Complementarity of the Liturgy and Popular Piety in the Thought of Joseph Ratzinger/Benedict XVI

Janusz Lekan

doi:10.21697/ct.96.2.07

Opublikowane: 2026-05-17

Tom 96 Nr 2 (2026)

Complementarity of the Liturgy and Popular Piety in the Thought of Joseph Ratzinger/Benedict XVI

Janusz Lekan

Collectanea Theologica

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.21697/ct.96.2.07

Abstrakt

Artykuł podejmuje ważną dla teologii i życia Kościoła kwestię relacji pomiędzy liturgią a pobożnością ludową. Bazując na obranym materiale źródłowym, postawiona hipoteza badawcza zakłada możliwość tej relacji, jeśli pobożność ludowa pozostaje zakorzeniona w liturgii. Wybór dorobku teologicznego Josepha Ratzingera i magisterium Benedykta XVI wynika z faktu, iż źródła myśli tego wybitnego współczesnego teologa łączą w sobie obie drogi refleksji nad tą relacją. Bogaty materiał źródłowy został przeanalizowany metodą teologicznej analizy źródeł, co pozwoliło wyodrębnić cztery najważniejsze aspekty tej relacji: pobożność ludowa jako wyraz wiary; ścisły związek pobożności ludowej z liturgią Kościoła; właściwie rozumiana inkulturacja; kult Matki Bożej. Wnioski z tej analizy wskazują, że Ratzinger, przedstawiając tę relację, daje odpowiedź na pytanie, jak zachować dogmatyczną hierarchię ważności w praktyce każdego chrześcijanina. Jednocześnie ukazuje drogi do zachowania harmonii obu źródeł.

Słowa kluczowe:

Ratzinger/Benedykt XVI, liturgia, pobożność ludowa, inkulturacja, wiara, kult Matki Bożej

Pobierz pliki

PDF (English)

Zasady cytowania

Lekan, J. (2026). Complementarity of the Liturgy and Popular Piety in the Thought of Joseph Ratzinger/Benedict XVI. Collectanea Theologica, 96(2), 413–438. https://doi.org/10.21697/ct.96.2.07

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Aparecida. 2014. V Ogólna Konferencja Episkopatów Ameryki Łacińskiej i Karaibów. Dokument końcowy. Translated by Krzysztof Zabawa and Krzysztof Łukoszczyk. Gubin: Wydawnictwo Przystanek Jezus.
Google Scholar

Araszczuk, Stanisław. 2004. “Główne myśli Wprowadzenia do «Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii».” Perspectiva. Legnickie Studia Teologiczno-Historyczne 3:175–84.
Google Scholar

Bachanek, Grzegorz. 2010. “Pierwszeństwo Boga w myśli liturgicznej Josepha Ratzingera.” Warszawskie Studia Teologiczne 23 (2): 205–14.
Google Scholar

Benedict XVI. 2007a. Apostolic Letter Sacramentum caritatis. (= SCar).
Google Scholar

Benedict XVI. 2007b. “Opening speech of the CELAM Conference in Aparecida (13.05.2007).” https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/es/speeches/2007/may/documents/hf_ben-xvi_spe_20070513_conference-aparecida.html.
Google Scholar

Benedict XVI. 2008. “Address to the Bolivian bishops who arrived ad limina (10.11.2008).” https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/es/speeches/2008/november/documents/hf_ben-xvi_spe_20081110_ad-limina-bolivia.html.
Google Scholar

Benedict XVI. 2010. “Letter to seminarians (18.10.2010).” https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/pl/letters/2010/documents/hf_ben-xvi_let_20101018_seminaristi.html.
Google Scholar

Benedict XVI. 2011a. “Address to the participants of the plenary session of the Pontifical Commission for Latin America (8.04.2011).” https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/pl/speeches/2011/december/documents/hf_ben-xvi_spe_20111202_comm-teologica.html.
Google Scholar

Benedict XVI. 2011b. Apostolic Letter in the form of a “motu proprio” Porta fidei. (= PF).
Google Scholar

Beyga, Paweł. 2016. “Wybrane aspekty odnowy liturgii w teologicznej refleksji Josepha Ratzingera pięćdziesiąt lat od zakończenia II Soboru Watykańskiego.” Wrocławski Przegląd Teologiczny 24 (1): 89–100. https://doi.org/10.52097/wpt.2291.
Google Scholar

Beyga, Paweł. 2019. “Via liturgica.” In Via Benedicta. Warsztat naukowy Josepha Ratzingera – Benedykta XVI, edited by Bogdan Ferdek and Wiktor Trojnar, 53–76. Wrocław: Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu.
Google Scholar

Bouyer, Louis. 1965. Life and Liturgy. London: Sheed & Ward.
Google Scholar

Brzeziński, Daniel, Michał Mikołajczak and Jakub Woźniak. 2018. Benedykt XVI i liturgia. Płock: Płocki Instytut Wydawniczy.
Google Scholar

Catechism of the Catholic Church. 1993. (= CCC).
Google Scholar

Congregation for Divine Worship and the Discipline of the Sacraments. 2002. Directory on Popular Piety and the Liturgy: Principles and Guidelines. Vatican: Libreria Editrice Vaticana. (= DPPL).
Google Scholar

Ferdek, Bogdan. 2018. “Liturgia i dogmat. Znaczenie zasady «lex orandi – lex credendi» dla dogmatyki według Josepha Ratzingera i Aleksandra Schmemanna.” In Benedykt XVI i liturgia, edited by Daniel Brzeziński, Michał Mikołajczak and Jakub Woźniak, 104–22. Płock: Płocki Instytut Wydawniczy.
Google Scholar

Góźdź, Krzysztof. 2017. “Istota Kościoła według Josepha Ratzingera.” Teologia w Polsce 11 (1): 5–15. https://doi.org/10.31743/twp.2017.11.1.01.
Google Scholar

John Paul II. 1988. Apostolic Letter Vicesimus quintus annus. (= VQA).
Google Scholar

John Paul II. 1990. Encyclical Letter Redemptoris missio. (= RM).
Google Scholar

John Paul II. 2001. “Message to the participants of the Plenary Session of the Congregation for Divine Worship and the Discipline of the Sacraments (21.09.2001).” Notitiae 37:401–4.
Google Scholar

Krakowiak, Czesław. 2003. “Idee przewodnie Wstępu do Dyrektorium o pobożności ludowej.” In Liturgia i pobożność ludowa, edited by Władysław Nowak, 11–24. Olsztyn: Uniwersytet Warmińsko-Mazurski.
Google Scholar

Kwiatkowski, Dariusz. 2023. “Ars celebrandi liturgii w nauczaniu Benedykta XVI / Josepha Ratzingera.” Liturgia Sacra. Liturgia – Musica – Ars 62 (2): 49–66.
Google Scholar

Lekan, Janusz. 2024. “Średniowieczne clausulae różańcowe i ich teologiczna treść.” Verbum Vitae 43 (3): 583–603. https://doi.org/10.31743/vv.17309.
Google Scholar

Martimort, Aime-Georges. 1987. The Church at Prayer: Principles of the Liturgy. Vol. 1. Collegeville, MN: Liturgical Press.
Google Scholar

Migut, Bogusław. 2023. “Logocentrism of the Liturgy as Presented by Joseph Ratzinger/Benedict XVI.” Collectanea Theologica 93 (4): 229–49. https://doi.org/10.21697/ct.2023.93.4.12.
Google Scholar

Nadolski, Bogusław. 1987. “Pobożność ludowa a liturgia.” Communio 1987 (6): 91–106.
Google Scholar

Nichols, Aidan. 2005a. Myśl Benedykta XVI. Wprowadzenie do myśli teologicznej Josepha Ratzingera. Translated by Dorota Chabrajska. Kraków: Salwator.
Google Scholar

Nichols, Aidan. 2005b. Patrząc na liturgię. Krytyczna ocena jej współczesnej formy. Translated by Tomasz Glanz. Poznań: Klub Książki Katolickiej.
Google Scholar

Porosło, Krzysztof. 2023. “Sacramentality in the Perspective of Joseph Ratzinger/Benedict XVI.” Collectanea Theologica 93 (4): 53–83. https://doi.org/10.21697/ct.2023.93.4.06.
Google Scholar

Proniewski, Andrzej. 2023. “The Church Lives by the Eucharist, the Eucharist Lives in the Church: The Ontological Identity of the Believers.” Collectanea Theologica 93 (4): 85–107. https://doi.org/10.21697/ct.2023.93.4.07.
Google Scholar

Ratzinger, Joseph. 2000. “The Message of Fatima: Theological Commentary.” https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_20000626_message-fatima_en.html.
Google Scholar

Ratzinger, Joseph. 2005a. Raport o stanie wiary. Rozmowa Vittorio Messoriego przeprowadzona w 1984 roku z ks. kardynałem Josephem Ratzingerem – prefektem Kongregacji Nauki Wiary – obecnym papieżem Benedyktem XVI. Translated by Zyta Oryszyn. Kraków: Michalineum.
Google Scholar

Ratzinger, Joseph, and Peter Seewald. 2005b. Bóg i świat, wiara i życie w dzisiejszych czasach. Translated by Grzegorz Sowiński. Kraków: Znak.
Google Scholar

Ratzinger, Joseph. 2008. Theologie der Liturgie. Die sakramentale Begründung christlicher Existenz. Gesammelte Schriften 11. Freiburg – Basel – Wien: Herder.
Google Scholar

Ratzinger, Joseph. 2011. “Czterdzieści lat Konstytucji o liturgii świętej. Spojrzenie wstecz i pytanie o przyszłość.” In Sakrament i misterium. Teologia liturgii, edited by Michał Koza, translated by Aleksandra Głos. Kraków: WAM.
Google Scholar

Ratzinger, Joseph. 2012. “Sakramentalne podstawy egzystencji chrześcijańskiej.” In Teologia liturgii, by Joseph Ratzinger, edited by Krzysztof Góźdź and Marzena Górecka, translated by Wiesław Szymona, 938–53. Opera Omnia 11. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Google Scholar

Ratzinger, Joseph. 2013. Dlaczego wierzę. Przesłanie pontyfikatu 2005–2013. Translated by Agnieszka Maria Stefańska. Kraków: WAM.
Google Scholar

Ratzinger, Joseph. 2020a. Kazania. Edited by Krzysztof Góźdź and Marzena Górecka. Translated by Marzena Górecka. Opera Omnia 14.1. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Google Scholar

Ratzinger, Joseph. 2020b. Kazania. Edited by Krzysztof Góźdź and Marzena Górecka. Translated by Jarosław Merecki. Opera Omnia 14.2. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Google Scholar

Różański, Jarosław. 2008. Wokół koncepcji inkulturacji. Warszawa: UKSW.
Google Scholar

Ruiz Arenas, José Octavio. 2018. “Dokument z Aparecidy a wskazówki pastoralne Papieża Franciszka.” Nawrócenie pastoralne. Accessed July 12, 2025. http://nawroceniepastoralne.pl/dokument-z-aparecidy-a-wskazowki-pastoralne-papieza-franciszka-abp-jose-octavio-ruiz-arenas/.
Google Scholar

Schmemann, Alexander. 1973. For the Life of the World: Sacraments and Orthodoxy. Crestwood, NY: St. Vladimir’s Seminary Press.
Google Scholar

Second Vatican Council. 1963. Constitution on the Sacred Liturgy Sacrosanctum Concilium. (= SC).
Google Scholar

Szymik, Jerzy. 2010. Theologia benedicta. Vol. 1. Katowice: Księgarnia św. Jacka.
Google Scholar

Szymik, Jerzy. 2014. “Tam otwiera się niebo. Maryjny wymiar teologii i sztuki chrześcijańskiego życia według Josepha Ratzingera − Benedykta XVI.” Teologia w Polsce 8 (2): 43–58. https://doi.org/10.31743/twp.2014.8.2.03.
Google Scholar

Szymik, Jerzy. 2015. Theologia benedicta. Vol. 3. Katowice: Księgarnia św. Jacka.
Google Scholar