Polski peregrynant w padewskich sanktuariach. Uwagi o podmiocie mówiącym w relacjach z włoskich podróży w XVIII wieku

Elżbieta Sadoch

Published: 2026-08-26

Vol. 38 No. 1/2025 (2025)

Polish Traveler in the Padua Sanctuaries. Notes on the Speaker in Accounts of 18th-Century Italian Travels

Elżbieta Sadoch

Abstract

The article concerns the accounts of Polish journeys in the 18th century, especially those fragments assosiated with the sanctuaries in Padua. Its aim is to attempt to establish and present the image of the speaking person in selected notes. Therefore it contains an analysis of these descriptions, in terms of structure and content, as well as the attitudes of travelers in sacred spaces. As can be seen from the notes, their authors described their visit in two basilicas – St. Anthony and St. Justine. They mentioned the architecture, interior elements and decorations, and even valuable collections (e.g. relics, votive offerings, liturgical equipment and works of art). They also wrote down their personal observations, impressions and opinions. Moreover they became the narrator as a bystander, sometimes he presented their emotions or addressed to the recipient-the reader.

Keywords:

personal documents, autobiographies, travel reports, sanctuaries, Polish travelers

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Sadoch, E. (2026). Polish Traveler in the Padua Sanctuaries. Notes on the Speaker in Accounts of 18th-Century Italian Travels. Colloquia Litteraria, 38(1/2025), 31–52. Retrieved from https://czasopisma.uksw.edu.pl/cl/article/view/17005

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Źródła:
Google Scholar

Arakiełowicz S., Podróż Rzymska (1723), tłum. D. Piwowarczyk, wstęp i oprac. B. Rok, seria: „Peregrinationes Sarmatarum”, t. 6, Kraków–Wrocław 2016.
Google Scholar

Bohusz F., Dziennik podróży, oprac. F. Wolański, seria: „Peregrinationes Sarmatarum”, t. 3, Kraków–Wrocław 2014.
Google Scholar

Borkowski M., Diariusz wojażu rzymskiego, wstęp i oprac. M. Grzybowski, „Warszawskie Studia Teologiczne” 1992, t. 5.
Google Scholar

Charkiewicz J., Diariusz podróży hiszpańskiej z Wilna do miasta Walencji na kapitułę generalną zakonu mniejszych braci św. Franciszka, to jest bernardynów, odprawionej w roku 1768, wstęp i oprac. B. Rok, Wrocław 1998.
Google Scholar

Dziennik podróży Butlera do Włoch i Niemiec w latach 1779–1780, oprac. W. Chorążyczewski, A. Rosa, Wilno 2013.
Google Scholar

Dziennik podróży do Francji i Włoch Augusta Moszyńskiego architekta JKM Stanisława Augusta Poniatowskiego 1784–1786, wstęp i oprac. B. Zboińska-Daszyńska, Kraków 1970.
Google Scholar

Dziennik podróży Stanisława Staszica 1789–1805, wyd. C. Leśniewski, „Archiwum do Dziejów Literatury i Oświaty w Polsce” seria II, t. 2, Kraków 1931.
Google Scholar

[Filipecki S.], Opisanie podróży rzymskiej na kapitułę generalną z świętego posłuszeństwa odprawionej przez ks. Stanisława kapucyna na ten czas kustosza generalnego w roku 1789, wstęp i oprac. B. Rok, w: Świat kultury staropolskiej. Teksty źródłowe i studia, red. tenże, Toruń 2014.
Google Scholar

Kleczewski S., Podróż Rzymska (1750), tłum. M. Chachaj, D. Piwowarczyk, B. Rok, wstęp B. Rok, oprac. M. Chachaj, B. Rok, seria: „Peregrinationes Sarmatarum”, t. 5, Kraków–Wrocław 2016.
Google Scholar

[Kognowicki K.], Droga rzymska z nawrotem do swojej ojczyzny nie bez gościńca nazad powróconego księdza Kazimierza Kognowickiego, nauk wyzwolonych i filozofii doktora, Warszawa 1783.
Google Scholar

Morawska T., Diariusz podróży europejskiej w latach 1773–1774, wstęp i oprac. B. Rok, Wrocław 2002.
Google Scholar

Neverani P., Diariusz drogi hiszpańskiej (1740), tłum. D. Piwowarczyk, T. Babnis, wstęp F. Wolański, w: Europejskie drogi staropolskich peregrynantów. Relacje Teofila Szemberga, Protazego Neveraniego i Franciszka Bielińskiego, red. B. Rok, F. Wolański, seria: „Peregrinationes Sarmatarum”, t. 7, Kraków–Wrocław 2018.
Google Scholar

Pamiętnik Felicjana Junoszy Piaskowskiego podstolego podlaskiego, majora J.K. Mości, począwszy od roku 1690, Lwów 1865.
Google Scholar

Pamiętniki Krzysztofa Zawiszy, wojewody mińskiego, wyd. J. Bartosiewicz, Warszawa 1862.
Google Scholar

Pamiętniki księdza Pstrokońskiego, kanonika katedralnego Gnieźnieńskiego, wyd. E. Raczyński, w: Obraz Polaków i Polski w XVIII wieku, czyli zbiór pamiętników, diariuszów, korespondencyj publicznych, listów prywatnych, podroży i opisów zdarzeń szczegółowych, służących do wyjaśnienia stanu Polski w wieku wspomnionym, t. 19, Wrocław 1844.
Google Scholar

Platerowa K., Moja podróż do Włoch. Dziennik z lat 1785–1786, tłum. A. Pikor-Półtorak, oprac. M.E. Kowalczyk, Łomianki 2013.
Google Scholar

[Węgierski T.K.], Voyage en Italie (en 1779 et 1780). Lettres du feu comte Thomas Cajetan Węgierski Polonois, écrites à differentes personnes, pendant son séjour en Italie…, rkps BJ [Biblioteka Jagielońska w Krakowie], sygn. 5634.
Google Scholar

Witosławski M., Peregrynacja podróży rzymskiej (1738-1739), wstęp i oprac. M. Chachaj, B. Rok, w: Staropolskie podróżowanie, red. B. Rok, F. Wolański, seria: „Peregrinationes Sarmatarum”, t. 4, Kraków 2016.
Google Scholar

Wolski T.S., Sławna pielgrzymka do Jerozolimy ciągnąca się przez trzy znakomitsze części świata, tłum. K. Gara, wstęp i oprac. M. Chachaj, B. Rok, seria: „Peregrinationes Sarmatarum”, t. 8, Kraków 2021.
Google Scholar

Zawadzki R., Diariusz podróży do Rzymu (1750), tłum. M. Chachaj, M. Czapińska, wstęp A. Szteinke, B. Rok, oprac. M. Chachaj, seria: „Peregrinationes Sarmatarum”, t. 2, Kraków–Wrocław 2014.
Google Scholar

Opracowania:
Google Scholar

Basista J., O nawiedzaniu miejsc świętych przez sarmackich podróżników, w: Rzeczpospolita wielu wyznań. Materiały z międzynarodowej konferencji: Karków, 18–20 listopada 2002, red. A. Kaźmierczyk i in., Kraków 2004.
Google Scholar

Cieński A., Pamiętniki i autobiografie światowe, Wrocław 1992.
Google Scholar

Czermińska M., Autobiograficzny trójkąt. Świadectwo, wyznanie i wyzwanie, Kraków 2000.
Google Scholar

Dziechcińska H., Pamiętniki czasów saskich. Od sentymentalizmu do sensualizmu, Bydgoszcz 1999.
Google Scholar

Dziechcińska H., Świat i człowiek w pamiętnikach trzech stuleci: XVI–XVII–XVIII, Warszawa 2003.
Google Scholar

Głowiński M., Powieść młodopolska. Studium z poetyki historycznej, Wrocław 1974.
Google Scholar

Kaczmarek M., Staropolskie relacje peregrynackie – między piśmiennictwem a literatura, w: Podróż w literaturze rosyjskiej i innych literaturach słowiańskich. Międzynarodowa Konferencja Literaturoznawcza Slawistów, Opole 24¬¬–25.10.1990 r., Opole 1993.
Google Scholar

Kowalczyk M.E., „Una volta era una città fiorente…” Ovvero l’immagine di Padova nelle lettere di Tomasz Kajetan Węgierski del 1779, „Romanica Cracoviensia” 2023, z. 3.
Google Scholar

Kowalczyk M.E., Le lettere di Tomasz Kajetan Węgierski scritte durante il viaggio del 1779 attraverso il Veneto, „Italica Wratislaviensia” 2021, z. 2.
Google Scholar

Kowalczyk M.E., Łukaszewicz J., L’immagine degli italiani nella letteratura odeporica polacca del Secolo dei Lumi: i diari di Moszyński e Węgierski, „Diciottesimo Secolo” 2023, z. 8.
Google Scholar

Kowalczyk M.E., Obraz Włoch w polskim piśmiennictwie geograficznym i podróżniczym osiemnastego wieku, Toruń 2005.
Google Scholar

Krzywy R., hasło: Opis podróży, w: Słownik rodzajów i gatunków literackich, red. G. Gazda, S. Tynecka-Makowska, Kraków 2012.
Google Scholar

Krzywy R., Wędrówki z Mnemozyne. Studia o topice dawnego podróżopisarstwa, Warszawa 2013.
Google Scholar

Kurzyński P., Percepcja sacrum w relacjach czerech polskich podróżników zakonników z 1768 roku, w: Sacrum w mieście. Epoka nowożytna i czasy współczesne. Wymiar religijny, kulturalny i społeczny, t. 2, red. D. Quirini-Popławska, Ł. Burkiewicz, Kraków 2016.
Google Scholar

Kurzyński P., Św. Franciszek z Asyżu – włoskie podróże staropolskich reformatów Stanisława Kleczewskiego oraz Remigiusza Zawadzkiego do Rzymu w 1750 roku, „Wieki Stare i Nowe” 2018, z. 13.
Google Scholar

Kurzyński P., Świadomość religijna w staropolskich podróżach – postrzeganie sfery sacrum na przykładzie relacji Antoniego Węgrzynowicza i Michała Witosławskiego, „Meritum” 2017, z. 9.
Google Scholar

Ostrowski W., hasło: Podróż, w: Słownik rodzajów i gatunków literackich, red. G. Gazda, S. Tynecka-Makowska, Kraków 2012.
Google Scholar

Rok B., Europejskie relacje podróżnicze franciszkanów polskich w XVIII w. – poszukiwanie sacrum, odnajdywanie profanum, w: Kościół w Polsce. Dzieje i kultura, t. 9, red. J. Walkusz, Lublin 2010.
Google Scholar

Szulakiewicz W., Ego-dokumenty i ich znaczenie w badaniach naukowych, „Przegląd Badań Edukacyjnych” 2013, nr 1.
Google Scholar

Voisine-Jechova H., Spojrzenie na podróż – odgłos literatury, prymat sztuki (kilka rozważań nad gatunkami i motywami literatury związane z podróżą), w: Metamorfozy podróży. Kultura i tożsamość, red. J. Sztachelska, Białystok 2012.
Google Scholar

Wrześniak M., Italiam! Italiam!, w: Iter italicum. Sztuka i historia, red. taż, Warszawa 2011.
Google Scholar

Elżbieta Sadoch

https://orcid.org/0000-0002-0997-8473

Affiliation:

Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie Poland

Bio Statement (e.g., department and rank)

Dr ELŻBIETA SADOCH – holder of Master's degrees in Cultural Theology and Art History, and a PhD in Humanities within the field of Literary Studies; an academic teacher. In her research work, she focuses on life-writing (personal documents literature), ecclesiastical treasuries and collections, contemporary culture and art, particularly the phenomenon of Gothicism and the aestheticization of everyday life.