The Principle of Cosmic Interdependence: Re-reading Al-ʿĀlamīn as an Ecophilosophical Category in Indonesian Tafsir and Classical Exegesis

Abu Khaer; Khalimi Khalimi

doi:10.21697/seb.5906

Opublikowane: 2026-09-14

Zasada kosmicznej współzależności: reinterpretacja pojęcia Al-ʿĀlamīn jako kategorii ekofilozoficznej w indonezyjskim tafsirze i klasycznej egzegezie

Abu Khaer

, Khalimi Khalimi

Studia Ecologiae et Bioethicae

Dział: Artykuły naukowe

https://doi.org/10.21697/seb.5906

Abstrakt

Antropocentryczne paradygmaty w dyskursie dotyczącym praw człowieka i zrównoważonego rozwoju nadal marginalizują świat pozaludzki, a tendencja ta kształtuje również klasyczny islamski dyskurs etyczny, w którym maqāṣid al-sharīʿah tradycyjnie koncentruje się na ochronie człowieka. Choć we współczesnych koncepcjach maqāṣid al-sharīʿah uwzględniono ḥifẓ al-bīʾah (ochronę środowiska), systemowe ramy etyki ekologicznej pozostają niedostatecznie rozwinięte. Koran rozpoczyna się od stwierdzenia o charakterze nieantropocentrycznym: al-ḥamdu lillāhi rabb al-ʿālamīn, „Chwała Allahowi, Panu światów” (K. 1:2). Niniejsze badanie analizuje semantyczny i etyczny potencjał pojęcia al-ʿālamīn za pomocą jakościowej, trójpoziomowej metody hermeneutycznej (synteza semantyczna, egzegetyczna i etyczna). Analizie poddano uporządkowany korpus tekstów, obejmujący klasyczne arabskie komentarze (al-Ṭabarī, al-Qurṭubī, al-Rāzī, al-Bayḍāwī, Ibn Kathīr) oraz najważniejsze współczesne indonezyjskie dzieła z zakresu egzegezy koranicznej (tafsir autorstwa Hamki, Quraisha Shihaba i al-Fansūrīego) w odniesieniu do dwóch kluczowych fragmentów Koranu (K. 1:2 i K. 21:107). Wyniki analizy wskazują, że o ile klasyczna egzegeza ujmuje to pojęcie w szerokiej, nieantropocentrycznej perspektywie kosmologicznej, o tyle jej horyzont etyczny pozostaje teocentryczny. Indonezyjscy egzegeci rozwijają to znaczenie, odwołując się do lokalnych taksonomii, lecz zachowują antropocentryczny model sprawowania pieczy nad światem. Aby przezwyciężyć tę rozbieżność, autorzy proponują syntezę ekofilozoficzną, w ramach której formułują zasadę kosmicznej współzależności oraz koncepcję ḥuqūq al-ʿālamīn (uniwersalnych praw całego stworzenia). Na koniec wyraźnie oddzielono wyniki analizy od sformułowanych na ich podstawie postulatów normatywnych dotyczących sprawiedliwości międzygatunkowej i zrównoważonego rozwoju.

Słowa kluczowe:

ekoteologia islamska, al-ʿālamīn, indonezyjski tafsir, kosmiczna współzależność, ḥuqūq al-ʿālamīn, etyka nieantropocentryczna, egzegeza Koranu, islamska etyka środowiskowa , religia i ekologia, islam i ekologia

Pobierz pliki

PDF (English)

Zasady cytowania

Khaer, A., & Khalimi, K. (2026). Zasada kosmicznej współzależności: reinterpretacja pojęcia Al-ʿĀlamīn jako kategorii ekofilozoficznej w indonezyjskim tafsirze i klasycznej egzegezie. Studia Ecologiae Et Bioethicae. https://doi.org/10.21697/seb.5906

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Abdul-Baqi, Muhammad Fu’ad. 1945. Al-Muʿjam al-Mufahras li-Alfāẓ al-Qurʾān al-Karīm [The Indexed Concordance of the Words of the Noble Qurʾān]. Dār al-Kutub al-Miṣriyyah.
Google Scholar

ʿAbduh, Muḥammad, and Rashīd Riḍā. 1934. Tafsīr al-Manār (Tafsīr al-Qurʾān al-Ḥakīm) [The Beacon Commentary (Commentary on the Wise Qurʾān)]. 12 vols. Dār al-Manār.
Google Scholar

Abdullah, Taufik. 2014. Islam and Modernity in Indonesia: Hamka and Tafsir al-Azhar. LIPI Press.
Google Scholar

al-Aṣfahānī, al-Rāghib. 2017. Al-Mufradāt fī Gharīb al-Qurʾān [Vocabulary of the Qurʾān]. Translated by Ahmad Zaini Dahlan. Pustaka Khazanah Fawa’id.
Google Scholar

Auda, Jasser. 2008. Maqasid Al-Shariah as Philosophy of Islamic Law: A Systems Approach. International Institute of Islamic Thought. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctvkc67tg
Google Scholar

Azra, Azyumardi. 2004. The Origins of Islamic Reformism in Southeast Asia. University of Hawai‘i Press. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004488199
Google Scholar

al-Bayḍāwī, Nāṣir al-Dīn. 1998. Anwār al-Tanzīl wa Asrār al-Taʾwīl (Tafsīr al-Bayḍāwī) [The Lights of Revelation and the Secrets of Interpretation (al-Bayḍāwī’s Commentary)]. 2 vols. Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī.
Google Scholar

al-Fansūrī, ʿAbd al-Raʾūf. 1951. Tarjumān al-Mustafīd [The Beneficial Interpreter]. Edited by Tgk. H. Ali As’ad. 2 vols. Maṭbaʿat al-Aḥmadiyyah.
Google Scholar

Federspiel, Howard M. 1994. Popular Indonesian Literature of the Qur'an. Cornell Modern Indonesia Project.
Google Scholar

Feener, R. Michael. 2007. Muslim Legal Thought in Modern Indonesia. Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511495540
Google Scholar

al-Ghazālī, Abū Ḥāmid. 1997. Al-Mustaṣfā min ʿIlm al-Uṣūl [The Essential Sourcebook of Legal Theory]. Edited by Muhammad Sulaiman al-Ashqar. 2 vols. Muʾassasat al-Risālah.
Google Scholar

Gusmian, Islah. 2003. Khazanah Tafsir Indonesia: Dari Hermeneutika hingga Ideologi [Indonesian Exegetical Heritage: From Hermeneutics to Ideology]. Teraju.
Google Scholar

Hamka (Abdul Malik Karim Amrullah). 1982. Tafsir al-Azhar [Al-Azhar Commentary]. 30 vols. Pustaka Panjimas.
Google Scholar

Haq, S. Nomanul. 2001. “Islam and Ecology: Toward Retrieval and Reconstruction.” Daedalus 130 (4): 141–177.
Google Scholar

Ibn Kathīr, Ismāʿīl ibn ʿUmar. 1999. Tafsīr al-Qurʾān al-ʿAẓīm [Commentary on the Great Qurʾān]. Edited by Sāmī ibn Muḥammad al-Salāmah. 8 vols. Dār Ṭaybah.
Google Scholar

Ichwan, Moch. Nur. 2001. “Differing Responses to an Ahmadi Translation and Exegesis: The Holy Qur'ān in Egypt and Indonesia.” Archipel 62: 143–161. https://doi.org/10.3406/arch.2001.3668. DOI: https://doi.org/10.3406/arch.2001.3668
Google Scholar

Johns, Anthony H. 1998. “The Qurʾān in the Malay World: Reflections on ʿAbd al-Raʾūf of Singkel (1615–1693).” Journal of Islamic Studies 9 (2): 120–145. https://doi.org/10.1093/jis/9.2.120. DOI: https://doi.org/10.1093/jis/9.2.120
Google Scholar

Kemenag RI. 2018. Standar Kurikulum Tafsir Perguruan Tinggi Keagamaan Islam [Standards for the Qurʾanic Exegesis Curriculum in Islamic Higher Education]. Direktorat PTKI.
Google Scholar

Khalid, Fazlun M. 2002. “Islam and the Environment.” In Encyclopedia of Global Environmental Change, vol. 5, Social and Economic Dimensions of Global Environmental Change, edited by Peter Timmerman, 332–339. John Wiley & Sons.
Google Scholar

Næss, Arne. 1989. Ecology, Community and Lifestyle. Translated by David Rothenberg. Cambridge University Press.
Google Scholar

Nasr, Seyyed Hossein. 1968. The Encounter of Man and Nature: The Spiritual Crisis of Modern Man. George Allen & Unwin.
Google Scholar

Özdemir, Ibrahim. 2003. “Toward an Understanding of Environmental Ethics from a Qur’anic Perspective.” In Islam and Ecology: A Bestowed Trust, edited by Richard C. Foltz, Frederick M. Denny, and Azizan Baharuddin, 3–37. Harvard University Press.
Google Scholar

Panikkar, Raimon. 1993. The Cosmotheandric Experience: Emerging Religious Consciousness. Orbis Books.
Google Scholar

al-Qaradawi, Yusuf. 2001. Riʿāyat al-Bīʾah fī Sharīʿat al-Islām [Environmental Care in Islamic Law]. Dār al-Shurūq.
Google Scholar

al-Qurṭubī, Abū ʿAbd Allāh. 2007. Al-Jāmiʿ li-Aḥkām al-Qurʾān (Tafsīr al-Qurṭubī) [The Compendium of Qurʾanic Rulings (al-Qurṭubī’s Commentary)]. Translated by Fathurrahman and Ahmad Hotib. Pustaka Azzam.
Google Scholar

al-Rāzī, Fakhr al-Dīn. 2012. Mafātīḥ al-Ghayb (Tafsīr al-Kabīr) [Keys to the Unseen (The Great Commentary)]. 32 vols. Dār al-Ḥadīth.
Google Scholar

Riddell, Peter G. 2001. Islam and the Malay-Indonesian World: Transmission and Responses. University of Hawai‘i Press.
Google Scholar

al-Shāṭibī, Abū Isḥāq. 2004. Al-Muwāfaqāt fī Uṣūl al-Sharīʿah [The Harmonies in the Principles of Islamic Law]. Edited by ʿAbdullāh Darrāz. 4 vols. Dār al-Maʿrifah.
Google Scholar

Shihab, M. Quraish. 2000. Tafsir al-Misbah: Pesan, Kesan dan Keserasian al-Qur'an [The al-Misbah Commentary: Messages, Impressions, and Harmony of the Qurʾān]. Vol. 1. Lentera Hati.
Google Scholar

Shihab, M. Quraish. 2005. Tafsir al-Misbah [The al-Misbah Commentary]. Vol. 15. Lentera Hati.
Google Scholar

Shihab, M. Quraish. 2017. Tafsir al-Misbah: Pesan, Kesan dan Keserasian al-Qur'an [The al-Misbah Commentary: Messages, Impressions, and Harmony of the Qurʾān]. Revised edition. Lentera Hati.
Google Scholar

al-Ṭabarī, Abū Jaʿfar Muḥammad ibn Jarīr. 2009. Jāmiʿ al-Bayān ʿan Taʾwīl Āy al-Qurʾān (Tafsīr al-Ṭabarī) [The Comprehensive Explanation of the Interpretation of Qurʾanic Verses (al-Ṭabarī’s Commentary)]. Translated by Ahsan Askan. Pustaka Azzam.
Google Scholar

van Bruinessen, Martin. 1995. Kitab Kuning, Pesantren dan Tarekat [Classical Islamic Texts, Islamic Boarding Schools, and Sufi Orders]. Mizan.
Google Scholar