Dilemmas of Shaping Youth Identity in the Context of Consumerism

Jadwiga Daszykowska-Tobiasz

doi:10.21697/fp.2025.2.20

Opublikowane: 2025-12-30

Tom 15 Nr 2 (2025)

Dylematy kształtowania tożsamości młodzieży w kontekście konsumpcjonizmu

Jadwiga Daszykowska-Tobiasz

Forum Pedagogiczne

Dział: Colloquia

https://doi.org/10.21697/fp.2025.2.20

Abstrakt

Pojawienie się konsumpcji w życiu młodych ludzi jest wynikiem rozwoju i oddziaływania społeczeństwa ponowoczesnego i jego pochodnej, społeczeństwa konsumpcyjnego. Ukształtowanie tożsamości konsumpcyjnej skutkuje ciągłym nienasyceniem rozbudzonych potrzeb konsumpcyjnych człowieka. Wspieranie młodych ludzi w procesie kształtowania tożsamości może zapobiec temu zagrożeniu. Dorośli mogą zrealizować to zadanie, między innymi poprzez zapewnianie optymalnych warunków dla prawidłowego, wielowymiarowego rozwoju w dzieciństwie i młodości. Celem autorki jest omówienie dylematów kształtowania tożsamości młodych ludzi w kontekście konsumpcjonizmu na podstawie przeglądu literatury. Wyniki przeprowadzonej analizy wyraźnie wskazują na potrzebę podejmowania problemu. W artykule położono nacisk na pedagogiczny aspekt działań wspierających młodych ludzi w procesie tworzenia tożsamości.

Słowa kluczowe:

młodzież, kształtowanie tożsamości, ponowoczesność, dylematy, wychowanie

Inne teksty tego samego autora

Jadwiga Daszykowska-Tobiasz, Sprawozdanie z I Międzynarodowej Konferencji Naukowej: Wyzwania i konteksty pedagogiki społecznej, pod hasłem: „Społeczne uwarunkowania kondycji psychicznej dzieci i młodzieży”, Rzeszów – Warszawa, 5 czerwca 2024 roku , Forum Pedagogiczne: Tom 14 Nr 2.1 (2024): Psychologiczne, pedagogiczne i językowe aspekty trudności szkolnych

Pobierz pliki

pdf (English)

Zasady cytowania

Daszykowska-Tobiasz, J. (2025). Dylematy kształtowania tożsamości młodzieży w kontekście konsumpcjonizmu. Forum Pedagogiczne, 15(2). https://doi.org/10.21697/fp.2025.2.20

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Aldridge, A. (2006). Konsumpcja. Przeł. M. Żakowski. Warszawa: Wydawnictwo Sic!
Google Scholar

Baudrillard J. (2006). Społeczeństwo konsumpcyjne. Jego mity i struktury. Przeł. S. Królak. Warszawa: Wydawnictwo Sic!
Google Scholar

Bauman, Z. (1995). Wieloznaczność nowoczesna, nowoczesna wieloznaczność. Przeł. J. Bauman. Warszawa: PWN
Google Scholar

Bauman, Z. (2004). O tarapatach tożsamości w ciasnym świecie. ER(R)GO. Teoria–Literatura–Kultura, 1(6), 9–25.
Google Scholar

Bauman, Z. (2006). Praca, konsumpcjonizm i nowi ubodzy. Przeł. S. Obirek, Kraków: Wydawnictwo WAM.
Google Scholar

Bauman, Z. (2007). Konsumenci w społeczeństwie konsumentów. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Google Scholar

Bauman, Z. (2007). Płynne życie. Przeł. T. Kunz. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Google Scholar

Bauman, Z. (2009). Konsumowanie życia. Przeł. M. Wyrwas-Wiśniewska. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Google Scholar

Bauman, Z. (2011). Ponowoczesne wzory osobowe. Studia Socjologiczne, 1(200), 435–458.
Google Scholar

Berzonsky M. D. (2004), Identity processing style, self-construction, and personal epistemic assumptions: A social-cognitive perspective, European Journal of Developmental Psychology, 1(4), 303–315 DOI: https://doi.org/10.1080/17405620444000120
Google Scholar

Bieńkowska-Ptasznik, M. (2006). Tożsamość jednostki we współczesnym świecie. W: M. Bieńkowska-Ptasznik, K. Krzysztofek, A. Sadowski (red.). Obywatelstwo i tożsamość w społeczeństwach zróżnicowanych kulturowo i na pograniczach. T. 1. (s. 185–192). Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Google Scholar

Bogunia-Borowska, M., Śleboda, M. (2003). Globalizacja i konsumpcja – dwa dylematy współczesności. Kraków: Universitas.
Google Scholar

Brzezińska, A. (2006). Dzieciństwo i dorastanie: korzenie tożsamości osobistej i społecznej. W: A.W. Brzezińska, A. Hulewska, J. Słomka (red.). Edukacja regionalna (s. 47–77). Warszawa: PWN.
Google Scholar

Brzezińska, A. (2017). Tożsamość u progu dorosłości. Wizerunek uczniów szkół ponadgimnazjalnych. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Google Scholar

Brzezińska, A. Krzywicki, P. (2001). Właściwości samowiedzy na przełomie późnej adolescencji i wczesnej dorosłości. Czasopismo Psychologiczne, 7, 1, 87–94.
Google Scholar

Byrska, J.M. (2017). Konsumpcjonizm jako błąd mentalny. Logos i Ethos. 45, 1, 135–147. DOI: https://doi.org/10.15633/lie.2342
Google Scholar

Bywalec, Cz. (2010). Konsumpcja a rozwój gospodarczy i społeczny. Warszawa: Wydawnictwo C.H Beck.
Google Scholar

Chyła, M. (2017). Miejsce jako podstawa kształtowania się tożsamości. W: H. Czakowska, M. Kuciński (red.). 1050-lecie chrztu Polski a tożsamość narodowa (s. 46–54). Bydgoszcz: Wydawnictwo Kujawsko Pomorskiej Szkoły Wyższej.
Google Scholar

Cybal-Michalska, A. (2006). Tożsamość młodzieży w perspektywie globalnego świata. Studium socjopedagogiczne. Poznań: Wydawnictwo Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Google Scholar

Czakon, D., Boruta, M. (2012). Słowo wstępne. W: D. Czakon, M. Boruta (red.) przy współpr. R. Hołda i R. Kantor. Kim jestem? Kim jesteśmy? Antropologiczne i socjologiczne konteksty współczesnej tożsamości. (s. 5). Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.
Google Scholar

De Pourbaix, P. (2011). Młody konsument jako uczestnik procesów rynkowych. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 660. Ekonomiczne Problemy Usług, 72, 565–577.
Google Scholar

Featherstone M. (1991). Consumer Culture and Postmodernism, Londyn: Sage.
Google Scholar

Giddens, A. (2001). Nowoczesność i tożsamość. „Ja” i społeczeństwo w epoce późnej nowoczesności. Przeł. A. Szulżycka. Warszawa: PWN.
Google Scholar

Golka, M. (2004). W cywilizacji konsumpcyjnej. Poznań: Wydawnictwo naukowe UAM.
Google Scholar

Golka, M. (2012). Czy istnieje wielokulturowość tożsamości? W: D. Czakon, M. Boruta (red.) przy współpr. R. Hołda i R. Kantor. Kim jestem? Kim jesteśmy? Antropologiczne i socjologiczne konteksty współczesnej tożsamości. (s. 7–19). Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.
Google Scholar

Harbatski, A. (2022). Socjalizacja jako mechanizm kształtowania tożsamości dziecka. W: E.J. Kryńska, Ł. Kalisz, A. Suplicka (red.), Dziecko w historii – między godnością a zniewoleniem. T. 2. Godność jako źródło naszego człowieczeństwa. (s. 125–140). Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku. DOI: https://doi.org/10.15290/dhmgz.02.2022.08
Google Scholar

Jarczyńska, J. (2021). Tożsamość młodzieży w świecie mediów cyfrowych. Znaczenie i funkcje mediów cyfrowych w procesie kreowania tożsamości dorastających osób. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
Google Scholar

Karkowska, M. (2013). Tożsamość młodzieży polskiej na przełomie wieków w perspektywie badań fenomenologicznych. Wyzwania współczesności. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. DOI: https://doi.org/10.18778/7525-840-0
Google Scholar

Karnat-Napieracz, A. (2008). Szansa i wymóg: tożsamość jednostkowa w koncepcjach Anthony’ego Giddensa i Zygmunta Baumana. Państwo i Społeczeństwo, 1, 71–100.
Google Scholar

Kiszkiel, Ł. (2020). Społeczne „piętno” luksusu. Rywalizacja o pozycję w hierarchii społecznej. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Google Scholar

Kluczyńska, U. (2009). Jak konsumpcja stała się osią naszej tożsamości. Przegląd Pedagogiczny, 2(10), 20–31.
Google Scholar

Kociuba, J. (2016). Kulturowe tło dysfunkcji tożsamości jednostki. Kultura i Wartości, 18, 15–35. DOI: https://doi.org/10.17951/kw.2016.18.15
Google Scholar

Kot, M. (2021). Młodzi jako konsumenci. W: M. Boni (red.), Młodzi 2020 – w poszukiwaniu tożsamości. Raport (s. 81-82). Warszawa: Fundacja im. Stefana Batorego.
Google Scholar

Leppert, R. (2002), Młodzież – świat przeżywany i tożsamość: studia empiryczne nad bydgoskimi licealistami, Kraków: Oficyna wydawnicza „Impuls”.
Google Scholar

Leppert, R. (2005). Tożsamość młodzieży w społeczeństwie naśladowczym. (s. 87-101). W: R. Leppert, Z. Melosik, B. Wojtasik. Młodzież wobec (nie)gościnnej przyszłości. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.
Google Scholar

Leszniewski, T. (2007). Moda i tożsamość – dylematy współczesnego człowieka w świecie konsumpcji. W: T. Szlendak, K. Pietrowicz (red). Rozkoszna zaraza. O rządach mody i kulturze konsumpcji (49–61). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Google Scholar

Marcia J. E. (1980). Identity in adolescence. W: J. Adelson (red.), Handbook of adolescent psychology (s. 109-137). Nowy Jork: John Wiley.
Google Scholar

Melosik, Z. (2003). Edukacja, młodzież i kultura współczesna: kilka uwag o teorii i praktyce pedagogicznej. Chowanna, 1, 19–37. DOI: https://doi.org/10.31261/CHOWANNA.2003.20.03
Google Scholar

Melosik, Z. (2014). Kultura popularna i tożsamość młodzieży. W niewoli władzy i wolności. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Google Scholar

Modzelewska, O. (2022). Tożsamość człowieka a hybrydyzacja życia społecznego – nowe perspektywy czy zagrożenie jednostki? W: S. Jaskuła (red.). Rzeczywistość hybrydalna. Pomiędzy bytami. Kraków: Wydawnictwo Księgarnia Akademicka. DOI: https://doi.org/10.12797/9788381388337.12
Google Scholar

Musiał, D. (2007), Kształtowanie się tożsamości w adolescencji, Studia z psychologii w KUL, P. Francuz, W. Otrębski (red.), 14, 73–92.
Google Scholar

Nalaskowski, A. (2016). Tożsamość. Mapa wypraw i słów. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Google Scholar

Niesiobędzka, M. (2014). Dzieci i młodzież jako konsumenci. Wyzwania i zagrożenia. W: A.M. Zawadzka, M. Niesiobędzka, D. Godlewska-Werner (red.). Kultura konsumpcji – wartości, cele, dobrostan. Psychologiczne aspekty zjawiska. (s. 99-117). Warszawa: Liber Libri.
Google Scholar

Nikitorowicz J. (1995). Pogranicze. Tożsamość. Edukacja międzykulturowa. Białystok: Trans Humana.
Google Scholar

Nikitorowicz, J. (2003). Typy tożsamości człowieka w społeczeństwie zróżnicowanym kulturowo. Chowanna, 1, 50–66. DOI: https://doi.org/10.31261/CHOWANNA.2003.20.05
Google Scholar

Nikodemska-Wołowik, A. M., Bednarz, J., Foreman, J. R. (2019). Trends in young consumers’ behaviour – implications for family enterprises. Economics and Sociology, 12(3), 11–24. DOI: https://doi.org/10.14254/2071-789X.2019/12-3/1
Google Scholar

Oleszkowicz, A., Misztela, A. (2010). Strategie konstruowania przyszłości a style tożsamości w okresie późnej adolescencji. Psychologia Rozwojowa, 15, 4, 65–77.
Google Scholar

Opozda, D. (2007). Wychowawcza funkcja rodziców w rozwoju tożsamości młodzieży. Przegląd Pedagogiczny, 1, 49–56.
Google Scholar

Paleczny, T. (2008). Socjologia tożsamości. Kraków: Krakowskie Towarzystwo Edukacyjne – Oficyna Wydawnicza AFM.
Google Scholar

Pasikowski, K. (2016), Budowanie właściwej tożsamości wirtualnej dzieci i młodzieży wyzwaniem współczesnej edukacji. W: A. Klim-Klimaszewska (red.), Komunikacja w edukacji dzieci, młodzieży i dorosłych. Wybrane problemy. (s. 229–240). Siedlce: Wydawnictwo Akka.
Google Scholar

Pawlett, W. (2007). Jean Baudrillard: Against Banality. Londyn. Nowy Jork: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203937365
Google Scholar

Perchla-Włosik, A., Wardzała, J. (2015). Młodzi członkowie gospodarstw domowych jako konsumenci mediów masowych w świetle badań jakościowych. The Wroclaw School of Banking Research Journal, 15, 397–405.
Google Scholar

Piotrowski, K, Brzezińska, A.I (2017). Skala Wymiarów Rozwoju Tożsamości DIDS: Wersja zrewidowana. Psychologia Rozwojowa, 22, 4, 89–111. DOI: https://doi.org/10.4467/20843879PR.17.024.8070
Google Scholar

Richert, S. (2010). Podmiotowość ponowoczesna: wieloznaczność tożsamości czy tożsamość wieloznaczności: propozycja Zygmunta Baumana. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Philosophica, 23, 103–118. DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6107.23.06
Google Scholar

Ritzer, G., Stepnisky, J., Lemich, J. (2005). The “Magical” World of Consumption: Transforming Nothing into Something, Berkeley Journal of Sociology, 49, 117–136.
Google Scholar

Rogoziecki, R. (20150. Konsumpcja jako mit społeczeństwa postindustrialnego. O Baudrillardowskim pojęciu konsumpcji. Przegląd Socjologiczny, LXIV (64), 3, 27–51.
Google Scholar

Sowa, I. (2013). Nowe trendy w zachowaniach młodych konsumentów wyzwaniem dla współczesnego handlu, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 777. Ekonomiczne Problemy Usług, 32, 529–544.
Google Scholar

Syska, W., Brzezińska, A.I. (2017). Proces kształtowania się tożsamości: norma rozwojowa i obszary ryzyka. W: E. Łodygowska, E. Pieńkowska (red.). Psychologia wieku rozwojowego. Norma – nietypowość – patologia (s. 11–30). Szczecin: Volumina.pl.
Google Scholar

Szlendak, T. (2004). Supermarketyzacja. Religia i obyczaje seksualne młodzieży w kulturze konsumpcyjnej, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Google Scholar

Szlendak, T. (2013), Kultura nadmiaru w czasach niedomiaru, Kultura współczesna. Teoria, Interpretacje. Krytyka, 1, 7–26.
Google Scholar

Szlendak, T., Pietrowicz, K., red. (2004), Na pokaz. O konsumeryzmie w kapitalizmie bez kapitału. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika
Google Scholar

Śliwerski, B. (2024). Istota i uwarunkowania procesu samowychowania. (s. 11-46). W: E. Smołka (red.). Młodzież w procesie pracy nad sobą. Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych.
Google Scholar

Tłuczek, K. (2007). Kontrowersje i sprzeczności wokół współczesnej kultury w ujęciu Zbyszko Melosika, Civitas Hominibus. Rocznik Filozoficzno-Społeczny, 2, 97–105.
Google Scholar

Trzaska, A. (2018). Postmodernistyczny konsumpcjonizm jako antropologiczne zagrożenie XXI wieku, Studia Peplińskie, 52, 383–396. DOI: https://doi.org/10.12775/SPLP.2018.023
Google Scholar

Turner, J.H. (2004). Struktura teorii socjologicznej. Przeł. G. Woroniecka. Warszawa PWN.
Google Scholar

Waterman, A.S. (1982). Identity development from adolescence to adulthood: an extension of theory and review of research. Developmental Psychology, 18, 341–358. DOI: https://doi.org/10.1037//0012-1649.18.3.341
Google Scholar

Welskop W. (2015). Nauczyciel w obliczu wychowania do konsumpcji. W: S. Kowal, A. Kwatera, E. Zawisza (red.). Nauczyciel między etosem a presją rzeczywistości. T. 2. Społeczne i wychowawcze role nauczyciela. (s. 103-110). Wydawnictwo internetowe e-bookowo. Pobrano z: https://www.researchgate.net/publication/305427709_Nauczyciel_w_obliczu_wychowania_do_konsumpcji#fullTextFileContent
Google Scholar

Wielecki, K. (1990). Czynniki tożsamości pokoleniowej młodzieży. Studia Socjologiczne. 1–2, 61–82.
Google Scholar

Wróblewska, M. (2011). Kształtowanie tożsamości w perspektywie rozwojowej i edukacyjnej. Pogranicze. Studia Społeczne, 17, s. 176–187. DOI: https://doi.org/10.15290/pss.2011.17.02.12
Google Scholar

Wysocka, E. (2013). Wschodząca dorosłość a tożsamość młodego pokolenia – współczesne zagrożenia dla kształtowania tożsamości. Analiza teoretyczna i empiryczne egzemplifikacje, Colloquium Wydziału Nauk Humanistycznych i Społecznych, 1, 69–96.
Google Scholar

Zięba, K. (2010). Czynniki kształtujące zachowania nabywcze młodych konsumentów. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 594. Ekonomiczne Problemy Usług, 54, 271–279.
Google Scholar