Losy Sakramentarza Tynieckiego podczas II wojny światowej

Katarzyna Sijka

DOI: http://dx.doi.org/10.21697/sc.2018.25.25

Abstrakt


The SacramentoriumTynecensis was written in circa 1060-1070, probably in Cologne. It was located in the Benedictine Abbey in Tyniec from 11th century to 19th century. In 1814 the illuminated manuscript was bought by Stanisław Kostka Zamoyski, then in 1818 he located the codex in the Zamoyski Ordynacja Library in Warsaw. It stayed there to the end of World War II. Two formations of Nazi Germany were as follows:  a military unit led by Professor of Archaeology, Peter Paulsen and a group led by art historian Kajetan Mühlman. Both were responsible for the plundering of Poland's cultural heritage. They wanted to get the Sacramentorium Tynecensis because it was connected with German culture. The employees of the Zamoyski Ordynacja Library have tried to rescue the codex, sometimes at the risk of their own lives. In 1944 during the action of rescuing library collections from the ruins of the capital city of Poland (action called ‘Pruszkowska’), the manuscript codex was exported and hidden by Stanisław Lorentz in the Cathedral in Łowicz. Thankfully that the ST returned to Warsaw in 1947 and was deposited in the National Library of Poland.


Słowa kluczowe


SacramentoriumTynecensis; manuscript codex; World War II; the Zamoyski Ordynacja Library; struggle for cultural heritage

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Burmester kierownik Referatu VII A 3 RSHA do von Kielpinskiego, Berlin dnia 7.03.1941, w: A. Mężyński, Kommando Paulsen: październik–grudzień 1939 r., Warszawa 1994, s. 72-73.

Dembowska M., Ze wspomnień o Bibliotece Narodowej i ludziach z nią związanych, w: Wspomnienia o Bibliotece Narodowej, przedm. A. Kłossowski, Warszawa 1995, s. 159-193.

Grycz J., Polityka hitlerowska w „Generalgouvernement”, w: Walka o dobra kultury. Warszawa 1939-1945, t. 1, red. S. Lorentz, Warszawa 1970, s. 248-257.

Gustav Abb dyrektor Głównego Zarządu Bibliotek w Generalnym Gubernatorstwie do von Kielpinskiego urzędnika Wydziału III RSHA, Kraków dnia 4 lutego 1941, w: A. Mężyński, Kommando Paulsen: październik–grudzień 1939 r., Warszawa 1994, s. 69-71.

Gutry Cz., Pamiętnik, w: Walka o dobra kultury. Warszawa 1939-1945, t. 2, red. S. Lorentz, Warszawa 1970, s. 12-22.

Kawecka-Gryczowa A., Ochrona zbiorów Biblioteki Narodowej, w: Walka o dobra kultury. Warszawa 1939-1945, t. 1, red. S. Lorentz, Warszawa 1970, s. 179-242.

Lorentz S., W muzeum i gdzie indziej, w: Walka o dobra kultury. Warszawa 1939-1945, t. 1, red. S. Lorentz, Warszawa 1970, s. 13-110.

Łodyński M., Pruszkowska akcja zabezpieczania warszawskich zbiorów bibliotecznych, w: Walka o dobra kultury. Warszawa 1939-1945, t. 2, red. S. Lorentz, Warszawa 1970, s. 266-285.

Makowiecki T., W obronie zbiorów bibliotecznych, w: Walka o dobra kultury. Warszawa 1939-1945, t. 2, red. S. Lorentz, Warszawa 1970, s. 244-266.

Notatka do akt Petera Paulsena [Dotyczy: Zbioru rękopisów z Biblioteki Zamoyskich w Warszawie] Berlin, dnia 18 kwietnia 1941, w: A. Mężyński, Kommando Paulsen: październik–grudzień 1939 r., Warszawa 1994, s. 73-74.

Potwierdzenie odbioru rękopisów przez Wilhelma Wittego, Warszawa dnia 15 grudnia 1941, w: A. Mężyński, Kommando Paulsen: październik–grudzień 1939 r., Warszawa 1994, s. 74-75.

Sprawozdanie Petera Paulsena, 4 I 1940, w: A. Mężyński, Kommando Paulsen: październik–grudzień 1939 r., Warszawa 1994, s. 48-55.

Zestawienie przedmiotów wywiezionych do Rzeszy przez Kommando Paulsen, w: A. Mężyński, Kommando Paulsen: październik–grudzień 1939 r., Warszawa 1994, s. 56-57.

Ambros M., Łysakowski Adam Gracjan (1895-1952), w: Polski Słownik Biograficzny, t. 18, Wrocław 1973, s. 598-600.

Biblioteka Ordynacji Zamoyskiej: od Jana do Jana. Przewodnik po wystawie, oprac. T. Makowski, Warszawa 2005.

Biogramy uczonych polskich, cz. 1: Nauki społeczne, z. 1: A-J, oprac. A. Śródka, P. Szczawiński, Wrocław 1983.

Boguniowski J.W., Rozwój historyczny ksiąg liturgii rzymskiej do Soboru Trydenckiego i ich recepcja w Polsce, Kraków 2001.

Długosz J., Kolankowski Ludwik, w: Słownik Pracowników Książki Polskiej, red. I. Treichel, Warszawa-Łódź 1972, s. 428.

Dzięcielski M., Pomorskie sylwetki, Toruń 2002.

Horodyski B., Biblioteka Ordynacji Zamoyskiej w latach wojny, Warszawa 2005.

Horodyski B., Straty działu rękopisów Biblioteki Ordynacji Zamoyskiej w latach 1939-1944, w: Straty bibliotek i archiwów warszawskich w zakresie rękopiśmiennych źródeł historycznych, t. 3, red. P. Bańkowski, Warszawa 1955, s. 319-374.

Horodyski B., Zarys dziejów Biblioteki Ordynacji Zamoyskich, w: Studia nad książką poświęcone pamięci Kazimierza Piekarskiego, red. K. Budzyk, A. Kawecka-Gryczowa, Wrocław 1951, s. 295-341.

Katalog rękopisów. Seria III. Zbiory Biblioteki Ordynacji Zamoyskiej, t. II, oprac. B. Smoleńska, K. Muszyńska, Warszawa 1991.

Katalog Wystawy Rękopisów i druków wywiezionych przez hitlerowców do Niemiec uratowanych przez Armię Czerwoną i przekazanych Polsce przez rząd radziecki, przedm. S. Skrzeszewski, Warszawa 1948.

Konopczyński W., Korzon Tadeusz Sylwester (1839-1918), w: Polski Słownik Biograficzny, t. 14, Wrocław 1968-1969, s. 178-181.

Kunert A.K., Kazimierz Wincenty Iranek-Osmecki, w: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939-1944, t. 2, Warszawa 1987, s. 69-71.

Lewak A., Archiwa i biblioteki Warszawy podczas wojny i okupacji w latach 1939-1945, w: Walka o oświatę, naukę i kulturę w latach okupacji 1939-1944. Materiały z terenu m.st. Warszawy i woj. warszawskiego, oprac. S. Dobraniecki, W. Pokora, Warszawa 1967, s. 680-728.

Łaskarzewska H., Biblioteki warszawskie w latach okupacji. Zasady działania, straty księgozbiorów, w: Straty Warszawy 1939-1945. Raport, red. W. Fałkowski, Warszawa 2005, s. 535-563.

Łaskarzewska H., Bogdan Horodyski – kronikarz dziejów Biblioteki Ordynacji Zamoyskiej w czasie okupacji (1939-1945), w: B. Horodyski, Biblioteka Ordynacji Zamoyskiej w latach wojny, Warszawa 2005, s. 5-23.

Matelski D., Polityka Niemiec wobec polskich dóbr kultury w XX wieku, Toruń 2005.

Mężyński A., Biblioteki Warszawy w latach 1939-1945, Warszawa 2010.

Mężyński A., Kommando Paulsen, październik–grudzień 1939 r., Warszawa 1994.

Michalewska A., Walendowska A., Horodyski Bogdan, w: Słownik Pracowników Książki Polskiej, red. I. Treichel, Warszawa-Łódź 1972, s. 340-341.

Mołodcówna Z., Makowiecki Tadeusz (1900-1952), w: Polski Słownik Biograficzny, t. 19, Wrocław 1974, s. 231-232.

Podlacha W., Historia malarstwa w Polsce, t. 1: Od średniowiecza do wieku XVIII-go, cz. 1: Malarstwo średniowieczne, Lwów 1913.

Potkowski E., Książka rękopiśmienna w kulturze Polski, Warszawa 1984.

Tadeusiewicz H., Alodia Kawecka-Gryczowa, w: Słownik pracowników książki polskiej, Suplement II, red. H. Tadeusiewicz, Warszawa 2000, s. 76-77.

Trzebiński W., Zieliński K., Łodyński Marian Tadeusz Witold (1884-1972), w: Polski Słownik Biograficzny, t. 18, Wrocław 1973, s. 380-382.

Więckowska H., Treichel I., Grycz Józef (1890-1954), w: Polski Słownik Biograficzny, t. 9, Wrocław 1960-1961, s. 69-71.

Wspomnienia o Bibliotece Narodowej, przedm. A. Kłossowski, Warszawa 1995.

Zamoyski J., „By pamięć przetrwała…”. Rozmowa z senatorem Janem Zamoyskim XVI ordynatem Zamoyskim. Rozmawiała E. Markiewicz, „Biuletyn Informacyjny Biblioteki Narodowej”, 1999, nr 2, s. 26-27.

Zewnętrzne odnośniki

  • Obecnie brak jakichkolwiek odnośników.