MORFOGENEZA – RAMY WYJAŚNIAJĄCE REALIZM

Margaret S. Archer

Abstrakt


Chociaż podział nie jest wyraźny, można wyróżnić dwie role, jakich podejmują się filozofowie nauki lub nauk społecznych. Po pierwsze, są wśród nich „komentatorzy”, którzy  w dużej mierze ograniczają się do analizowania poczynań innych naukowców lub badaczy. Tego typu komentarze – krytyczne, wyjaśniające, ostrzegawcze, rozpoznawcze, oceniające i czasem zachęcające – faktycznie mogą okazać się przydatne dla tych pracowitych naukowców, do działań których się odnoszą. Po drugie, są filozofowie nauki (w mniejszej liczbie), którzy wprost określają swoją rolę jako służebną wobec danej dyscypliny lub dyscyplin, dostarczając programu wyjaśniającego, zestawu koncepcji i – bardzo rzadko – modelu ilustracyjnego służącego jako przewodnik dla praktyków. Do tej drugiej grupy należy zaliczyć Roya Bhaskara, który określił swą własną rolę jako służebną właśnie w stosunku do nauk społecznych.  Był to hojny wkład, składający się z trzech głównych elementów: realistycznej ontologii społecznej, potwierdzającej słuszność przypisywania emergentnych własności i sił światu społecznemu; zawodnej epistemologii, podkreślającej ograniczenia naszej wiedzy, a zatem nieprawidłowego zastępowania rzeczywistości (nawet jeżeli ona nam umyka) tym, co myślimy, że wiemy; i krytycznej racjonalności, opowiadającej się za konstruktywną (chociaż tymczasową) metodą rozstrzygania sporów teoretycznych. W teorii społecznej ta hojna praca zaszła jeszcze dalej i Bhaskar rozwinął ilustracyjny Transformacyjny Model Działania Społecznego (TMSA)3, który jest obecnie znaczącym wkładem sam w sobie [Bhaskar, 1979: 25–26; 1989: 77n]. Niemniej jednak nikt i nic nie wykona pracy za socjologa (czy jakiegokolwiek naukowca społecznego). Krótko mówiąc, wciąż należy podejmować się weberowskiego zadania wyjaśniania, dlaczego  w danym przypadku kwestie społeczne są „takie, a nie inne”.  W praktyce oznacza to, że potrzebne są konkretne ujęcia, aby wyjaśnić, „jak” poszczególne części porządku społecznego powstały i znalazły się w danej relacji jedne wobec drugich, „czyje” działania były za to odpowiedzialne, poprzez „jakie” interakcje, „kiedy” i „gdzie”, i „z jakimi” konsekwencjami. W tym wszystkim praktykujący socjolog musi mieć dużą wiedzę na temat historycznych źródeł i obecnych działań „x”. Takich praktyków może przyciągać realizm, ale nawet pełniąc tę służebną rolę, realistyczna filozofia nauki nie potrafi udzielić im wytycznych co do sposobu badania wyżej wymienionych problemów. Tego właśnie zadania podejmuje się „podejście morfogenetyczne”. Przedstawia ono „ramy wyjaśniające”, które uzupełniają realistyczną filozofię nauki i wyposażają praktyków-specjalistów w wytyczne służące do wyjaśniania problemów, na które napotykają. Rzecz nie w tym, by uczynić tych specjalistów  (w socjologii zdrowia, edukacji, migracji itd.) zbędnymi, bowiem tylko ci praktykujący analitycy społeczni posiadają kwalifikacje, aby „określać” odpowiednie części, relacje i mechanizmy właściwe zagadnieniom w ich obszarze kompetencji. „Ramy wyjaśniające” proponują wytyczne, które wskazują, „jak” podjąć się analizy morfogenetycznej i morfostatycznej, niezależnie od zagadnienia. Zarówno filozofię realistyczną, jak i teorię społeczną charakteryzuje to, że obydwie mają być praktycznie użyteczne.

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Archer S. M. (1979), Social Origins of Educational Systems, Sage, London.

Archer S. M. (1988), Culture and Agency: The Place of Culture in Social Theory, Cambridge University Press, Cambridge.

Archer S. M. (1995), Realist Social Theory: The Morphogenetic Approach, Cambridge University Press, Cambridge.

Archer S. M. (1997), La morfogenesi della società. Una teoria sociale realista, Angeli F., Milano.

Archer S. M. (2000), Being Human: The Problem of Agency, Cambridge University Press, Cambridge.

Archer S. M. (2003), Structure, Agency and the Internal Conversation, Cambridge University Press, Cambridge.

Archer S. M. (2004), Emotions as Commentaries on Human Concerns, in: Turner H.J., Theory and Research on Human Emotions, Elsevier, Amsterdam.

Archer S. M. (2006), La conversazione interiore, Erickson, Gardolo.

Archer S. M. (2011), Morphogenesis: Realism’s Explanatory Framework, in: Sociological Realism, Maccarini A., Morandi E.i Prandini R. (eds.), Critical Realism Book Series, Routledge, New York.

Archer S. M. (2013), Człowieczeństwo: problem sprawstwa, tłum. Dziuban A., Zakład Wydawniczy Nomos, Kraków.

Becker G. (1976), The Economic Approach to Human Behaviour, Chicago University Press, Chicago.

Bhaskar R. (1979), The Possibility of Naturalism, Harvester Wheatsheaf, Hemel Hempstead.

Bhaskar R. (1989), Reclaiming Reality, Verso, London.

Bourdieu P. and Passeron C.J. (1964), La Reproduction, Ed. de Muinuit, Paris.

Buckley B. (1967), Sociology and Modern Systems Theory, Prentice Hall, New Jersey.

Durkheim E. (1977), The Evolution of Educational Thought, Routledge & Kegan Paul, London.

Elder-Vass D., For Emergence: refining Archer’s account of social structure, rękopis.

Frankfurt G. H. (1988), The Importance of What we Care About, Cambridge University Press, Cambridge.

Giddens A. (1979), Central Problems in Social Theory, Macmillan, London.

Gouldner W. A. (1967), Reciprocity and Autonomy in Functional Theory, in: Demerath J.N. and Peterson A. R., System, Change and Conflict, Free Press, Collier Macmillan, New York.

Hagen E. R. and Hall D. A. (1969), Definition of system, in: Litterer A.J. (ed.), Organisation, Systems, Control and Adaptation, vol. II, Wiley, New York.

Harre R. (1983), Personal Being, Blackwell, Oxford.

Hollis M. (1977), Models of Man: Philosophical Thoughts on Social Action, Cambridge University Press, Cambridge.

Kuhn S. T. (1962), The Structure of Scientific Revolutions, Chicago University Press, Chicago.

Lakatos I. (1970), Falsification and the methodology of scientific research programmes, in: Lakatos I. and Musgrave A. (eds.), Criticism and the Growth of Knowledge, Cambridge University Press, London.

Lockwood D. (1964), Social integration and system integration, in: Explorations in Social Change, Zollschan G.K. and Hirsch H.W. (eds.), Houghton Mifflin, Boston.

Lukes S. (1974), Power: A Radical View, Macmillan, London.

Mauss M. (1989), A category of the human mind: the notion of person; the notion of self, in: The Category of the Person, Carrithers M., Collins S. and Lukes S. (eds.), Cambridge University Press, Cambridge.

Outhwaite W. (1990), Agency and Structure, in Anthony Giddens: Consensus and Controversy, Clark J., Modgil C. and Modgil S. (eds.), Falmer Press, London.

Parker J. (2000), Structuration, Open University Press, Buckingham.

Popper K. (1972), Objective Knowledge, Clarendon Press, Oxford.

Porpora V. D. (1989), Four concepts of social structure, Journal for the Theory of Social Behaviour.

Sawyer K. R. (2005), Social Emergences: Societies as Complex Systems, Cambridge University Press, Cambridge.

Vandenberghe F. (2005), ‘The Archers: A Tale Folk (Final Episode?)’, European Journal of Social Theory.

Weber M. (1967), in: Gerth H.H. and Mills W.C., From Max Weber, London, Routledge & Kegan, London.

Wiggins D. (1976), Locke, Butler and the Stream of Consciousness: and Men as a Natural Kind, in: Philosophy, vol. 51, The Royal Institute of Philosophy.

Williams B. (1973), Problems of the Self, Cambridge University Press, Cambridge.

Zewnętrzne odnośniki

  • Obecnie brak jakichkolwiek odnośników.