JAK CZYTAĆ TEKST, KTÓRYM JEST CZŁOWIEK. GLOSY DO PLATONA, KAROLA WOJTYŁY I MARGARET ARCHER

Ks. Alfred Marek Wierzbicki

Abstrakt


Według Platona, człowiek i państwo to ten sam tekst – pisany małymi lub dużymi literami. Teza ontologiczna: człowiek i państwo mają tę samą istotę. Teza metodologiczna: dwie różne metody „czytania” tekstu o człowieku i tekstu o państwie. Teza ontologiczna jest błędna, poprawna jest teza metodologiczna, implikuje ona jednak inną ontologię niż ta, którą głosi Platon. W pewien sposób uwaga Platońska antycypuje nowoczesny spór pomiędzy metodologicznym indywidualizmem a kolektywizmem.  Krytyka alternatywy indywidualizm-kolektywizm Karola Wojtyły uwzględnia historyczny kontekst społeczeństwa, w którym zachodzi zjawisko alienacji. Rozwija personalistyczne rozumienie alienacji i proponuje sposoby jej praktycznego przezwyciężenia. Podstawowa kategoria etyki społecznej to kategoria uczestnictwa. Wojtyła analizuje społeczeństwo w aspekcie normatywnym, uczestnictwo polega na tym, że osoba współistniejąc i współdziałając z innymi, spełnia się jako osoba. Reinterpretuje marksistowską diagnozę alienacji: uczestnictwo jest przeciwieństwem alienacji.  Margaret Archer podejmuje próbę zbudowania realistycznej teorii społecznej, która implikuje poprawną ontologię i nadaje się do użycia jako efektywne narzędzie badań socjologicznych. Teoria morfogentyczna/morfostatyczna przezwycięża atemporalną ontologię, jaką zakłada zarówno metodologiczny indywidualizm, jak i metodologiczny holizm. Uwzględnienie wymiaru czasu w zjawisku transformacji społecznej pozwala na badanie procesu transformacji zgodnie z jej czasowymi fazami. Analiza czynnika czasu ugruntowuje dualizm metodologiczny, wolny od wszelkiego typu konflacji w opisie struktury i działania na gruncie ontologii pluralistycznej, zgodnie z którą, sprawczość jest właściwością zarówno jednostek, jak  i struktur.

Słowa kluczowe


Osoba, społeczeństwo, uczestnictwo, alienacja, metodologiczny indywidualizm, metodologiczny kolektywizm, morfogeneza

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Archer M. S. (1995), Realist social theory: the morphogenetic approach, Cambridge: University Press.

Arystoteles (2001), Polityka II, 4, tł. L. Piotrowicz, Dzieła wszystkie, t. 6, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Platon, Państwo, 368cd, tł. W. Witwicki, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Wojtyła K. (1994a), Osoba i czyn oraz inne studia antropologiczne, Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.

Wojtyła K. (1994b), Uczestnictwo czy alienacja?, w: Osoba i czyn oraz inne studia antropologiczne, Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, ss. 447–461.

Zewnętrzne odnośniki

  • Obecnie brak jakichkolwiek odnośników.