Jak dzieci w wieku przedszkolnym rozumieją pokój?  Analiza plastycznych i werbalnych narracji

Agnieszka Leszcz-Krysiak; Andrea Wardal

doi:10.21852/sem.1887

Opublikowane: 30.06.2026

Tom 47 Nr 1 (2026)

Jak dzieci w wieku przedszkolnym rozumieją pokój? Analiza plastycznych i werbalnych narracji

Agnieszka Leszcz-Krysiak

, Andrea Wardal

Seminare. Poszukiwania naukowe

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.21852/sem.1887

Abstrakt

Dziecko, aby prawidłowo się rozwijać, potrzebuje poczucia bezpieczeństwa, dlatego na jego drodze rozwoju społecznego konieczna jest edukacja do pokoju, która powinna obejmować kształtowanie wrażliwości moralnej oraz zdolności rozumienia drugiego człowieka. W tym aspekcie należy podkreślić pierwszorzędną rangę godności każdej osoby (Wojtyła 2011). Badania przeprowadzono według metody partycypacyjnej w grupie dzieci przedszkolnych (5-6 lat), które wykonywały rysunki i wypowiadały się na zadany temat: „Twoje skojarzenie ze słowem «pokój»”. Grupa badawcza liczyła 84 dzieci, z których około 25% utożsamiało „pokój” z brakiem wojny. W wyniku przeprowadzonej analizy dziecięcych narracji rysunkowych i werbalnych dotyczących terminu „pokój”, stwierdzono występowanie następujących grup pojęciowych (kodów jakościowych): 1) pokój jako brak wojny, 2) jako relacja, 3) bezpieczeństwo, 4) działanie; 5) emocje, 6) wartość, 7) pokój jako marzenie. Duża rozpiętość interpretacji terminu ‘pokój’ oznacza, że dzieci na drodze rozwoju zdolności do refleksji moralnej i świadomego wyboru dobra potrzebują odpowiedniego wsparcia emocjonalnego i poznawczego, a nade wszystko prawidłowych wzorców wśród dorosłych oraz w środowisku rówieśniczym.

Słowa kluczowe:

pokój, narracje dziecięce, edukacja dla pokoju, ekspresja plastyczna i werbalna, rozwój moralny, konstruowanie pojęć, dzieci w wieku przedszkolnym

Pobierz pliki

PDF (English)

Zasady cytowania

Leszcz-Krysiak, A., & Wardal, A. (2026). Jak dzieci w wieku przedszkolnym rozumieją pokój? Analiza plastycznych i werbalnych narracji. Seminare. Poszukiwania Naukowe, 47(1). https://doi.org/10.21852/sem.1887

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Braun-Gałkowska, Maria. 1992. Rysunek rodziny jako metoda badania relacji w systemie rodzinnym. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL.
Google Scholar

Bruner, Jerome. 1965. Proces kształcenia. Translated by Józef Radzicki. Warszawa: PWN.
Google Scholar

Bruner, Jerome. 1974. W poszukiwaniu teorii nauczania. Translated by Ewa Köning-Krasińska. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Google Scholar

Bruner, Jerome. 1978. Poza dostarczone informacje. Studia z psychologii poznania. Translated by Barbara Mroziak. Warszawa: PWN.
Google Scholar

Chermet-Carroy, Sylvie. 2005. Zrozum rysunki dziecka, czyli jak interpretować rysunki małych dzieci: kolory, kształty, postacie. Translated by Joanna Kluza. Łódź: Ravi.
Google Scholar

Clarke-Habibi, Sara. 2018. “Teachers’ perspectives on educating for peace in Bosnia and Herzegovina.” Journal of Peace Education 15(2): 144–168. https://doi.org/10.1080/17400201.2018.1463209.
Google Scholar

Corman, Louis. 1970. Le test du dessin de famille. Paris: Presses Universitaires de France.
Google Scholar

Erikson, Erik H. 2000. Dzieciństwo i społeczeństwo. Translated by Przemysław Hejmej. Poznań: Rebis.
Google Scholar

Fleck-Bangert, Rose. 2001. O czym mówią rysunki dzieci: Dostrzeganie i rozumienie zawartych w nich znaków. Poradnik dla rodziców i pedagogów. Translated by Magdalena Jałowiec. Kielce: Jedność.
Google Scholar

Galtung, Johan. 1975. Peace: Research – Education – Action. Copenhagen: Chr. Ejlers Forlag.
Google Scholar

Gil-Ruiz, Paula, Victoria Martinez-Verez, William Ospina Toro, and Walter Castañeda Marulanda. 2025. “Children’s Drawing and Graphic Development: An Empirical Study of the Developmental Stages According to Lowenfeld.” Education Sciences 15(6): 681. https://doi.org/10.3390/educsci15060681.
Google Scholar

Hornowska, Elżbieta. 2025. Testy psychologiczne. Teoria i praktyka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Google Scholar

Kalbarczyk, Anna. 2010. Najważniejsze lata, czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci: Rozwój osobowości dziecka w wieku od 2 do 6 lat na podstawie jego rysunków. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Google Scholar

Kamińska, Krystyna. 2019. “Edukacja dzieci z doświadczeniami migracyjnymi w polskiej szkole – problemy i wyzwania.” Kwartalnik Naukowy Edukacja 3(150): 18–28. https://doi.org/10.24131/3724.190302.
Google Scholar

Korczak, Janusz. 1939. Jak kochać dziecko. Warszawa: Nasza Księgarnia.
Google Scholar

Kordos, Elżbieta. 2018. Program wychowania przedszkolnego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. Accessed on: 10.09.2025. https://klett.pl/uploads/repositories/1/82363f0418828674e71a9da88ae0f9975d6607b7.pdf.
Google Scholar

Kozielecki, Józef. 2000. Koncepcje psychologiczne człowieka. Warszawa: Wydawnictwo Żak.
Google Scholar

Koźmińska, Irena, and Elżbieta Ostaszewska. 2007. Z dzieckiem w świat wartości. Warszawa: Świat Książki.
Google Scholar

Kwaśniewska, Małgorzata, and Wiesława Żaba-Żabińska. 2017. Nasze przedszkole. Program edukacji przedszkolnej wspomagający rozwój aktywności dzieci. Kielce: Grupa MAC Edukacja.
Google Scholar

Leszcz-Krysiak, Agnieszka, and Andrea Wardal. 2024. “Polish Preschool Children’s Understanding of the Meaning of ‘Peace’.” Forum Pedagogiczne 14(2.2): 125–143. https://doi.org/10.21697/fp.2024.2.2.11.
Google Scholar

Lewowicki, Tadeusz. 2000. “W poszukiwaniu modelu edukacji międzykulturowej.” In Edukacja międzykulturowa w Polsce i na świecie, edited by Tadeusz Lewowicki, Ewa Ogrodzka-Mazur, and Alina Szczurek-Boruta, 21–35. Katowice: UŚ.
Google Scholar

Lewowicki, Tadeusz. 2013. “Edukacja wobec odwiecznych i współczesnych problemów świata – konteksty i wyzwania edukacji międzykulturowej.” Edukacja Międzykulturowa 2: 19–37.
Google Scholar

Łobocki, Mieczysław. 2009. Teoria wychowania w zarysie. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Google Scholar

Machover Draw-a-Person Test (DAP Test), APA Dictionary of Psychology. 2018. Accesssed on: 02.04.2026. https://dictionary.apa.org/machover-draw-a-person-test.
Google Scholar

Mansolf, Maxwell et al. 2022. “Linking the Child Behavior Checklist to the Strengths and Difficulties Questionnaire.” Psychological Assessment 34(3): 233–246. https://doi.org/10.1037/pas0001083.
Google Scholar

Mazzarini, Mirella. 2022. Maria Montessori: educazione e pace. Accessed on: 29.05.2026. https://raffaelloscuola.it/news/primaria/maria-montessori-educazione-e-pace/.
Google Scholar

Metodo Montessori Scuola. 2025. Educare alla pace: la visione di Maria Montessori attuale più che mai. Accessed on: 29.05.2026. https://www.metodomontessori.it/attivita-montessori/principi-alleducazione/educare-alla-pace.
Google Scholar

Montessori, Maria. 2004. Educazione e pace. Rome: Opera Nazionale Montessori Libri.
Google Scholar

Nowak-Łojewska, Agnieszka. 2021. “Podążając śladem dziecięcego rozumienia świata społecznego. Uwagi na marginesie badań mozaikowych.” Problemy Wczesnej Edukacji / Issues in Early Education 1(52), 63–76. https://doi.org/10.26881/pwe.2021.52.05.
Google Scholar

OMEP Europe. 2025. Accessed on: 29.05.2026. https://www.omep2025.org.
Google Scholar

Paluchowski, Władysław Jacek. 2007. Diagnoza psychologiczna. Podejście ilościowe i jakościowe. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Google Scholar

Piejka, Agnieszka. 2015. “Kształtowanie kultury pokoju w ludziach – perspektywa globalna.” Pedagogika Społeczna 1(55): 115–128.
Google Scholar

Piejka, Agnieszka. 2019. “Edukacja jako źródło szans i możliwości budowania pokoju.” In Czy świat należy urządzić inaczej. Schyłek i początek, edited by Bogdan Galwas, Paweł Kozłowski, and Konrad Prandecki, 188–196. Warszawa: Komitet Prognoz „Polska 2000 Plus” przy Prezydium PAN. Accessed on: 27.09.2025. https://publikacje.pan.pl/Content/116680/PDF/13Piejka.pdf.
Google Scholar

Piejka, Agnieszka. 2023. “Wolność w perspektywie edukacji dla pokoju.” Ruch Pedagogiczny 1–2: 159–174.
Google Scholar

Psychologia rozwoju człowieka, vol. 2: Charakterystyka okresów życia człowieka, edited by Barbara Harwas-Napierała, and Janusz Trempała. 2014. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Regulation of the Minister of National Education of February 14, 2017 on the core curriculum for preschool education and the core curriculum for general education for primary schools, including for students with moderate or severe intellectual disabilities, general education for first-level vocational schools, special schools preparing students for work, and post-secondary schools. (Journal of Laws 2017, item 356).
Google Scholar

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r.
Google Scholar

w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz szkoły policealnej. (Dz. U. 2017 poz. 356).
Google Scholar

Stemplewska-Żakowicz, Katarzyna. 2012. Recenzja Testu drzewa. Accessed on: 21.05.2026. https://oldkompsych.pan.pl/images/RecenzjaTestu_Drzewa_skr%C3%B3cona.pdf.
Google Scholar

Stemplewska-Żakowicz, Katarzyna. 2023. Diagnoza psychologiczna. Diagnozowanie jako kompetencja profesjonalna. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Google Scholar

The World Peace Council website. Accessed on: 22.09.2025. https://www.wpc-in.org/.
Google Scholar

Tomasello, Michael. 2003. Constructing a Language: A Usage-Based Theory of Language Acquisition. Harvard University Press. https://doi.org/10.2307/j.ctv26070v8.
Google Scholar

United Nations. 1989. Convention on the Rights of the Child. United Nations Treaty Series 1577: 3–178. Adopted November 20, 1989. https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/convention-rights-child.
Google Scholar

Wadsworth, Barry J. 1996. Piaget’s Theory of Cognitive and Affective Development: Foundations of Constructivism. 5th ed. New York: Longman.
Google Scholar

Wallon, Philippe, Anne Cambier, and Dominique Engelhart. 1993. Rysunek dziecka. Translated by Rafał Gałkowski. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Google Scholar

Wasilewska, Jolanta. 2021. Drużyna marzeń. Program wychowania przedszkolnego. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Google Scholar

Wojnar, Irena. 2000a. “Kultura pokoju – idea i zadania edukacyjne.” In W kręgu humanistycznej edukacji. Księga jubileuszowa poświęcona Zygmuntowi Łomnemu, edited by Józefa Brągiel and Zenon Jasiński, 61–69. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.
Google Scholar

Wojnar, Irena. 2000b. Humanistyczne intencje edukacji. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Żak.
Google Scholar

Wygotski, Lew S. 1978. Narzędzie i znak w rozwoju dziecka. Translated by Barbara Grell. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Zalewska-Królak, Aleksandra. 2025. Metodologia badań otwarta na dzieci. Warszawa: PWN.
Google Scholar

Żaba-Żabińska, Wiesława, Wioletta Majewska, and Renata Paździo. 2021. Program wychowania przedszkolnego. Kielce: MAC Edukacja.
Google Scholar

Żaba-Żabińska, Wiesława. 2022. Kolorowe Karty. Program wychowania przedszkolnego dla dzieci w wieku od 3 do 6 lat. Kielce: MAC Edukacja.
Google Scholar

Żaba-Żabińska, Wiesława. 2023a. Kolorowy Start. Program wychowania przedszkolnego dla dzieci w wieku 3–6 lat. Kielce: MAC Edukacja.
Google Scholar

Żaba-Żabińska, Wiesława. 2023b. Olek i Ada. Program wychowania przedszkolnego. Kielce: MAC Edukacja.
Google Scholar