Katecheza przełomu XIX/XX w. na tle ówczesnych koncepcji pedagogicznych

Jacek Zjawin

doi:10.21697/sk.2025.21.12

Opublikowane: 2025-12-30

Tom 21 (2025)

Katecheza przełomu XIX/XX w. na tle ówczesnych koncepcji pedagogicznych

Jacek Zjawin

Studia Katechetyczne

Dział: Varia

https://doi.org/10.21697/sk.2025.21.12

Abstrakt

Artykuł jest próbą wydobycia istotnych cech przełomu XIX i XX wieku w pedagogice i katechezie w Europie i na ziemiach polskich pod zaborami. Istotne dla tego czasu było przejście od modelu neoscholastycznego kładącego nacisk na treść katechizmową, która była poddawana memoryzacji do etapu metody monachijskiej, która uwzględniała w toku lekcji religii elementy pedagogiki, dydaktyki i psychologii. Treść lekcji religii na początku XX wieku była przekazywana za pomocą metody zapożyczonej z dydaktyki świeckiej. Okres „kultu metody” w dydaktyce lekcji religii doprowadził do kryzysu przezwyciężonego przez odnowę materialno-kerygmatyczną. Artykuł ukazuje także aktualne wytyczne dotyczące nadrzędności treści w stosunku do metody oraz dwa przykłady metod katechetycznych realizujących ten postulat.

Słowa kluczowe:

katechetyka, katecheza, historia katechezy, katecheza neoscholastyczna, metoda monachijska

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Zjawin, J. (2025). Katecheza przełomu XIX/XX w. na tle ówczesnych koncepcji pedagogicznych. Studia Katechetyczne, 21, 165–178. https://doi.org/10.21697/sk.2025.21.12

Cited by / Share

Bibliografia

Adamkiewicz S., Edukacja w II Rzeczypospolitej, https://niepodlegla.gov.pl/o-niepodleglej/ edukacja-w-ii-rzeczypospolitej/, [28.11.2024].
Google Scholar

Bilicka B., Wkład ks. W. Gadowskiego i ks. Z. Bielawskiego w przezwyciężenie modelu katechizmu deharbowskiego w Polsce na początku XX wieku, „Paedagogia Christiana” 2007, nr 1, s. 181-190.
Google Scholar

Blachnicki F., Katechetyka fundamentalna, Warszawa 2006.
Google Scholar

Blachnicki F., Kerygmatyczna odnowa katechezy, Warszawa 2005.
Google Scholar

Czekalski R., Rys historyczny lekcji religii w katolickiej Polsce, „Studia Katechetyczne” 2010, nr 7, s. 99-125.
Google Scholar

Czekalski R., W poszukiwaniu współczesnego ujęcia katechetyki, „Studia Katechetyczne” 2013, nr 9, s. 11-30.
Google Scholar

Deharbe J., Katechizm rzymsko-katolicki, Lwów 1885.
Google Scholar

Grom B., Metoda, w: Słownik katechetyczny, (red.) Gevaert J., Misiaszek K., Warszawa, 2007, s. 586-589.
Google Scholar

Hałaburda M., Kęder W., Sytuacja polityczna i społeczna na kresach wschodnich w dobie pierwszego rozbioru w świetle sprawozdań dyplomatów papieskich, „Studia Historyczne” 2015, nr 1, s. 25-39.
Google Scholar

Kongregacja do spraw Duchowieństwa, Dyrektorium ogólne o katechizacji, 1997 (=DOK).
Google Scholar

Kudasiewicz J., Formy duszpasterstwa biblijnego, w: Wstęp ogólny do Pisma Świętego, red. J. Szlaga, Warszawa 1973 s. 364-414
Google Scholar

Kudasiewicz J., Nabożeństwo Słowa Bożego w katechezie, w: Celebracje w katechezie, red. S. Kulpaczyński, Kraków 1999 s. 14-27
Google Scholar

Malmenvall S., State and Christian Enlightenment: Background of the Mass Elementary Education in Central Europe, “Bogoslovni vestnik”/”Theological Quarterly” 2024, nr 84.
Google Scholar

Murawski R., Historia katechezy, w: Historia katechezy i katechetyka fundamentalna, red. J. Stala, Tarnów 2003 s. 19-105
Google Scholar

Murawski R., Kerygmatyczna odnowa katechezy, „Studia Katechetyczne” 2012, nr 8, s. 23-34.
Google Scholar

Papieska Rada do Spraw Krzewienia Nowej Ewangelizacji, Dyrektorium o Katechizacji, 2020 (=DK).
Google Scholar

Paul E., Deharbe Joseph (katecheza neoscholastyczna), w: Słownik katechetyczny, red. J. Gevaert, K. Misiaszek, Warszawa, 2007, s. 161-162.
Google Scholar

Paul E., Felbiger Ignaz von, w: Słownik katechetyczny, red. J. Gevaert, K. Misiaszek, Warszawa, 2007, s. 262-263.
Google Scholar

Paul E., Hirscher Johann Baptist von, w: Słownik katechetyczny, red. J. Gevaert, K. Misiaszek, Warszawa, 2007, s. 302-303.
Google Scholar

Pranjić M., Jungmann Josef Andreas, w: Słownik katechetyczny, red. J. Gevaert, K. Misiaszek, Warszawa, 2007, s. 372-373.
Google Scholar

Różański M., Podstawy prawne nauczania religii w szkołach w okresie kształtowania się II Rzeczpospolitej, „Studia Prawnoustrojowe” 2021, nr 54, s. 497-509.
Google Scholar

Szpet J., Dydaktyka katechezy, Poznań 1999.
Google Scholar

Zjawin J., Religion Lessons Making Their Exit from Polish Schools Is an Opportunity for “Deschooling” Catechesis, “Bogoslovni vestnik”/”Theological Quarterly”, 2023, nr 83, s. 739-747.
Google Scholar