukację domową. „Refleksje” Zachodniopomorski Dwumiesięcznik Oświatowy, 4: 77–77.
Google Scholar

Giercarz-Borkowska M. (2021), Warunki praktykowania edukacji domowej w Polsce. „Kultura-Społeczeństwo-Edukacja”, 20(2): 231–239. DOI: https://doi.org/10.14746/kse.2021.20.14
Google Scholar

Giercarz-Borkowska M. (2022), Edukacja domowa – od tradycji ku współczesności. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.
Google Scholar

Giercarz-Borkowska M. (2023), Home Education During the People’s Republic of Poland – a Retrieved Case. „Lubelski Rocznik Pedagogiczny”, 42(4): 147–162. DOI: https://doi.org/10.17951/lrp.2023.42.4.147-162
Google Scholar

Kochan K. (2016), Edukacja domowa w Polsce – pedagogiczne inspiracje współczesnych edukatorów domowych. „Acta Universitatis Nicolai Copernici”, Pedagogika XXXII, Nauki Humanistyczno-Społeczne, 435: 115–136. DOI: https://doi.org/10.12775/AUNC_PED.2016.006
Google Scholar

Królikiewicz R., Pulak I. (2020), Możliwości wspierania edukacji domowej nowoczesnymi technologiami informacyjno-komunikacyjnymi. „Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce”, 15, 1(55): 23–38. DOI: https://doi.org/10.35765/eetp.2020.1555.02
Google Scholar

Lendzion K., Wołk A. (2023a), Dlaczego rodzice edukują dzieci w domu? „Rocznik Nauk Społecznych”, 15(51), 3: 51–69. DOI: https://doi.org/10.18290/rns2023.0028
Google Scholar

Lendzion K., Wołk A. (2023b), Kto uczy dzieci w domu? Wizerunek rodziców i rodzin edukujących domowo. „Paedagogia Christiana”, 52, 2: 233–258. DOI: https://doi.org/10.12775/PCh.2023.018
Google Scholar

Mazurek E. (2020), Ewaluacja w edukacji domowej. „Kwartalnik Pedagogiczny”, 1(255): 65–81. DOI: https://doi.org/10.32346/2657-6007.kp.2020-1.4
Google Scholar

Meighan R. (1991), Edukacja elastyczna. Jutro twojego dziecka decyduje się dzisiaj, tłum. A. Nalaskowski. Toruń: Nasza Szkoła.
Google Scholar

Nowak K., Zawisza M. (2023), Nauczyciel i uczeń w edukacji zdalnej w Polsce – postpandemiczne reminiscencje. „Edukacja Ustawiczna Dorosłych”, 2: 11–23.
Google Scholar

Poruszek M. (2020), Edukacja domowa – ucieczka od zdalnego nauczania czy społeczno-wychowawcza potrzeba?. „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze”, 4: 17–31. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.8502
Google Scholar

Racewicz M. (2020), Analysis of legal acts regarding home education in Poland – historical approach. „Lubelski Rocznik Pedagogiczny” XXXIX, 3: 106–117.
Google Scholar

Rękosiewicz M. i in. (2022), Psychologiczne uwarunkowania podejmowania edukacji domowej. „Kultura i Edukacja”, 1(135): 86–103. DOI: https://doi.org/10.15804/kie.2022.01.05
Google Scholar

Sakarski G. (2024), Are Homeschoolers Happy with Their Educational Experience? In Education in Developing, Emerging, and Developed Countries: Different Worlds, Common Challenges (pp. 89–96). BCES Conference Books, Vol. 22. Sofia: Bulgarian Comparative Education Society.
Google Scholar

Szafrańska A., Pawlak J. (2021), Rodzic w roli nauczyciela, czyli o organizacji kształcenia i wychowania z perspektywy rodziców uczących swoje dzieci w domach. „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska”, 34(1): 79–90. DOI: https://doi.org/10.17951/j.2021.34.1.79-90
Google Scholar

Szybiak I. (2005), Z dziejów szkoły [w:] K. Konarzewski (red.), Sztuka nauczania. Szkoła. Podręcznik akademicki. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 13–53.
Google Scholar

Śliwerski B. (2022), Autoodpowiedzialność homeschoolersów za edukację własnych dzieci. „Ars Educandi”, 19: 15–127. DOI: https://doi.org/10.26881/ae.2022.19.08
Google Scholar

Wittenberg A., Klinger K. (2015), MEN policzyło dzieci, które uciekły z klasy, http://serwisy.gazetaprawna.pl/edukacja/artykuly/861541,edukacja-domowa-men-po-liczylo-dzieci-ktore-uciekly-z-klasy.html [dostęp 20.01.2016].
Google Scholar

Zaworska-Nikoniuk D. (2021), „Obyś swoje dzieci uczył” – rodzice najmłodszych uczniów o edukacji zdalnej podczas pierwszej fazy pandemii COVID-19. „Problemy Wczesnej Edukacji”, 2(53): 91–105. DOI: https://doi.org/10.26881/pwe.2021.53.07
Google Scholar

Zielińska H. (1996), Ivan Illich. Między romantyzmem a anarchizmem pedagogicznym. Toruń: UMK.
Google Scholar

Zielińska H. (2000), Neoromantyczne utopie Ivana Illicha [w:] Z. Kwieciński (red.), Alternatywy myślenia o/dla edukacji. Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych, s. 239–253.
Google Scholar

Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, Dz.U. z 1991 r. Nr 95, poz. 425 ze zm.
Google Scholar

Ustawa z dnia 17 marca 2021 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe, Dz.U. z 2021 r., poz. 762.
Google Scholar

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 grudnia 2023 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2023, Dz.U. z 2022 r. poz. 2820.
Google Scholar

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 sierpnia 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, Dz.U. z 2020 r. poz. 1394.
Google Scholar

Chcę ukrócić oszustwa, a nie edukację domową. „wPolityce.pl”, http://wpolityce,pl/polityka/277208-szefowa-men-anna-zalewska-dla-wpolitycepl-chce-ukrocic-oszustwa-a-nie-domowa-edukacje [dostęp 20.01.2016].
Google Scholar

Czarnek: wprowadzamy nowe wagi finansowania edukacji domowej https://samorzad.pap.pl/kategoria/edukacja/czarnek-wprowadzamy-nowe-wagi-finansowania-edukacji-domowej [dostęp 10.01.2023].
Google Scholar

Liczba uczniów wg klas w nauczaniu domowym w roku szkolnym 2023/2024. Otwarte dane. Serwis Rzeczypospolitej Polskiej. https://dane.gov.pl/pl/dataset/1963/resource/57289/table?page=1&per_page=50&q=&sort= [dostęp 1.06.2024].
Google Scholar