Rozumienie pokoju przez dzieci w wieku przedszkolnym po zajęciach z edukacji dla pokoju: partycypacyjna analiza rysunków i narracji werbalnych

Agnieszka Leszcz-Krysiak; Andrea Wardal

doi:10.21852/sem.1887

Opublikowane: 30.06.2026

Tom 47 Nr 1 (2026)

Rozumienie pokoju przez dzieci w wieku przedszkolnym po zajęciach z edukacji dla pokoju: partycypacyjna analiza rysunków i narracji werbalnych

Agnieszka Leszcz-Krysiak

, Andrea Wardal

Seminare. Poszukiwania naukowe

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.21852/sem.1887

Abstrakt

Rozpoznanie sposobów, w jakie dzieci w wieku przedszkolnym rozumieją pokój, ma znaczenie dla projektowania edukacji dla pokoju uwzględniającej ich doświadczenia i możliwości rozwojowe. W jakościowym badaniu partycypacyjnym przeanalizowano, jak 84 dzieci w wieku 5–6 lat z trzech przedszkoli w województwie śląskim przedstawiało pokój za pomocą rysunków i towarzyszących im narracji werbalnych. Sześć miesięcy przed zebraniem materiału uczestnicy brali udział w zajęciach dotyczących pokoju, rozwiązywania konfliktów i relacji bez przemocy; wyniki należy zatem interpretować w tym kontekście edukacyjnym. W 2025 roku dzieci pracowały w małych grupach i odpowiadały na polecenia: „Narysuj pokój. Czym jest pokój? Jak jest, kiedy panuje pokój?”. Po wykonaniu rysunków rozmawiały o nich z badaczkami. Powtarzające się motywy obecne w materiale wizualnym i werbalnym uporządkowano w 7 kategoriach jakościowych: pokój jako brak wojny, relacja, bezpieczeństwo, działanie, emocja, wartość oraz marzenie. Około 25% dzieci bezpośrednio utożsamiało pokój z brakiem wojny, natomiast pozostałe podkreślały znaczenie przyjaźni i rodziny, współpracy, domu i bezpieczeństwa, radości i miłości, powszechnej harmonii lub idealnego świata. Wyniki pokazują, że uczestnicy przedstawiali pokój jako wielowymiarowe pojęcie społeczne, emocjonalne i moralne, a nie wyłącznie jako brak konfliktu zbrojnego. Ustalenia przemawiają za wykorzystywaniem rysunku połączonego z rozmową w partycypacyjnej edukacji dla pokoju, wskazując jednocześnie, że przy interpretacji dziecięcych pojęć pokoju należy uwzględniać wcześniejsze doświadczenia edukacyjne.

Słowa kluczowe:

dzieci w wieku przedszkolnym, dziecięce rozumienie pokoju, edukacja dla pokoju, badania partycypacyjne z dziećmi, rysunki dziecięce, narracje werbalne, konstruowanie pojęć

Pobierz pliki

PDF (English)

Zasady cytowania

Leszcz-Krysiak, A., & Wardal, A. (2026). Rozumienie pokoju przez dzieci w wieku przedszkolnym po zajęciach z edukacji dla pokoju: partycypacyjna analiza rysunków i narracji werbalnych. Seminare. Poszukiwania Naukowe, 47(1). https://doi.org/10.21852/sem.1887

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Braun-Gałkowska, Maria. 1992. Rysunek rodziny jako metoda badania relacji w systemie rodzinnym [The Family Drawing as a Method for Examining Relationships in the Family System]. Redakcja Wydawnictw KUL.
Google Scholar

Bruner, Jerome. 1965. Proces kształcenia [The Process of Education]. Translated by Józef Radzicki. PWN.
Google Scholar

Bruner, Jerome. 1974. W poszukiwaniu teorii nauczania [Toward a Theory of Instruction]. Translated by Ewa Köning-Krasińska. Państwowy Instytut Wydawniczy.
Google Scholar

Bruner, Jerome. 1978. Poza dostarczone informacje. Studia z psychologii poznania [Beyond the Information Given: Studies in the Psychology of Knowing]. Translated by Barbara Mroziak. PWN.
Google Scholar

Chermet-Carroy, Sylvie. 2005. Zrozum rysunki dziecka, czyli jak interpretować rysunki małych dzieci: kolory, kształty, postacie [Understand Children’s Drawings: How to Interpret Young Children’s Drawings]. Translated by Joanna Kluza. Ravi.
Google Scholar

Clarke-Habibi, Sara. 2018. “Teachers’ Perspectives on Educating for Peace in Bosnia and Herzegovina.” Journal of Peace Education 15 (2): 144–168. https://doi.org/10.1080/17400201.2018.1463209.
Google Scholar

Corman, Louis. 1970. Le test du dessin de famille. Presses Universitaires de France.
Google Scholar

Erikson, Erik H. 2000. Dzieciństwo i społeczeństwo [Childhood and Society]. Translated by Przemysław Hejmej. Rebis.
Google Scholar

Fleck-Bangert, Rose. 2001. O czym mówią rysunki dzieci: Dostrzeganie i rozumienie zawartych w nich znaków. Poradnik dla rodziców i pedagogów [What Children’s Drawings Say: Recognizing and Understanding Their Signs]. Translated by Magdalena Jałowiec. Jedność.
Google Scholar

Galtung, Johan. 1975. Peace: Research – Education – Action. Chr. Ejlers Forlag.
Google Scholar

Gil-Ruiz, Paula, Victoria Martinez-Verez, William Ospina Toro, and Walter Castañeda Marulanda. 2025. “Children’s Drawing and Graphic Development: An Empirical Study of the Developmental Stages According to Lowenfeld.” Education Sciences 15 (6): 681. https://doi.org/10.3390/educsci15060681.
Google Scholar

Hornowska, Elżbieta. 2025. Testy psychologiczne. Teoria i praktyka [Psychological Tests: Theory and Practice]. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Google Scholar

Kalbarczyk, Anna. 2010. Najważniejsze lata, czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci: Rozwój osobowości dziecka w wieku od 2 do 6 lat na podstawie jego rysunków [The Most Important Years: Understanding Young Children’s Drawings]. Oficyna Wydawnicza Impuls.
Google Scholar

Kamińska, Krystyna. 2019. “Edukacja dzieci z doświadczeniami migracyjnymi w polskiej szkole – problemy i wyzwania [Educating Children with Migration Experience in Polish Schools].” Kwartalnik Naukowy Edukacja 3 (150): 18–28. https://doi.org/10.24131/3724.190302.
Google Scholar

Korczak, Janusz. 1939. Jak kochać dziecko [How to Love a Child]. Nasza Księgarnia.
Google Scholar

Kordos, Elżbieta. 2018. Program wychowania przedszkolnego [Preschool Education Programme]. Wydawnictwo Naukowe PWN. https://klett.pl/uploads/repositories/1/82363f0418828674e71a9da88ae0f9975d6607b7.pdf.
Google Scholar

Kozielecki, Józef. 2000. Koncepcje psychologiczne człowieka [Psychological Conceptions of the Human Being]. Wydawnictwo Żak.
Google Scholar

Koźmińska, Irena, and Elżbieta Ostaszewska. 2007. Z dzieckiem w świat wartości [Into the World of Values with a Child]. Świat Książki.
Google Scholar

Kwaśniewska, Małgorzata, and Wiesława Żaba-Żabińska. 2017. Nasze przedszkole. Program edukacji przedszkolnej wspomagający rozwój aktywności dzieci [Our Preschool: An Early Education Programme Supporting Children’s Activity]. Grupa MAC Edukacja.
Google Scholar

Leszcz-Krysiak, Agnieszka, and Andrea Wardal. 2024. “Polish Preschool Children’s Understanding of the Meaning of ‘Peace.’” Forum Pedagogiczne 14 (2.2): 125–143. https://doi.org/10.21697/fp.2024.2.2.11.
Google Scholar

Lewowicki, Tadeusz. 2000. “W poszukiwaniu modelu edukacji międzykulturowej [In Search of a Model of Intercultural Education].” In Edukacja międzykulturowa w Polsce i na świecie [Intercultural Education in Poland and the World], edited by Tadeusz Lewowicki, Ewa Ogrodzka-Mazur, and Alina Szczurek-Boruta, 21–35. UŚ.
Google Scholar

Lewowicki, Tadeusz. 2013. “Edukacja wobec odwiecznych i współczesnych problemów świata – konteksty i wyzwania edukacji międzykulturowej [Education and the World’s Enduring and Contemporary Problems].” Edukacja Międzykulturowa 2: 19–37.
Google Scholar

Łobocki, Mieczysław. 2009. Teoria wychowania w zarysie [An Outline of the Theory of Education]. Oficyna Wydawnicza Impuls.
Google Scholar

Machover Draw-a-Person Test (DAP Test). 2018. “Machover Draw-a-Person Test (DAP Test).” APA Dictionary of Psychology, April 19. https://dictionary.apa.org/machover-draw-a-person-test.
Google Scholar

Mansolf, Maxwell, et al. 2022. “Linking the Child Behavior Checklist to the Strengths and Difficulties Questionnaire.” Psychological Assessment 34 (3): 233–246. https://doi.org/10.1037/pas0001083.
Google Scholar

Mazzarini, Mirella. 2022. “Maria Montessori: educazione e pace.” Raffaello Scuola, May 4. https://raffaelloscuola.it/news/primaria/maria-montessori-educazione-e-pace/ .
Google Scholar

Metodo Montessori. 2025. “Educare alla pace: la visione di Maria Montessori attuale più che mai.” metodomontessori.it, October 1. https://www.metodomontessori.it/attivita-montessori/principi-alleducazione/educare-alla-pace .
Google Scholar

Ministry of National Education (Poland). 2017. “Regulation of the Minister of National Education of February 14, 2017 on the Core Curriculum for Preschool Education and General Education.” Dziennik Ustaw 2017, item 356.
Google Scholar

Nowak-Łojewska, Agnieszka. 2021. “Podążając śladem dziecięcego rozumienia świata społecznego. Uwagi na marginesie badań mozaikowych [Following Children’s Understanding of the Social World].” Problemy Wczesnej Edukacji / Issues in Early Education 1 (52): 63–76. https://doi.org/10.26881/pwe.2021.52.05.
Google Scholar

OMEP Italia. n.d. “OMEP World Assembly and Conference.” Accessed May 29, 2026. https://www.omep2025.org.
Google Scholar

Paluchowski, Władysław Jacek. 2007. Diagnoza psychologiczna. Podejście ilościowe i jakościowe [Psychological Diagnosis: A Quantitative and Qualitative Approach]. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Google Scholar

Piejka, Agnieszka. 2015. “Kształtowanie kultury pokoju w ludziach – perspektywa globalna [Shaping a Culture of Peace in People: A Global Perspective].” Pedagogika Społeczna 1 (55): 115–128.
Google Scholar

Piejka, Agnieszka. 2019. “Edukacja jako źródło szans i możliwości budowania pokoju [Education as a Source of Opportunities for Building Peace].” In Czy świat należy urządzić inaczej. Schyłek i początek [Should the World Be Arranged Differently? An Ending and a Beginning], edited by Bogdan Galwas, Paweł Kozłowski, and Konrad Prandecki, 188–196. Komitet Prognoz „Polska 2000 Plus” przy Prezydium PAN. https://publikacje.pan.pl/Content/116680/PDF/13Piejka.pdf.
Google Scholar

Piejka, Agnieszka. 2023. “Wolność w perspektywie edukacji dla pokoju [Freedom from the Perspective of Education for Peace].” Ruch Pedagogiczny 1–2: 159–174.
Google Scholar

Psychologia rozwoju człowieka, vol. 2: Charakterystyka okresów życia człowieka [The Psychology of Human Development, vol. 2: Characteristics of Life Stages]. 2014. Edited by Barbara Harwas-Napierała and Janusz Trempała. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Stemplewska-Żakowicz, Katarzyna. 2012. Recenzja Testu drzewa [Review of the Tree Test]. https://oldkompsych.pan.pl/images/RecenzjaTestu_Drzewa_skr%C3%B3cona.pdf.
Google Scholar

Stemplewska-Żakowicz, Katarzyna. 2023. Diagnoza psychologiczna. Diagnozowanie jako kompetencja profesjonalna [Psychological Diagnosis: Diagnosis as a Professional Competence]. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Google Scholar

Tomasello, Michael. 2003. Constructing a Language: A Usage-Based Theory of Language Acquisition. Harvard University Press. https://doi.org/10.2307/j.ctv26070v8.
Google Scholar

United Nations. 1989. Convention on the Rights of the Child. United Nations Treaty Series 1577: 3–178. Adopted November 20, 1989. https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/convention-rights-child.
Google Scholar

Wadsworth, Barry J. 1996. Piaget’s Theory of Cognitive and Affective Development: Foundations of Constructivism. 5th ed. Longman.
Google Scholar

Wallon, Philippe, Anne Cambier, and Dominique Engelhart. 1993. Rysunek dziecka [The Child’s Drawing]. Translated by Rafał Gałkowski. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Google Scholar

Wasilewska, Jolanta. 2021. Drużyna marzeń. Program wychowania przedszkolnego [Dream Team: Preschool Education Programme]. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Google Scholar

Wojnar, Irena. 2000a. “Kultura pokoju – idea i zadania edukacyjne [Culture of Peace—Idea and Educational Tasks].” In W kręgu humanistycznej edukacji [Within Humanistic Education], edited by Józefa Brągiel and Zenon Jasiński, 61–69. Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.
Google Scholar

Wojnar, Irena. 2000b. Humanistyczne intencje edukacji [Humanistic Intentions of Education]. Wydawnictwo Akademickie Żak.
Google Scholar

World Peace Council. n.d. “World Peace Council.” Accessed September 22, 2025. https://www.wpc-in.org
Google Scholar

Wygotski, Lew S. 1978. Narzędzie i znak w rozwoju dziecka [Tool and Sign in the Development of the Child]. Translated by Barbara Grell. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Żaba-Żabińska, Wiesława, Wioletta Majewska, and Renata Paździo. 2021. Program wychowania przedszkolnego [Preschool Education Programme]. MAC Edukacja.
Google Scholar

Żaba-Żabińska, Wiesława. 2022. Kolorowe Karty. Program wychowania przedszkolnego dla dzieci w wieku od 3 do 6 lat [Colorful Cards: Preschool Education Programme for Children Aged 3–6]. MAC Edukacja.
Google Scholar

Żaba-Żabińska, Wiesława. 2023a. Kolorowy Start. Program wychowania przedszkolnego dla dzieci w wieku 3–6 lat [Colorful Start: Preschool Education Programme for Children Aged 3–6]. MAC Edukacja.
Google Scholar

Żaba-Żabińska, Wiesława. 2023b. Olek i Ada. Program wychowania przedszkolnego [Olek and Ada: Preschool Education Programme]. MAC Edukacja.
Google Scholar

Zalewska-Królak, Aleksandra. 2025. Metodologia badań otwarta na dzieci [Research Methodology Open to Children]. PWN.
Google Scholar