Katecheza przełomu XIX/XX w. na tle ówczesnych koncepcji pedagogicznych

Jacek Zjawin

doi:10.21697/sk.2025.21.12

Published: 2025-12-30

Vol. 21 (2025)

Catechesis at the turn of the 19th and 20th centuries against the background of contemporary pedagogical concepts

Jacek Zjawin

Studia Katechetyczne

Section: Varia

https://doi.org/10.21697/sk.2025.21.12

Abstract

The article attempts to outline the essential features of the transition between the 19th and 20th centuries in pedagogy and catechesis in Europe and on Polish soil under partitions.This period was marked by a shift from the neoscholastic model, which emphasized the catechetical content memorized by students, to the Munich method. The Munich method incorporated elements of pedagogy, didactics, and psychology into religious education. At the beginning of the 20th century, the content of religion lessons was delivered using methods derived from general didactics. The „cult of method” in religious didactics eventually led to a crisis, which was addressed through the material-kerygmatic renewal. The article also presents contemporary guidelines emphasizing the primacy of content over method and provides two examples of catechetical methods that fulfill this postulate.

Keywords:

catechetics, catechesis, history of catechesis, Munich method

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Zjawin, J. (2025). Catechesis at the turn of the 19th and 20th centuries against the background of contemporary pedagogical concepts. Studia Katechetyczne, 21, 165–178. https://doi.org/10.21697/sk.2025.21.12

Cited by / Share

References

Adamkiewicz S., Edukacja w II Rzeczypospolitej, https://niepodlegla.gov.pl/o-niepodleglej/ edukacja-w-ii-rzeczypospolitej/, [28.11.2024].
Google Scholar

Bilicka B., Wkład ks. W. Gadowskiego i ks. Z. Bielawskiego w przezwyciężenie modelu katechizmu deharbowskiego w Polsce na początku XX wieku, „Paedagogia Christiana” 2007, nr 1, s. 181-190.
Google Scholar

Blachnicki F., Katechetyka fundamentalna, Warszawa 2006.
Google Scholar

Blachnicki F., Kerygmatyczna odnowa katechezy, Warszawa 2005.
Google Scholar

Czekalski R., Rys historyczny lekcji religii w katolickiej Polsce, „Studia Katechetyczne” 2010, nr 7, s. 99-125.
Google Scholar

Czekalski R., W poszukiwaniu współczesnego ujęcia katechetyki, „Studia Katechetyczne” 2013, nr 9, s. 11-30.
Google Scholar

Deharbe J., Katechizm rzymsko-katolicki, Lwów 1885.
Google Scholar

Grom B., Metoda, w: Słownik katechetyczny, (red.) Gevaert J., Misiaszek K., Warszawa, 2007, s. 586-589.
Google Scholar

Hałaburda M., Kęder W., Sytuacja polityczna i społeczna na kresach wschodnich w dobie pierwszego rozbioru w świetle sprawozdań dyplomatów papieskich, „Studia Historyczne” 2015, nr 1, s. 25-39.
Google Scholar

Kongregacja do spraw Duchowieństwa, Dyrektorium ogólne o katechizacji, 1997 (=DOK).
Google Scholar

Kudasiewicz J., Formy duszpasterstwa biblijnego, w: Wstęp ogólny do Pisma Świętego, red. J. Szlaga, Warszawa 1973 s. 364-414
Google Scholar

Kudasiewicz J., Nabożeństwo Słowa Bożego w katechezie, w: Celebracje w katechezie, red. S. Kulpaczyński, Kraków 1999 s. 14-27
Google Scholar

Malmenvall S., State and Christian Enlightenment: Background of the Mass Elementary Education in Central Europe, “Bogoslovni vestnik”/”Theological Quarterly” 2024, nr 84.
Google Scholar

Murawski R., Historia katechezy, w: Historia katechezy i katechetyka fundamentalna, red. J. Stala, Tarnów 2003 s. 19-105
Google Scholar

Murawski R., Kerygmatyczna odnowa katechezy, „Studia Katechetyczne” 2012, nr 8, s. 23-34.
Google Scholar

Papieska Rada do Spraw Krzewienia Nowej Ewangelizacji, Dyrektorium o Katechizacji, 2020 (=DK).
Google Scholar

Paul E., Deharbe Joseph (katecheza neoscholastyczna), w: Słownik katechetyczny, red. J. Gevaert, K. Misiaszek, Warszawa, 2007, s. 161-162.
Google Scholar

Paul E., Felbiger Ignaz von, w: Słownik katechetyczny, red. J. Gevaert, K. Misiaszek, Warszawa, 2007, s. 262-263.
Google Scholar

Paul E., Hirscher Johann Baptist von, w: Słownik katechetyczny, red. J. Gevaert, K. Misiaszek, Warszawa, 2007, s. 302-303.
Google Scholar

Pranjić M., Jungmann Josef Andreas, w: Słownik katechetyczny, red. J. Gevaert, K. Misiaszek, Warszawa, 2007, s. 372-373.
Google Scholar

Różański M., Podstawy prawne nauczania religii w szkołach w okresie kształtowania się II Rzeczpospolitej, „Studia Prawnoustrojowe” 2021, nr 54, s. 497-509.
Google Scholar

Szpet J., Dydaktyka katechezy, Poznań 1999.
Google Scholar

Zjawin J., Religion Lessons Making Their Exit from Polish Schools Is an Opportunity for “Deschooling” Catechesis, “Bogoslovni vestnik”/”Theological Quarterly”, 2023, nr 83, s. 739-747.
Google Scholar