The Role of the Prison System in Shaping Peaceful Attitudes: A Historical Study of Penal Institutions and Inmates in the Kingdom of Poland (1815–1918)

Zofia Kuźniewska

doi:10.21697/fp.2025.2.12

Opublikowane: 2025-12-30

Tom 15 Nr 2 (2025)

Rola więziennictwa w kształtowaniu postaw pokojowych. Studium historyczne instytucji karnych i losów skazanych w Królestwie Polskim (1815–1918)

Zofia Kuźniewska

Forum Pedagogiczne

Dział: Dział tematyczny

https://doi.org/10.21697/fp.2025.2.12

Abstrakt

W więzieniach Królestwa Polskiego panowały nieludzkie warunki bytowe. W artykule omówiono sytuację skazanych oraz obowiązujące wówczas przepisy prawne, w tym „Kodeks Karzący z 1818 roku” i późniejszy „Kodeks Kar Głównych i Poprawczych”, wzorowany na rosyjskim kodeksie karnym z 1845 roku. Przedstawiono również próby reform systemu penitencjarnego oraz działania podejmowane na rzecz resocjalizacji osób dorosłych i nieletnich. Zarysowano także regulacje dotyczące opieki medycznej w zakładach karnych oraz ogólną sytuację sanitarną w więzieniach.

Słowa kluczowe:

więzienie, Królestwo Polskie, system penitencjarny, resocjalizacja, prawo karne

Pobierz pliki

pdf (English)

Zasady cytowania

Kuźniewska, Z. (2025). Rola więziennictwa w kształtowaniu postaw pokojowych. Studium historyczne instytucji karnych i losów skazanych w Królestwie Polskim (1815–1918). Forum Pedagogiczne, 15(2). https://doi.org/10.21697/fp.2025.2.12

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Archiwum Państwowe w Radomiu (1850, July 5). Pismo Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Duchownych do Rządu Gubernialnego Radomskiego I [RGRI, sygn. 10657, knlb.]. Rząd Gubernialny Radomski I.
Google Scholar

Kodex kar głównych i poprawczych (1847). Warszawa: Drukarnia Kommissyi Rządowej i Sprawiedliwości.
Google Scholar

ZPA (1868). Zbiór Przepisów Administracyjnych Królestwa Polskiego. cz. VI: O aresztach i więzieniach, t. I-IV. Warszawa: Wydział Spraw Wewnętrznych.
Google Scholar

Czołgoszewski J. (2019). Opieka medyczna w więzieniach Królestwa Polskiego (1815–1914). „The Prison Systems Review”, no. 103.
Google Scholar

Czerwiec M. (1958). Więzienioznawstwo: Zarys rozwoju więziennictwa. Warszawa: Centralny Zarząd Więziennictwa Ministerstwa Sprawiedliwości.
Google Scholar

Demidowicz T. (1999). Zakłady karne w Królestwie Kongresowym1815-1830. In: J.A. Koprukowniak (ed.), W kręgu zainteresowań naukowych profesora Tadeusza Mencla. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Google Scholar

Gretkowski A., Krydziński P. (2007). Praca i nauka jako elementy systemu penitencjarnego w więzieniu płockim w okresie niewoli narodowej. „Notatki Płockie”, no. 52(2), pp. 3–5.
Google Scholar

Hube R. (1830). Ogólne zasady prawa karnego. Lwów: Zakład Ossolińskich.
Google Scholar

Kaczyńska E. (1989). Ludzie ukarani: Więzienia i system kar w Królestwie Polskim 1815–1914. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Kaczyńska E. (1982). Człowiek przed sądem: Społeczne aspekty przestępczości w Królestwie Polskim 1815–1914. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

Kalisz T. (2020). Kara pozbawienia wolności na ziemiach polskich od XV do połowy XIX wieku. „Przegląd Prawa i Administracji”, no. CXX(2), pp. 679–693. DOI: https://doi.org/10.19195/0137-1134.120.99
Google Scholar

Kożuchowski A. (1825). O więzieniach. T. 1: O więzieniach zagranicznych [Prospekt]. Warszawa.
Google Scholar

Markiewiczowa H. (2010). Rozwój społecznej działalności opiekuńczej na ziemiach polskich. „Seminare. Poszukiwania Naukowe”, no 28(2). https://doi.org/10.21852/sem.2010.28.21 DOI: https://doi.org/10.21852/sem.2010.28.21
Google Scholar

Migdał J., Raglewski J. (2005). Kara pozbawienia wolności: Zarys dziejów polskiej doktryny prawa i praktyki penitencjarnej. Gdańsk: Arche.
Google Scholar

Niemcewicz J. U. (1818). O więzieniach publicznych, czyli Domach Pokuty: Rzecz krótka. Warszawa–Krzemieniec: N. Glücksberg i Typograf uprzywilejowany Królewskiego Uniwersytetu.
Google Scholar

Piątkowski S. (2015). System penitencjarny Królestwa Polskiego w okresie międzypowstaniowym (1831–1863): Organizacja i funkcjonowanie miejsc odosobnienia oraz warunki życia osadzonych. „Res Historica”, no. 40, pp. 135–158. DOI: https://doi.org/10.17951/rh.2015.40.135
Google Scholar

Piwowarski W. (1985). Pokój jako podstawowa wartość w społecznym nauczaniu Kościoła. „Roczniki Nauk Społecznych”, no. 13(1), pp. 5–19.
Google Scholar

Potocki K. (1819). Projekt ogólnego i szczególnego polepszenia stanu i administracyi więzień w Królestwie Polskim [manuscript]. Warszawa, 6 March 1819.
Google Scholar

Raś, D. (2005). O poprawie winowajców w więzieniach i zakładach dla nieletnich: Propozycje prawników, lekarzy, działaczy społecznych i pedagogów oraz rozwój więziennictwa do połowy XX wieku (Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, nr 2431). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar

Senkowska M. (1961). Kara więzienia w Królestwie Polskim w pierwszej połowie XIX wieku. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Google Scholar

Senkowska M. (1959). O więzieniach publicznych, czyli domach pokuty, rzecz krótka. „Prawo i Życie”, no. 21.
Google Scholar

Senkowska M. (1960). Projekt Ksawerego Potockiego ulepszenia administracji stanu więzień publicznych w Królestwie Polskim. „Przegląd Więziennictwa”, no. 1.
Google Scholar

Skarbek F. (1878). Pamiętniki Fryderyka hrabiego Skarbka. Poznań: Nakładem J. K. Żupańskiego.
Google Scholar

Skarbek F. (1822). O poprawie moralney winowayców w więzieniach. Warszawa: Drukarnia Jego Cesarsko Król. Mości Rządowej.
Google Scholar

Śliwowski J. (1958). Kodeks karzący Królestwa Polskiego (1818 r.): Historia jego powstania i próba krytycznej analizy. Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze.
Google Scholar

Wybicki J. (1819). Zbiór myśli politycznych o Rządzie reprezentacyjnym (cz. 1). Warszawa: Drukarnia J.C.K. Mości Rządowej.
Google Scholar

Zarzycki W. (1883). Więziennictwo Królestwa Polskiego (1818–1840). „Problemy Praworządności”, no. (2), pp. 49–56.
Google Scholar