WYCHOWANIE PAJDOCENTRYCZNE A REALIZACJA RÓL SPOŁECZNYCH

Marcin Choczyński

Abstrakt


Tematem niniejszego opracowania jest przede wszystkim przedstawienie pajdocentryzmu pedagogicznego, będącego składnikiem wielu kierunków nowoczesnego wychowania, i skonfrontowanie tego stanowiska z klasycznym ujęciem realizacji ról społecznych przez jednostki w społeczeństwie. Nowatorskie przedstawienie wizji wychowawczych przez pedagogów przełomu XIX i XX w. takich, jak Ellen Key czy Janusz Korczak, a także postmodernistyczna wizja współczesności w pewnym sensie powołały do życia pedagogikę pajdocentryczną, która stanowi odpowiedź na synkretyzm kulturowy oraz rzuca wyzwanie szkole tradycyjnej, której zwyczajowe środki wyrazu są w dużej mierze zdezaktualizowane. Zestawienie postulatów pedagogiki pajdocentrycznej z ujęciem roli społecznej w socjologii prowadzi do wielu ciekawych wniosków. Jednym z nich jest niewątpliwie kwestia ładu czy też porządku społecznego, podnoszona np. przez orientację funkcjonalistyczną w socjologii. Niniejszy artykuł stanowi próbę wyjaśnienia kwestii wychowania opartego na swobodzie i odrzucającego autorytety. Czy wychowanie takie może być właściwym środkiem ku realizacji w przyszłości dobrze funkcjonującego mechanizmu społecznego opartego na wyspecjalizowanych rolach społecznych? Tak postawione pytanie zapewne jeszcze długo nie doczeka się jasnej i pełnej odpowiedzi z uwagi na aktualność problemu i jego zróżnicowaną problematykę łączącą dyskursy: socjologiczny, pedagogiczny, ale także w dużym stopniu ideologiczny. Należy także zaznaczyć, że zetknięcie pajdocentryzmu z realizacją ról społecznych, podnoszonych szczególnie w kontekście socjologizmu pedagogicznego, jest problematyką niezbadaną, która wymaga szeregu analiz i opracowań.

Słowa kluczowe


antropocentryzm, pajdocentryzm, antypedagogika, rola społeczna

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Babicki Z., Edukacja równoległa potrzebą współczesnej szkoły, [w:] Horyzonty rozwoju edukacji w dialogu i perspektywie, red. A. Karpińska, K. Borawska-Kalbarczyk, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2011, s. 163-165.

Baniak J., Wprowadzenie. Od czego zależy współistnienie ludzi w różnych wymiarach życia?, [w:] Style życia, wzory osobowe i normy jako czynniki współistnienia społecznego ludzi. Od lokalności do globalności, red. J. Baniak, Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Społecznych UAM, Poznań 2010, s. 7.

Berger P. L., Zaproszenie do socjologii, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005, s. 93.

Biddle B. J., Współczesne tendencje w teorii roli, [w:] Elementy mikrosocjologii red. J. Szmatka, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1979, s. 115-122.

Bielajew E. W., Szalin D. N., Pojęcie „rola” w socjologii, [w:] Elementy mikrosocjologii (wybór tekstów), red. J. Szmatka, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1979, s. 106-107.

Brzoza M., Całościowe spojrzenie na wolność jako wartość dla uczniów szkoły średniej, [w:] Dylematy współczesnego wychowania i edukacji, red. A. Kozłowska, Oficyna Wydawnicza AFM, Kraków 2007, s. 106-107.

Denek K., Aksjologiczne aspekty edukacji szkolnej, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2000, s. 31.

Gaweł-Luty E., Suchocka A. A., Antypedagogika, [w:] Encyklopedia filozofii wychowania, dz. cyt., s. 23-24.

Goffman E., Analiza ramowa. Esej z organizacji doświadczenia, Zakład Wydawniczy „NOMOS”, Kraków 2010, s. 9-12, 21-26.

Goffman E., Człowiek w teatrze życia codziennego, Wydawnictwo KR, Warszawa 2000, s. 47-51.

Golka M., Kryzys autorytetów i kryzys ładu, [w:] Porządek społeczny a wyzwania współczesności, red. A. Sakson, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2005, s. 13-16.

Goode W. I., Teoria napięć w roli, [w:] Elementy mikrosocjologii red. J. Szmatka, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1979, s. 166.

Hessen S., Podstawy pedagogiki, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa 1997, s. 100-109.

Jaroszyński P., Paideia, [w:] Powszechna Encyklopedia Filozofii, red. A. Maryniarczyk, T. 7, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, Lublin 2006, s. 948.

Kant I., O pedagogice, tłum. D. Sztobryn, Wydawnictwo DAJAS, Łódź-Mysłaków 1999, s. 45-46.

Kasperski M., Wartości moralne a ideały wychowania, [w:] Edukacja wobec wartości, red. J. Kojkoł, P.J. Przybysz, Akademia Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte, Gdynia 2002, s. 296.

Key E., Stulecie dziecka, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa 2005, s. 67-71.

Konstańczak S., Pajdocentryzm, [w:] Encyklopedia filozofii wychowania, red. S. Jedynak, J. Kojkoł, Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz 2009, s. 215.

Korczak J., Jak kochać dziecko, Wydawnictwo Jacek Santorski & Co, Warszawa 2004, s. 157-159.

Kwapiszewski J., Kwapiszewska-Antas M., Aksjocentryzm i pajdocentryzm a agresja dzieci wobec nauczycieli (na podstawie wybranych czasopism), [w:] Filozofia wychowania a wizje świata, red. M. Fota, S. Konstańczak, R. Sitek, Wydawnictwo Naukowe Akademii Poznańskiej w Słupsku, Słupsk 2007, s. 154.

Lewin A., Korczak znany i nieznany, Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP, Agencja Edytorska „Ezop”, Warszawa 1999, s. 208-219.

Levinson D. J., Rola, osobowość i struktura społeczna, [w:] Elementy mikrosocjologii red. J. Szmatka, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1979, s. 137.

Merton R. K., Zespół ról społecznych, [w:] Elementy mikrosocjologii red. J. Szmatka, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1979, s. 147-148.

Mielicka H., Proces socjalizacji i enkulturacji, [w:] Socjologia wychowania…, s. 13.

Mieszalski S., O przymusie i dyscyplinie w klasie szkolnej, WSiP, Warszawa 1997, s. 23.

Milerski B., B. Śliwerski, Pajdocentryzm, [w:] Pedagogika. Leksykon, red. B. Milerski, B. Śliwerski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000, s. 143.

Miszczak M., Spotkanie nauczyciel – uczeń jako płaszczyzna realizacji wartości, [w:] Babicki Z., Edukacja… , s. 337-338.

Misztal M., Problematyka wartości w socjologii, PWN, Warszawa 1980, s. 180.

Murawska A., Korpaczewska I., Szkoła miejscem kreowania ładu społecznego, [w:] Szkoła i jej udział w kreowaniu ładu społecznego, red. C. Hendryk, B. Sack, M. Moś, Print Group Daniel Krzanowski, Szczecin 2006, s. 13-14.

Murzyn A., Filozofia edukacji u schyłku XX w. (kwestie wybrane), Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2001, s. 59-60.

Muszyński H., Partnerstwo rodziców i nauczycieli – szansą i nadzieją, [w:] Rodzice, nauczyciele i uczniowie partnerami w procesie wychowania, red. G. Witak-Wcisło, Powiatowy Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Garwolinie (materiały pokonferencyjne), Miętne 2005, s. 12.

Nawroczyński B., Zasady nauczania, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków 1961, s. 295-300.

Neill A. S., Summerhill, Wydawnictwo Almaprint, Katowice 1991, s. 36-43.

Okoń W., Słownik pedagogiczny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1992, s. 50.

Pankowska K., Rola według Znanieckiego a rola w dramie, [w:] Florian Znaniecki. Myśl społeczna a wychowanie. Inspiracje dla współczesności, red. H. Rotkiewicz, Wydawnictwo Żak, Warszawa 2001, s. 178.

Pasterniak W., O dydaktycznej teorii wartości, Oficyna Wydawnicza Bios, Goleniów 1991, s. 24-26.

Radziewicz J., Zamiast wstępu – dyskusja panelowa. Partnerstwo – pojęcie wielowymiarowe?, [w:] Partnerstwo w szkole, red. B. Kuc, S. Wlazło, Oddział Doskonalenia Nauczycieli we Wrocławiu, Wrocław 1990, s. 7.

Read H., Cel wychowania, [w:] Socjologia wychowania. Wybór tekstów, red. H. Mielicka, Wydawnictwo Stachurski, Kielce 2000, s. 59.

Rubacha K., Budowanie teorii pedagogicznych, [w:] Pedagogika. Podręcznik akademicki, red. Z. Kwieciński, B. Śliwerski, t. 1, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005, s. 64.

Sawicki M., Rozważania o szkole, Wydawnictwo „KRAM”, Warszawa 2005, s. 47-50.

Schöenebeck v. H., Antypedagogika w dialogu, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 1994, s. 56.

Szczepański J., Partnerstwo nauczyciela i ucznia, Centrum Doskonalenia Nauczycieli, Kalisz 1978, s. 7.

Szmatka J., Rola społeczna, [w:] Encyklopedia Socjologii, red. H. Domański, W. Morawski, J. Mucha i in., t. 3, Oficyna Naukowa, Warszawa 2000, s . 322.

Śliwerski B., Pedagogika dziecka. Studium pajdocentryzmu, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2007, s. 80.

Śliwerski B., Współczesne teorie i nurty wychowania, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2004, s. 30, 326-327, 329.

Świderska W., Podstawy nowej pedagogiki, Zespół Wydawniczy STAKROOS, Warszawa 1995, s. 7-8, 10-11.

Zięba S., Antropocentryzm, [w:] Powszechna Encyklopedia Filozofii, red. A. Maryniarczyk, T. 1, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, Lublin 2000, s. 250.

Znaniecki F., Socjologia wychowania, t. 1: Wychowujące społeczeństwo, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, s. 21, 319.

Zubelewicz J., Dwie filozofie edukacji: aksjocentryzm i pajdocentryzm, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2003, s. 26, 79-82.

Zubelewicz J., Filozoficzna analiza i krytyka pajdocentryzmu pedagogicznego, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2008, s. 32-33, 39-40, 59.

Zewnętrzne odnośniki

  • Obecnie brak jakichkolwiek odnośników.


ISSN (Print): 2083-6325 

ISSN (Online): 2449-7142