Cenny informator czy kryminalista? Rzetelny proces a instytucja małego świadka koronnego w świetle zmian art. 60 § 3 k.k.

Mateusz Kazanowski

doi:10.21697/mj.17084

Opublikowane: 2026-06-30

Nr 1 (2026)

Cenny informator czy kryminalista? Rzetelny proces a instytucja małego świadka koronnego w świetle zmian art. 60 § 3 k.k.

Mateusz Kazanowski

„Młody Jurysta" Czasopismo Studentów i Doktorantów Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.21697/mj.17084

Abstrakt

Artykuł podejmuje problem funkcjonowania instytucji świadka koronnego w polskim systemie prawa karnego, ze szczególnym uwzględnieniem jej zgodności ze standardami rzetelnego procesu. Celem opracowania jest analiza zarówno karnoprocesowej, jak i materialnoprawnej postaci tzw. „małego świadka koronnego”, a także ocena konsekwencji nowelizacji art. 60 § 3 k.k. z 2022 r., która istotnie wzmocniła pozycję prokuratora w zakresie inicjowania nadzwyczajnego złagodzenia kary. Wywód oparto w znacznym stopniu na ustaleniach i materiale empirycznym zaprezentowanym w monografii G. Ocieczka Instytucja świadka koronnego w ujęciu materialnoprawnym, karnoprocesowym i empirycznym (Warszawa 2023), co pozwala osadzić rozważania w danych dotyczących praktyki działania organów ścigania. Autor przedstawia genezę tytułowej instytucji, jej aksjologiczne uzasadnienie oraz główne kontrowersje doktrynalne i praktyczne, w tym zagrożenia dla zasady domniemania niewinności, równości stron i wiarygodności materiału dowodowego opartego na zeznaniach sprawcy. Szczególna uwaga poświęcona zostaje problemowi oceny dowodu z pomówienia oraz ryzyku instrumentalnego wykorzystywania tej instytucji. W części końcowej sformułowano wnioski wskazujące na potrzebę ostrożnego i proporcjonalnego stosowania świadka koronnego, wzmocnienia mechanizmów weryfikacji jego zeznań oraz rozważenia zmian legislacyjnych zwiększających gwarancje procesowe stron postępowania.

Słowa kluczowe:

świadek koronny, „mały świadek koronny”, wiarygodność zeznań świadka koronnego, rzetelny proces, postępowanie dowodowe

Inne teksty tego samego autora

Mateusz Kazanowski, Rozszerzenie prawnokarnej ochrony funkcjonariuszy przez pryzmat art. 223a i art. 223b Kodeksu karnego – zarzuty proceduralne i materialnoprawne , „Młody Jurysta" Czasopismo Studentów i Doktorantów Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie: Nr 1 (2024)

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Kazanowski, M. (2026). Cenny informator czy kryminalista? Rzetelny proces a instytucja małego świadka koronnego w świetle zmian art. 60 § 3 k.k. „Młody Jurysta" Czasopismo Studentów I Doktorantów Wydziału Prawa I Administracji Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego W Warszawie, (1), 48–60. https://doi.org/10.21697/mj.17084

Cited by / Share

Bibliografia

Adamczyk M., Przebieg przesłuchania świadka koronnego [w:] P. Hofmański (red.), System Prawa Karnego Procesowego. Tom VIII. Dowody, cz. 4, Warszawa 2019.
Google Scholar

Bajda K., Przesłuchanie świadka koronnego, Acta Universitatis Wratislaviensis. Przegląd Prawa i Administracji nr 81, Wrocław 2009.
Google Scholar

Bortkiewicz P., Ocena etyczna nadzwyczajnych instrumentów władzy państwowej w zwalczaniu przestępczości zorganizowanej ze szczególnym uwzględnieniem instytucji świadka koronnego [w:] E. Pływaczewski (red.), Przestępczość zorganizowana, świadek koronny, terroryzm – w ujęciu praktycznym, Kraków 2005.
Google Scholar

Choromańska A., Porwisz M., Wybrane zagadnienia prawa karnego procesowego, Szczytno 2015.
Google Scholar

Daszkiewicz K., „Mały świadek koronny” (art. 60 § 3-5 i art. 61 k.k.) – cz. I, „Palestra” nr 3-4/1999.
Google Scholar

Gaberle A., Dowody w sądowym procesie karnym. Teoria i praktyka, Warszawa 2010.
Google Scholar

Giezek J,, Znowelizowany kodeks karny jako instrument odwetowego reagowania na czyn zabroniony. W kierunku hammurabizacji polskiego prawa karnego, Państwo i Prawo 2024.
Google Scholar

Hofmański P., Waltoś S., Proces karny. Zarys systemu, wyd. XV, Warszawa 2020.
Google Scholar

Lach A., Przejęcie instytucji świadka koronnego w innych systemach prawnych [w:] System Prawa Karnego Procesowego. Tom VIII. Dowody, cz. 4, red. P. Hofmański, Warszawa 2019.
Google Scholar

Mistygacz M., „Mały świadek koronny” w świetle zasad procesu karnego, [w:] M. Hara, M. Mrowicki (red.), Instytucja „małego świadka koronnego” – praktyka, kontrowersje, wyzwania, Warszawa 2020.
Google Scholar

Mrowicki M., Instytucja małego świadka koronnego w praktyce sądów powszechnych, [w:] M. Hara, M. Mrowicki (red.), Instytucja „małego świadka koronnego” – praktyka, kontrowersje, wyzwania, Warszawa 2020.
Google Scholar

Mrowicki M., Podsumowanie, [w:] M. Hara, M. Mrowicki (red.), Instytucja „małego świadka koronnego” – praktyka, kontrowersje, wyzwania, Warszawa 2020.
Google Scholar

Ocieczek G., Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2016 r., sygn. II AKa 148/16, Prokuratura i Prawo 2023 nr 4.
Google Scholar

Ocieczek G., Instytucja świadka koronnego w ujęciu materialnoprawnym, karnoprocesowym i empirycznym, Warszawa 2023.
Google Scholar

Ocieczek G., Projekt badawczy „Instytucja świadka koronnego w znaczeniu karnoprocesowym. Ostatnie 15 lat funkcjonowania”, Warszawa 2023.
Google Scholar

Skwarcow M., Status prawny świadka koronnego [w:] M. Skwarcow, J. Potulski, Świadek koronny w polskim procesie karnym. Ocena instytucji z perspektywy sędziego i adwokata, Warszawa 2024.
Google Scholar

Waltoś S., Swoboda wypowiedzi osoby przesłuchiwanej w procesie karnym, Państwo i Prawo 1975 z. 10.
Google Scholar

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.).
Google Scholar

Ustawa z 6.6.1997 r. - Kodeks karny (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 383).
Google Scholar

Ustawa z 6.6.1997 r. - Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 46 z późn. zm.).
Google Scholar

Ustawa z 25.6.1997 r. o świadku koronnym (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1197).
Google Scholar

Ustawa z 10.9.1999 r. - Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 633).
Google Scholar

Ustawa z 22.7.2006 r. o zmianie ustawy o świadku koronnym oraz ustawy o ochronie informacji niejawnych (Dz.U. Nr 149, poz. 1078).
Google Scholar

Ustawa z 7.7.2022 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r. poz. 2600).
Google Scholar

Druk 2024, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej IX Kadencji.
Google Scholar

Uchwała SN z 11.1.2006 r., I KZP 49/05, OSNK 2006, nr 1, poz. 12. DOI: https://doi.org/10.1007/BF03084593
Google Scholar

Wyrok SN z 6.2.1970 r., IV KR 249/69, OSNKW 1970, nr 4-5, poz. 46.
Google Scholar

Wyrok SA w Krakowie z 7.10.1978 r., II AKa 187/98.
Google Scholar

Wyrok SA w Warszawie z 16.11.2016 r., II AKa 148/16.
Google Scholar

Sobczak K., Sąd, nie prokurator, ma decydować o małym świadku koronnym, Prawo.pl, 21.8.2025 r., https://www.prawo.pl/prawnicy-sady/prokurator-a-maly-swiadek-koronny-zmiany-w-przepisach,534444.html [dostęp: 22.12.2026 r.].
Google Scholar

Mateusz Kazanowski

https://orcid.org/0009-0003-6848-2990

Afiliacja:

Szkoła Doktorska Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie; Katedra Postępowania Karnego; Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury Polska

Biogram

Doktorant w Szkole Doktorskiej Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie w Katedrze Postępowania Karnego. Aplikant XVII rocznika aplikacji prokuratorskiej w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury.