Jak dzieci w wieku przedszkolnym rozumieją pokój?  Analiza plastycznych i werbalnych narracji

Agnieszka Leszcz-Krysiak; Andrea Wardal

doi:10.21852/sem.1887

Opublikowane: 30.06.2026

Tom 47 Nr 1 (2026)

Jak dzieci w wieku przedszkolnym rozumieją pokój? Analiza plastycznych i werbalnych narracji

Agnieszka Leszcz-Krysiak

, Andrea Wardal

Seminare. Poszukiwania naukowe

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.21852/sem.1887

Abstrakt

Dziecko, aby prawidłowo się rozwijać, potrzebuje poczucia bezpieczeństwa, dlatego na jego drodze rozwoju społecznego konieczna jest edukacja do pokoju, która powinna obejmować kształtowanie wrażliwości moralnej oraz zdolności rozumienia drugiego człowieka. W tym aspekcie należy podkreślić pierwszorzędną rangę godności każdej osoby (Wojtyła 2011). Badania przeprowadzono według metody partycypacyjnej w grupie dzieci przedszkolnych (5-6 lat), które wykonywały rysunki i wypowiadały się na zadany temat: „Twoje skojarzenie ze słowem «pokój»”. Grupa badawcza liczyła 84 dzieci, z których około 25% utożsamiało „pokój” z brakiem wojny. W wyniku przeprowadzonej analizy dziecięcych narracji rysunkowych i werbalnych dotyczących terminu „pokój”, stwierdzono występowanie następujących grup pojęciowych (kodów jakościowych): 1) pokój jako brak wojny, 2) jako relacja, 3) bezpieczeństwo, 4) działanie; 5) emocje, 6) wartość, 7) pokój jako marzenie. Duża rozpiętość interpretacji terminu ‘pokój’ oznacza, że dzieci na drodze rozwoju zdolności do refleksji moralnej i świadomego wyboru dobra potrzebują odpowiedniego wsparcia emocjonalnego i poznawczego, a nade wszystko prawidłowych wzorców wśród dorosłych oraz w środowisku rówieśniczym.

Słowa kluczowe:

pokój, narracje dziecięce, edukacja dla pokoju, ekspresja plastyczna i werbalna, rozwój moralny, konstruowanie pojęć, dzieci w wieku przedszkolnym

Pobierz pliki

PDF (English)

Zasady cytowania

Leszcz-Krysiak, A., & Wardal, A. (2026). Jak dzieci w wieku przedszkolnym rozumieją pokój? Analiza plastycznych i werbalnych narracji. Seminare. Poszukiwania Naukowe, 47(1). https://doi.org/10.21852/sem.1887

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Braun-Gałkowska, Maria. 1992. Rysunek rodziny jako metoda badania relacji w systemie rodzinnym. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL.
Google Scholar

Bruner, Jerome. 1965. Proces kształcenia. Warszawa: PWN, pp. 120.
Google Scholar

Bruner, Jerome. 1974. W poszukiwaniu teorii nauczania. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, pp. 236.
Google Scholar

Bruner, Jerome. 1978. Poza dostarczone informacje. Studia z psychologii poznania. Warszawa: PWN, pp. 803.
Google Scholar

Brzezińska, Anna. 1985. Procesy dojrzewania i uczenia się a rozwój dziecka, [in:] A. Brzezińska, M. Burtowy (eds.), Psychopedagogiczne problemy edukacji przedszkolnej, UAM, Poznań 1985.
Google Scholar

Chermet-Carroy, Sylvie. 2005. Zrozum rysunki dziecka, czyli jak interpretować rysunki małych dzieci: kolory, kształty, postacie. Łódź: Ravi, pp. 164.
Google Scholar

Clarke-Habibi, Sara. 2018. Teachers’ perspectives on educating for peace in Bosnia and Herzegovina. Journal of Peace Education, 15(2), 144–168. https://doi.org/10.1080/17400201.2018.1463209
Google Scholar

Corman, Louis. 1992. Test rysunku rodziny. Warszawa: WSiP.
Google Scholar

Erikson, Erik, H. 2000. Dzieciństwo i społeczeństwo. Poznań: Rebis.
Google Scholar

Fleck–Bangert, Rose. 2001. O czym mówią rysunki dzieci: Dostrzeganie i rozumienie zawartych w nich znaków. Poradnik dla rodziców i pedagogów. Kielce: Jedność, pp. 168.
Google Scholar

Galtung, Johan. 1975. Peace: Research - Education - Action. Copenhagen: Chr. Ejlers Forlag. Essays in Peace Research, vol. 1.
Google Scholar

Gil-Ruiz, Paula, Victoria Martinez-Verez, William Ospina Toro, and Walter Castañeda Marulanda. 2025. Children’s Drawing and Graphic Development: An Empirical Study of the Developmental Stages According to Lowenfeld. Education Sciences 15, no. 6: 681. https://doi.org/10.3390/educsci15060681
Google Scholar

Harwas-Napierała, Barbara; Trempała, Janusz (ed.). 2014. Psychologia rozwoju człowieka. Tom 2: Charakterystyka okresów życia człowieka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, pp. 304.
Google Scholar

Hornowska, Elżbieta. (2025). Testy psychologiczne. Teoria i praktyka. Seria: Wykłady z Psychologii, t. 6. Wyd. IV, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Google Scholar

Kalbarczyk, Anna. 2010. Najważniejsze lata, czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci: Rozwój osobowości dziecka w wieku od 2 do 6 lat na podstawie jego rysunków. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls, pp. 96.
Google Scholar

Kamińska, Krystyna. 2019. Edukacja dzieci z doświadczeniami migracyjnymi w polskiej szkole – problemy i wyzwania. Kwartalnik Naukowy Edukacja 2019, 3(150), Wyd. Instytut Badań Edukacyjnych, pp. 18–28; DOI 10.24131/3724.190302.
Google Scholar

Korczak, Janusz. 1939. Jak kochać dziecko. Warszawa: Nasza Księgarnia.
Google Scholar

Kordos, Elżbieta. 2018. Program wychowania przedszkolnego (seria: Trampolina). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, pp. 157. https://klett.pl/uploads/repositories/1/82363f0418828674e71a9da88ae0f9975d6607b7.pdf (access: 10.09.2025)
Google Scholar

Kozielecki, Józef. 2000. Koncepcje psychologiczne człowieka, Wydawnictwo Żak, Warszawa: wyd. X, pp. 262.
Google Scholar

Koźmińska, Irena; Ostaszewska Elżbieta. 2007. Z dzieckiem w świat wartości, Warszawa: Świat Książki.
Google Scholar

Kwaśniewska, Małgorzata, Żaba-Żabińska, Wiesława. 2017. Nasze przedszkole. Program edukacji przedszkolnej wspomagający rozwój aktywności dzieci. Kielce: Grupa MAC Edukacja.
Google Scholar

Leszcz–Krysiak, Agnieszka; Wardal, Andrea. 2024. Polish Preschool Children’s Understanding of the Meaning of ‘Peace’. Forum Pedagogiczne, 14(2.2), 125–143. https://doi.org/10.21697/fp.2024.2.2.11
Google Scholar

Lewowicki, Tadeusz. 2000. W poszukiwaniu modelu edukacji międzykulturowej, pp. 21–35. [in:] Lewowicki, Tadeusz; Ogrodzka-Mazur, Ewa; Szczurek-Boruta, Alina. (ed.). Edukacja międzykulturowa w Polsce i na świecie. Katowice: UŚ, pp. 354.
Google Scholar

Lewowicki, Tadeusz. 2013. Edukacja wobec odwiecznych i współczesnych problemów świata – konteksty i wyzwania edukacji międzykulturowej. Edukacja Międzykulturowa. 2, pp. 19–37.
Google Scholar

Łobocki, Mieczysław. 2009. Teoria wychowania w zarysie. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, pp. 344.
Google Scholar

Machover Draw-a-Person Test (DAP Test), APA Dictionary of Psychology (2018). https://dictionary.apa.org/machover-draw-a-person-test (access: 02.04.2026).
Google Scholar

Mansolf, Maxwell, Blackwell, Courtney, Cummings, Peter, Choi, Seohyun, Cella, David. 2022. Linking the Child Behavior Checklist to the Strengths and Difficulties Questionnaire. Psychological Assessment, 34(3), 233–246. https://doi.org/10.1037/pas0001083
Google Scholar

Mazzarini, Mirella. 2022. Maria Montessori: educazione e pace, Raffaello Scuola. https://raffaelloscuola.it/news/primaria/maria-montessori-educazione-e-pace/ (access: 29.05.2026).
Google Scholar

Metodo Montessori Scuola. 2025. Educare alla pace: la visione di Maria Montessori attuale più che mai. https://www.metodomontessori.it/attivita-montessori/principi-alleducazione/educare-alla-pace (access: 29.05.2026).
Google Scholar

Montessori, Maria. 1949. Education and Peace. Clio Press.
Google Scholar

Montessori, Maria. 2004. Educazione e pace. Rome: Opera Nazionale Montessori Libri, pp. 176.
Google Scholar

Nowak-Łojewska, Agnieszka. 2021. Podążając śladem dziecięcego rozumienia świata społecznego. Uwagi na marginesie badań mozaikowych. Problemy Wczesnej Edukacji / Issues in Early Education, 1(52), 63–76. https://doi.org/10.26881/pwe.2021.52.05
Google Scholar

OMEP Europe, 2025. https://www.omep2025.org
Google Scholar

Paluchowski, Władysław Jacek. 2007. Diagnoza psychologiczna. Podejście ilościowe i jakościowe. Seria: Wykłady z Psychologii, t. 7. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Google Scholar

Piaget, Jean. 2009. Psychologia dziecka. Poznań: Zysk i S–ka.
Google Scholar

Piejka, Agnieszka. 2015. Kształtowanie kultury pokoju w ludziach – perspektywa globalna. Pedagogika Społeczna, no. 1(55), pp. 115–128.
Google Scholar

Piejka, Agnieszka. 2019. Edukacja jako źródło szans i możliwości budowania pokoju [Education as a Source of Chances and Opportunities for Peace Building], [in:] Galwas P., Kozłowski P., Prandecki K. (red.), Czy świat należy urządzić inaczej. Schyłek i początek, Komitet Prognoz „Polska 2000 Plus” przy Prezydium PAN, Warszawa. Source: https://publikacje.pan.pl/Content/116680/PDF/13Piejka.pdf (access: 27.09.2025).
Google Scholar

Piejka, Agnieszka. 2023. Wolność w perspektywie edukacji dla pokoju. Ruch Pedagogiczny, 2023(1–2), 159–174. Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie.
Google Scholar

Regulation of the Minister of National Education of February 14, 2017 on the core curriculum for preschool education and the core curriculum for general education for primary schools, including for students with moderate or severe intellectual disabilities, general education for first-level vocational schools, special schools preparing students for work, and post-secondary schools. (Journal of Laws 2017, item 356).
Google Scholar

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r.
Google Scholar

w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz szkoły policealnej. (Dz. U. 2017 poz. 356).
Google Scholar

Stemplewska-Żakowicz, Katarzyna, 2012, Recenzja Testu drzewa. https://oldkompsych.pan.pl/images/RecenzjaTestu_Drzewa_skr%C3%B3cona.pdf (access: 21.05.2026).
Google Scholar

Stemplewska-Żakowicz, Katarzyna. 2023. Diagnoza psychologiczna. Diagnozowanie jako kompetencja profesjonalna. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne (GWP).
Google Scholar

The World Peace Council website; https://www.wpc-in.org/ (access: 22.09.2025)
Google Scholar

Tomasello, Michael. 2003. Constructing a Language: A Usage-Based Theory of Language Acquisition. Harvard University Press; pp. 408; https://doi.org/10.2307/j.ctv26070v8
Google Scholar

Wallon, Philippe; Cambier, Anne; Engelhart, Dominique. 1993. Rysunek dziecka. Transl. [fr.] Rafał Gałkowski. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Google Scholar

Wasilewska, Jolanta. 2021. Drużyna marzeń. Program wychowania przedszkolnego. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne (WSiP).
Google Scholar

Wojnar, Irena. 2000a. Kultura pokoju – idea i zadania edukacyjne, [w:] J. Brągiel, Z. Jasiński (red.), W kręgu humanistycznej edukacji. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, pp. 66.
Google Scholar

Wojnar, Irena. 2000b. Humanistyczne intencje edukacji. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Żak.
Google Scholar

Wygotski, Lew. 1987. Narzędzie i znak w rozwoju dziecka. Warszawa: PWN.
Google Scholar

Zalewska-Królak, Aleksandra. 2025. Metodologia badań otwarta na dzieci. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, pp. 198.
Google Scholar

Żaba-Żabińska, Wiesława. 2022. Kolorowe Karty. Program wychowania przedszkolnego dla dzieci w wieku od 3 do 6 lat. Kielce: MAC Edukacja.
Google Scholar

Żaba-Żabińska, Wiesława. 2023. Kolorowy Start. Program wychowania przedszkolnego dla dzieci w wieku 3–6 lat. Kielce: MAC Edukacja.
Google Scholar

Żaba-Żabińska, Wiesława. 2023. Olek i Ada. Program wychowania przedszkolnego. Kielce: MAC Edukacja.
Google Scholar

Żaba-Żabińska, Wiesława; Majewska, Wioletta; Paździo, Renata. 2021. Program wychowania przedszkolnego. Kielce: MAC Edukacja.
Google Scholar