Chronostruktury sensu w rytmach podmiotowości

Marek Woś

doi:10.21852/sem.1891

Opublikowane: 30.06.2026

Tom 47 Nr 1 (2026)

Chronostruktury sensu w rytmach podmiotowości

Marek Woś

Seminare. Poszukiwania naukowe

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.21852/sem.1891

Abstrakt

Artykuł podejmuje problem podmiotowości w kontekście czasu społecznego, rozwijając koncepcję morfodynamiki rytmicznej w ramach realizmu krytycznego. Autor interpretuje rytm jako strukturę temporalno-sensotwórczą, która pośredniczy między strukturą społeczną a sprawstwem jednostki. Celem opracowania jest przedstawienie teoretyczno-empirycznej ramy analizy rytmicznej podmiotowości z uwzględnieniem czterech kategorii: chronostruktury rytmicznej, rytmów podmiotowości, sprawczości rytmicznej i refleksyjności temporalnej. W części empirycznej wykorzystano dane z projektu Młodzież 4.0 (CAWI, N = 24 483), traktowane jako symptomy rytmizacji wartości, tożsamości i sprawstwa młodych ludzi. Analiza ujawnia znaczenie synchronii i dyssynchronii między rytmami instytucjonalnymi a biograficznymi oraz ich wpływ na dobrostan i rozwój refleksyjnej tożsamości. Wyniki wskazują, że zakłócenia rytmów, związane m.in. z pandemią i transformacjami technologicznymi, prowadzą do fragmentaryzacji sensu, natomiast rytmy progresywne sprzyjają integracji i rozwojowi podmiotowości. Zaproponowany model stanowi ramę analityczną dla dalszych badań nad rytmami sensu w edukacji, wychowaniu i życiu społecznym.

Słowa kluczowe:

realizm krytyczny, morfodynamika, rytm społeczny, podmiotowość, czas społeczny, sprawczość rytmiczna, refleksyjność temporalna

Pobierz pliki

PDF (English)

Zasady cytowania

Woś, M. (2026). Chronostruktury sensu w rytmach podmiotowości. Seminare. Poszukiwania Naukowe, 47(1). https://doi.org/10.21852/sem.1891

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Abbott, Andrew. 2001. Time Matters: On Theory and Method. Chicago: University of Chicago Press.
Google Scholar

Adam, Barbara. 1990. Time and Social Theory. Cambridge: Polity Press.
Google Scholar

Archer, Margaret S. 1988. Culture and Agency: The Place of Culture in Social Theory. Cambridge: Cambridge University Press.
Google Scholar

Archer, Margaret S. 1995. Realist Social Theory: The Morphogenetic Approach. Cambridge: Cambridge University Press.
Google Scholar

Archer, Margaret S. 2003. Structure, Agency and the Internal Conversation. Cambridge: Cambridge University Press.
Google Scholar

Baert, Patrick. 1992. Time, Self and Social Being: Temporality Within a Sociological Context. Buckingham: Open University Press.
Google Scholar

Bergmann, Werner. 1992. “The Problem of Time in Sociology: An Overview of the Literature on the State of Theory and Research on the ‘Sociology of Time’, 1900–82.” Time & Society 1(1): 81–134. Accessed March 3, 2025. https://doi.org/10.1177/0961463X92001001007.
Google Scholar

Bhaskar, Roy. 1975. A Realist Theory of Science. Leeds: Leeds Books.
Google Scholar

Blumer, Herbert. 1969. Symbolic Interactionism: Perspective and Method. Berkeley: University of California Press.
Google Scholar

Bourdieu, Pierre. 1990. The Logic of Practice. Stanford: Stanford University Press.
Google Scholar

Bukowski, Andrzej, and Ewa Kopczyńska. 2025. „Socjomaterialność technologii komunikacyjnych w codziennych praktykach społecznych.” Przegląd Socjologii Jakościowej 21(1): 6–31. Accessed March 3, 2025. https://doi.org/10.18778/1733-8069.21.1.01.
Google Scholar

Donati, Pierpaolo. 2011. Relational Sociology: A New Paradigm for the Social Sciences. London: Routledge.
Google Scholar

Elias, Norbert. 1992. Time: An Essay. Oxford: Blackwell.
Google Scholar

Han, Byung-Chul. 2015. The Burnout Society. Stanford, CA: Stanford University Press.
Google Scholar

Kurzępa, Jacek, and Paweł Kopeć. 2023. “Wyniki wybranych aspektów z badań w projekcie Młodzież 4.0 (postawy wobec: ekologii i środowiska naturalnego, czasu wolnego, rekreacji, seniorów, zachowań ryzykownych).” In Portret współczesnej polskiej młodzieży w świetle projektu Młodzież 4.0, vol. 1, edited by Waldemar Urbanik, 3–53. Szczecin: Pedagogium Wydawnictwo OR TWP.
Google Scholar

Lefebvre, Henri. 2004. Rhythmanalysis: Space, Time and Everyday Life. London–New York: Continuum.
Google Scholar

Mead, George H. 1934. Mind, Self and Society. Chicago: University of Chicago Press.
Google Scholar

Rosa, Hartmut. 2013. Social Acceleration: A New Theory of Modernity. New York: Columbia University Press.
Google Scholar

Urbanik, Waldemar. 2023a. Portret współczesnej polskiej młodzieży w świetle projektu Młodzież 4.0 – vol. 2. Szczecin: Pedagogium Wydawnictwo OR TWP. Accessed March 3, 2025. https://mlodziez4zero.pl/wp-content/uploads/2023/12/Badania_M40.pdf.
Google Scholar

Urbanik, Waldemar. 2023b. Raport z pilotażu projektu Młodzież 4.0. Szczecin: Pedagogium Wydawnictwo OR TWP.
Google Scholar

Wielecki, Krzysztof. 2020. “The Contemporary Civilizational Crisis from the Perspective of Critical Realism.” Journal of Critical Realism 19(3): 269–284.
Google Scholar

Wielecki, Krzysztof. 2023. “Paradygmaty i teorie w naukach o człowieku. Pytania realisty krytycznego.” Polish Journal of Critical Realism 1: 51–70.
Google Scholar

Woś, Marek. 2022. “Działalność wolontariacka młodzieży w perspektywie podmiotu refleksyjnego.” In Młodzież 4.0 – konteksty rozwoju społecznego i ekologicznego, edited by Jacek Kurzępa, 55–85. Szczecin: Pedagogium Wydawnictwo OR TWP.
Google Scholar

Woś, Marek. 2023a. Aksjonormatywne wymiary wychowania do podmiotowości społecznej. Perspektywa pedagogiczna. Szczecin: Akademia Nauk Stosowanych TWP.
Google Scholar

Woś, Marek. 2023b. “Młody człowiek jako podmiot realizujący w życiu określone wartości.” In Portret współczesnej polskiej młodzieży w świetle projektu Młodzież 4.0, vol. 1, edited by Waldemar Urbanik, 114–189. Szczecin: Pedagogium Wydawnictwo OR TWP.
Google Scholar

Woś, Marek. 2024a. “Refleksyjność ucznia w wychowaniu aksjonormatywnym i w budowaniu jego podmiotowości w celu zapewnienia mu dobrostanu.” In Oblicza dobrobytu, vol. 6, edited by Katarzyna Strzała-Osuch, 187–202. Kwidzyn: Powiślańska Szkoła Wyższa.
Google Scholar

Woś, Marek. 2024b. “Struktura, sprawczość i zmiana społeczna: znaczenie realizmu krytycznego.” Polish Journal of Critical Realism 6(3): 113–138.
Google Scholar

Woś, Marek. 2024c. “Poczucie sensu życia w postindustrialnym kryzysie cywilizacyjnym.” Polish Journal of Critical Realism 5(2): 111–126.
Google Scholar

Zajadacz, Alina, and Zygmunt Młynarczyk. 2010. “Programy multimedialne SITex i SITur jako udogodnienia w przekazywaniu informacji niesłyszącym kulturowo turystom.” In Uwarunkowania i plany rozwoju turystyki, edited by Zygmunt Młynarczyk and Alina Zajadacz, vol. 7, 107–123. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Google Scholar

Zerubavel, Eviatar. 1985. Hidden Rhythms: Schedules and Calendars in Social Life. Chicago: University of Chicago Press.
Google Scholar