ETIOLOGIA NADZIEI. O KULTUROWYCH ŹRÓDŁACH KONWERSJI RELIGIJNEJ

Rafał Wiśniewski, Marcin Zarzecki

Abstrakt


Współczesna socjologia religii dysponuje zaawansowanymi schematami wyjaśniającymi zjawisko genezy i dynamiki konwersji religijnej jako alternatywizacji doświadczeń religijnych w oparciu  o kulturowe źródła atrakcyjności Nowych Ruchów Religijnych. Jednowymiarowa analiza konwersji religijnej jako rezultatu psychologicznej i społecznej manipulacji, „prania mózgu” (brainwashing), „porwania” (snapping) poprzez dezorganizację codzienności czy zastosowania charyzmatycznej sugestii dostarcza interpretacji do badania grup destrukcyjnych i tzw. grup żarłocznych. Powinna być ona jednak uzupełniona o modele konwersji uwzględniające kulturowo konstytuowane potrzeby jednostek aktywnie kształtujących swoją tożsamość, uwikłanych  w złożone interakcje międzyludzkie i dylematy związane z życiem w społeczeństwach ryzyka. Polskie społeczeństwo posiadające znamiona traumy kulturowej wydaje się być szczególnie podatne na te rodzaje konwersji, które w niewielkim stopniu opierają się na inwazyjnych technikach wpływu. Procesy nieustannej (re)konstrukcji społeczeństwa polskiego wraz  z implementowaniem nowych wzorców kulturowych, nowego stylu (a właściwie wielu stylów) życia, tworzą środowisko permanentnej zmiany, w którym konwersja religijna dostarcza uzasadnień zarówno podtrzymujących tradycyjne wzory kulturowe, jak i stymulujących radykalne zmiany tożsamościowe. Niezależnie od swoich reakcyjnych czy rewizyjnych legitymizacji konwersja w społeczeństwie ryzyka prowadzi do powstawania „światów łańcuchowych”, których prawomocność bazuje na kategorii nadziei trwania lub zmiany. W rezultacie profil konwertyty religijnego tożsamy jest z „turystą przez życie”, z homo eligens – człowiekiem podejmującym suwerenne decyzje, a następnie przez swoje wybory kulturowo determinowanym.

Słowa kluczowe


konwersja, socjologia konwersji religijnej, gnoza polityczna, herezja, kompensatory, deinstytucjonalizacja religii, prywatyzacja religii

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Bader C., Demeris A., (1996) A test of the Stark-Bainbridge theory of affiliation with religious cults and sects, „Journal for the Scientific Study of Religion”, nr 35.

Baer R.N., Rouvillois S., (1996) W matni New Age. New Age – kultura i filozofia, tłum. J. Kłos, K. Mądel, K. Skorulski, Wyd. Rhema, Kraków.

Balch R.W., (1980) Looking behind the scenes in a religious cult: Implications for the study of conversion, „Sociological Analysis” nr 2.

Barker E., (2012) Nowe ruchy religijne, tłum. T. Kunz, Wyd. Nomos, Kraków.

Bauman Z., (1995) Ciało i przemoc w obliczu ponowoczesności, Wyd. UMK, Toruń.

Bauman Z., (2000) Ponowoczesność jako źródło cierpień, Wyd. Sic!, Warszawa.

Berger P.L., (1990) Modernizacja jako uniwersalizacja herezji, w: I. Borowik (red.), Religia a życie codzienne, t. I, Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.

Berger P.L., (1997) Święty baldachim. Elementy socjologicznej teorii religii, tłum. W. Kurdziel, Wyd. Nomos, Kraków.

Bondyra K., (1999) Modernizacja społeczna a nowa religijność, w: A. Brzezińska, K. Bondyra, J. Wycisk (red.), New Age - nowe oświecenie?, Wyd. Fundacji Humaniora, Poznań.

Bromley D., Shupe A., (1979) Just a few years seem like a lifetime: A role theory approach to participation in religious movements, in: L. Kreisberg (ed.) Research in Social Movements, Conflicts and Change, vol. 2, JAI Press, Greenwich.

Doktór T., (1999) Nowe ruchy religijne i parareligijne w Polsce. Mały słownik, Verbinum, Warszawa.

Grotowska S., (1999) Religijność subiektywna. Studium socjologiczne na podstawie wywiadów narracyjnych, Wyd. Nomos, Kraków.

Gudaszewski G., (2007) Wyznania religijne, stowarzyszenia narodowościowei etniczne w Polsce 2003–2005, Wyd. GUS, Warszawa.

Hall D., (2007) New Age w Polsce. Lokalny wymiar globalnego zjawiska, Wyd. Akademickie i Profesjonalne, Warszawa.

Hałas E., (1992) Konwersja. Perspektywa socjologiczna, Norbertinum, Lublin.

Jawłowska A., (1999) Nowa duchowość. Od kontrkultury do New Age, w: M. Kempy; G. Woroniecka (red.), Religia i kultura w globalizującym się świecie, Wyd. Nomos, Kraków.

Jonas H., (1994) Religia gnozy, tłum. M. Klimowicz, Platan, Kraków.

Kaczyński G.J., (2012) Od świętego baldachimu do imperatywu heretyckiego, w: R. Wiśniewski; M. Szupejko (red.), Horyzonty kultury: pomiędzy ciągłością a zmianą, Wyd. UKSW, Warszawa.

Kubiak, A.E., (1999) O ponowoczesności New Age raz jeszcze, w: M. Kempy; G. Woroniecka (red.), Religia i kultura w globalizującym się świecie, Wyd. Nomos, Kraków.

Libiszowska-Żółtkowska M., (2001) Nowe ruchy religijne w zwierciadle socjologii, Wyd. UMCS, Lublin.

Luckmann T., (1996) Niewidzialna religia. Problem religii we współczesnym społeczeństwie, tłum. L. Bluszcz, Wyd. Nomos, Kraków.

Malony H., (1998) Fuller Theological Seminary: The Psychology of Religious Conversion, Conference on: „Religious Freedom and the New Millenium”, Tokyo, Japan May 23–25 1998.

Prokopiuk J., (1999) Labirynty herezji, Muza, Warszawa.

Shupe A., Misztal B., (1998) Religion, Mobilization, and Social Action, Greenwood Publishing Group, Westport.

Sobolewska A., (2005) New Age dzisiaj, czyli kontr duchowość masowa. Co nam zostało z Nowej Ery?, w: W. Burszta, M. Czubaj, M. Rychlewski (red.), Kontrkultura. Co nam z tamtych lat?, Wyd. SWPS „Academica”, Warszawa.

Stark R., Bainbridge W.S., (2000) Teoria religii, tłum. T. Kunz, Wyd. Nomos, Kraków.

Turner J.H., (2004) Struktura teorii socjologicznej, tłum. G. Woroniecka (i in.), Wyd. PWN, Warszawa.

Vernette J., (1998) New Age: u progu ery Wodnika, tłum. J. Dembska, Verbinum, Warszawa.

Voegelin E., (1992) Nowa nauka polityki, tłum. P. Śpiewak, Fundacja „Aletheia”, Warszawa.

Zaręba S., (2013) (red.) Warszawa: bunt i ucieczka w wielkim mieście. Światopogląd i style życia młodych warszawiaków, wyd. Kontrast, Warszawa.

Zarzecki M., (2003) Definicje religii w ujęciu socjologicznym, „Biuletyn Socjologii Religii” w: „Collectanea Theologica”, 2003 nr 3.

Zarzecki M., (2005) New Age i postmodernizm, czyli o losie sacrum w ponowoczesnym świecie, w: A. Wańka (red.), New Age – zagadnienia i implikacje, Wyd. US, Szczecin.

Zewnętrzne odnośniki

  • Obecnie brak jakichkolwiek odnośników.