Socjologia literatury jako badanie Wszechksięgi

Grzegorz A. Banasik

doi:10.21697/ucs.2024.34.2.08

Published: 2024-12-31

Vol. 34 No. 2 (2024)

T he sociology of literature as the study of the Universal Book

Grzegorz A. Banasik

Academic Journal of Sociology

Section: Glosa

https://doi.org/10.21697/ucs.2024.34.2.08

Abstract

T he article presents the sociology of literature as a subdiscipline marked by distinct theoretical and methodological dilemmas. It considers various approaches to literature, analysing it both as a reflection of society and as a social in stitution. The author, introducing a perspective based on the idea of the Universal Book, proposes viewing literature as an open-ended collection of actual and potential “social motifs” – human types, ideas, cultural complexes, beha vioural patterns, ideologies, and social concepts embedded in literary texts. The Universal Book metaphor assumes that literature reflects diverse aspects of human experience, offering insights into both stable and changing elements of culture and society. The article emphasizes that studying literature through this lens, going beyond traditional literary studies, can contribute to broader reflection within general sociology. The proposed approach to the sociology of literature is based on identifying and interpreting social motifs in literary works, allowing for the formulation of new sociological generalizations.

Keywords:

sociology of literature, social motifs, literature and society, literary research methodology

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Banasik, G. A. (2024). T he sociology of literature as the study of the Universal Book. Academic Journal of Sociology, 34(2), 85–93. https://doi.org/10.21697/ucs.2024.34.2.08

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Banasiak Z. (2018), Kulturowy topos księgi (przyczynek do interpretacji). „Humanistyka i Przyrodoznawstwo” 15: 7–24. DOI: https://doi.org/10.31648/hip.940
Google Scholar

Bourdieu P. (2001), Reguły sztuki. Geneza i struktura pola literackiego. Kraków: Universitas.
Google Scholar

Bourdieu P. (1993), Sociology in Question, Londyn: SAGE.
Google Scholar

Ćwikła P., Jabłoński A. (2017), Problem socjologii literatury. „Roczniki Nauk Społecznych” 4: 7–18. DOI: https://doi.org/10.18290/rns.2017.9.4-1
Google Scholar

Eco U. (1997), Eugeniusz Sue: socjalizm i pocieszenie [w:] U. Eco, Superman w literaturze masowej. Warszawa: PIW.
Google Scholar

Escarpit R. (1965), Rewolucja książki. Warszawa: PWN.
Google Scholar

Escarpit R. (1973), Sociologie de la littérature, Paryż: Presses Universitaires de France.
Google Scholar

Griswold W. (2015), Najnowsze tendencje w dziedzinie socjologii literatury [w:] G. Jankowicz, M. Tabaczyński (red.), Socjologia literatury. Antologia. Kraków: Ha!art.
Google Scholar

Goffman E. (1956), The Presentation of Self in Everyday Life. Nowy Jork: Anchor Books.
Google Scholar

Goldmann L. (1978), Geneza i struktura [w:] M.J. Siemek (red.), Drogi współczesnej filozofii. Warszawa: Czytelnik.
Google Scholar

Goldmann L. (1973), Metoda strukturalno-genetyczna w historii literatury [w:] H. Markiewicz (red.), Współczesna teoria badań literackich za granicą. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Google Scholar

Jankowicz G., Tabaczyński M. (2015), Socjologia literatury jako nieodzowne źródło cierpień [w:] G. Jankowicz, M. Tabaczyński (red.), Socjologia literatury. Antologia. Kraków: Ha!art.
Google Scholar

Kubera J. (2012), Teksty literackie jako przedmiot badań socjologicznych [w:] A. Figiel, Ł. Rogowski (red.), W tym szaleństwie jest metoda. Jak można badać społeczeństwo?, Poznań: Wydawnictwo Naukowe WNS UAM, s. 55–70.
Google Scholar

Listwan F. (1982), Poetyka szkiców fizjologicznych Włodzimierza Dala. „Rocznik Naukowo-Dydaktyczny. Prace Rusycystyczne” 74: 43–63.
Google Scholar

Łęcki K. (1999), Literatura piękna [w:] Z. Bokszański, H. Domański (red.), Encyklopedia socjologii, t. II, Warszawa: Oficyna Naukowa, s. 128–134.
Google Scholar

Marks K., Engels F. (1961), Święta rodzina, czyli krytyka krytycznej krytyki. Przeciwko Brunonowi Bauerowi i spółce [w:] K. Marks, F. Engels, Dzieła, t. 2, Warszawa: Książka i Wiedza.
Google Scholar

Marks K. (1961), Krytyczna krytyka jako kolekcjoner tajemnic, czyli krytyczna krytyka w osobie pana Szeligi [w:] Święta rodzina, czyli krytyka krytycznej krytyki. Przeciwko Brunonowi Bauerowi i spółce. [K. Marks, F. Engels, Dzieła, t. 2, Warszawa: Książka i Wiedza].
Google Scholar

Ossowska M. (1963), Podstawy nauki o moralności. Warszawa: PWN.
Google Scholar

Palęcka A. (2015), Podwójne życie pisarzy i pisarek, czyli pisanie jako praca [w:] G. Jankowicz, P. Marecki, M. Sowiński (red.), Literatura polska po 1989 roku w świetle teorii Pierre’a Bourdieu. Podręcznik, Kraków: Ha!art, s. 157–184.
Google Scholar

Rejter A. (1999), Szkic fizjologiczny jako gatunek mowy. „Napis”, Vol. 1, s. 317–324. DOI: https://doi.org/10.18318/napis.1999.1.20
Google Scholar

Roguszka M. (1980), Socjologia literatury – stan badań. „Studia Socjologiczne” 1.
Google Scholar

Ruff I. (1974), Can There Be a Sociology of Literature?. “The British Journal of Sociology”, 25(3): 367–372. DOI: https://doi.org/10.2307/589401
Google Scholar

Schmidt S.J. (1982), Foundations of the Empirical Science of Literature. Miasto wydania nieznane: John Benjamins Pub Co.
Google Scholar

Schmidt S.J. (1987), Dlaczego empiryczne badania literackie? Dlaczego nie?. „Pamiętnik Literacki” 4: 5–25.
Google Scholar

Stasiński P. (1982), Poetyka i pragmatyka felietonu. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Google Scholar

Stendhal (2023), Czerwone i czarne. Warszawa: SBM.
Google Scholar

Sowiński M., Trzeciak K. (2015), Krytyczne pozycje. Od krytyki konsekrującej do krytyki natywnej [w:] G. Jankowicz, P. Marecki, M. Sowiński (red.), Literatura polska po 1989 roku w świetle teorii Pierre’a Bourdieu. Podręcznik. Kraków: Ha!art.
Google Scholar

Sue E. (2022), Tajemnice Paryża. Warszawa: Wydawnictwo MG.
Google Scholar

Sułkowski B. (1972), Powieść i czytelnicy. Społeczne warunkowanie zjawisk odbioru. Warszawa: PWN.
Google Scholar

Szacki J. (1983), Historia myśli socjologicznej. Warszawa: PWN.
Google Scholar

Ślęzak I. (2009), Stawanie się poetą. Analiza interakcjonistyczno-symboliczna. „Przegląd Socjologii Jakościowej” 1(1). DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.5.1.02
Google Scholar

Warczok T. (2015), Dominacja i przekład. Struktura tłumaczeń jako struktura władzy w światowym i polskim systemie literackim [w:] G. Jankowicz, P. Marecki, M. Sowiński (red.), Literatura polska po 1989 roku w świetle teorii Pierre’a Bourdieu. Podręcznik, Kraków: Ha!art.
Google Scholar

Zimand R. (1971), Pułapki socjologii literatury [w:] J. Sławiński (red.), Problemy socjologii literatury. Z dziejów form artystycznych w literaturze polskiej, Wrocław-Warszawa-Gdańsk: Ossolineum.
Google Scholar

Žmegač V. (1980), Problemy socjologii literatury [w:] A. Mencwel (red.), W kręgu socjologii literatury, Warszawa: PIW, s. 252.
Google Scholar