Dlaczego warszawscy apologetycy nie stali się teologami fundamentalnymi?

Przemysław Artemiuk

doi:10.21697/ct.96.3.04

Published: 2026-09-28

Vol. 96 No. 3 (2026)

Why Warsaw Apologeticians Did Not Become Fundamental Theologians?

Przemysław Artemiuk

Collectanea Theologica

Section: Articles

https://doi.org/10.21697/ct.96.3.04

Abstract

The aim of this article is to answer the question of why Warsaw apologeticians did not become fundamental theologians. First, the author presents the arguments of Wincenty Kwiatkowski, then Józef Myśków, and finally Tadeusz Gogolewski, who addressed the issue of the relationship between apologetics and fundamental theology. The analyses conducted allow for the following conclusions: Warsaw apologeticians did not become fundamental theologians because they practiced apologetics as an independent, non-theological, and religious study discipline. They pointed to the possibility of the parallel existence of both academic disciplines: apologetics within religious studies, and fundamental theology within theology. They questioned the possibilities of practicing apologetics after Vatican II, the influence of the Council’s teaching on the content of total apologetics, and the adequacy of their own methodological solutions.

Most read articles by the same author(s)

Przemysław Artemiuk, Eligiusz Piotrowski, Początki wiary w zmartwychwstanie Jezusa: od Reimarusa do Ratzingera/Benedykta XVI, Pracownia Mitopoetyki i Filozofii Literatury UZ w Zielonej Górze, Zielona Góra 2022, ss. 871. , Collectanea Theologica: Vol. 95 No. 3 (2025)
Przemysław Artemiuk, Bulletin of Fundamental Theology , Collectanea Theologica: Vol. 92 No. 4 (2022)
Przemysław Artemiuk, Andrzej Napiórkowski, O większy skandal chrześcijaństwa. Postulaty dekonstruktywizmu Kościoła i świata, Bernardinum, Pelplin 2024, ss. 158. , Collectanea Theologica: Vol. 95 No. 2 (2025)
Przemysław Artemiuk, Damian Wąsek , Apologetic Christology according to Eugeniusz Tomaszewski (1918–1978) , Collectanea Theologica: Vol. 95 No. 3 (2025)

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Artemiuk, P. (2026). Why Warsaw Apologeticians Did Not Become Fundamental Theologians?. Collectanea Theologica, 96(3), 549–570. https://doi.org/10.21697/ct.96.3.04

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Artemiuk, Przemysław. 2016. Renesans apologii. Płock: Płocki Instytut Wydawniczy.
Google Scholar

Artemiuk, Przemysław. 2020. “Nurty współczesnej apologii.” Studia Theologica Varsaviensia 58 (1): 10–45.
Google Scholar

Artemiuk, Przemysław. 2022. “Odcienie współczesnej apologetyki.” Studia Elbląskie 23: 299–318.
Google Scholar

Artemiuk, Przemysław. 2025a. “Apologetyka w ujęciu Józefa Myśkowa (1927–1988).” Studia Warmińskie 6:181–201.
Google Scholar

Artemiuk, Przemysław. 2025b. “Apologetyka w ujęciu ks. Tadeusza Gogolewskiego (1921–2003).” Warszawskie Studia Teologiczne 38 (2): 22–44.
Google Scholar

Artemiuk, Przemysław. 2025c. “Ekumeniczne zainteresowania warszawskich apologetyków.” Studia Oecumenica 25:43–16.
Google Scholar

Artemiuk, Przemysław. 2025d. “Teologia ekumeniczna w ujęciu Kazimierza Hoffmanna (1930–1975).” Studia Pelplińskie 59:15–31.
Google Scholar

Artemiuk, Przemysław, and Damian Wąsek. 2025a. “Chrystologia apologetyczna w ujęciu Eugeniusza Tomaszewskiego (1918–1978).” Collectanea Theologica 95 (3): 491–516. https://doi.org/10.21697/ct.2025.95.3.04.
Google Scholar

Artemiuk, Przemysław, and Damian Wąsek. 2025b. Sobór teologów. Vaticanum II oczyma Warszawskiej Szkoły Apologetycznej. Kraków: Wydawnictwo Scriptum.
Google Scholar

Böttigheimer, Christoph. 2009. Lehrbuch der Fundamentaltheologie. Die Rationalität der Gottes-, Offenbarungs- und Kirchenfrage. Freiburg im Breisgau: Verlag Herder GmbH.
Google Scholar

Decyk, Jan, and Jarosław Sobkowiak. 2002. Vol. 1 of Dorobek naukowy pracowników Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Edited by Jan Decyk and Jarosław Sobkowiak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe UKSW.
Google Scholar

Gogolewski, Tadeusz. 1967a. “Apologetyka naukowa w ujęciu R. Latourelle’a.” Studia Theologica Varsaviensia 1 (1): 305–11.
Google Scholar

Gogolewski, Tadeusz. 1967b. “Pierwszy międzynarodowy zjazd apologetyczny.” Studia Theologica Varsaviensia 5 (2): 289–96
Google Scholar

Gogolewski, Tadeusz. 1968a. “Apologetyka a doświadczenie według H. Bouillarda.” Studia Theologica Varsaviensia 6 (2): 365–89.
Google Scholar

Gogolewski, Tadeusz. 1968b. “Drugi międzynarodowy zjazd apologetyczny.” Studia Theologica Varsaviensia 6 (2): 355–65.
Google Scholar

Gogolewski, Tadeusz. 1976a. “W obronie apologetyki.” Studia Theologica Varsaviensia 14 (2): 3–12.
Google Scholar

Gogolewski, Tadeusz. 1976b. “Współczesna eklezjologia apologetyczna.” Studia Theologica Varsaviensia” 14 (2): 269–78.
Google Scholar

Gogolewski, Tadeusz. 2010. “Apologia Kościoła czy apologetyka eklezjologiczna.” In Myśleć i rozumieć w Kościele, by Tadeusz Gogolewski, edited by Paweł Bieliński, 282–85. Warszawa: Wydawnictwo Sióstr Loretanek.
Google Scholar

Gogolewski, Tadeusz, and Władysław Hładowski. 2010. “Rola apologetyki w zespole nauk teologicznych.” In Myśleć i rozumieć w Kościele, by Tadeusz Gogolewski, edited by Paweł Bieliński, 269–70. Warszawa: Wydawnictwo Sióstr Loretanek.
Google Scholar

Hładowski, Władysław. 1985. “Poznanie teologiczne.” Roczniki Teologiczno-Kanoniczne 32 (2): 103–15.
Google Scholar

Knapp, Markus. 2009. Die Vernunft des Glaubens. Einführung in die Fundamentaltheologie. Freiburg im Breisgau: Verlag Herder GmbH.
Google Scholar

Kwiatkowski, Wincenty. 1965. “Początki i rozwój warszawskiej szkoły apologetycznej.” Studia Theologica Varsaviensia 3 (1): 5–17.
Google Scholar

Kwiatkowski, Wincenty. 1967. “Apologetyka naukowa w obliczu uchwał Soboru Watykańskiego II.” Roczniki Teologiczno-Kanoniczne 14 (2): 5–16.
Google Scholar

Kwiatkowski, Wincenty. 1971. “Stosunek apologii do apologetyki we współczesnym religioznawstwie.” Studia Theologica Varsaviensia 9 (2): 57–68.
Google Scholar

Myśków, Józef. 1969. “Niektóre elementy apologetyki naukowej w polskiej literaturze posoborowej.” In Posoborowe publikacje teologiczne w Polsce, edited by Józef Myśków and Bernard Przybyszewski, 17– 40. Warszawa: Wydawnictwo ATK.
Google Scholar

Myśków, Józef. 1970a. “Przedmiot materialny apologetyki stosowanej wobec uchwał Soboru Watykańskiego II.” In Myśl posoborowa w Polsce, edited Józef Myśków, 132–43. Warszawa: Wydawnictwo ATK.
Google Scholar

Myśków, Józef. 1970b. “System apologetyki totalnej jako przedmiot wykładów w wyższych seminariach duchownych.” Studia Theologica Varsaviensia 8 (1): 51–65.
Google Scholar

Myśków, Józef. 1976. “Apologetyka a ekumenizm.” Collectanea Theologica 46 (2): 53–69.
Google Scholar

Myśków, Józef. 1980. “Ewangelicka teologia fundamentalna.” Studia Theologica Varsaviensia 18 (2): 83–101.
Google Scholar

Rusecki, Marian. 1981. “Współczesne teorie apologetyczne.” Collectanea Theologica 51 (4): 5–42.
Google Scholar

Rusecki, Marian. 1990. “Od apologetyki do teologii fundamentalnej. Rozwój myśli ks. Władysława Hładowskiego w badaniach nad wiarygodnością objawienia chrześcijańskiego.” Studia Teologiczne 8: 12–23.
Google Scholar

Senne, Felix. 2016. Verantwortet glauben. Fundamentaltheologie. Zürich: Theologischer Verlag Zürich.
Google Scholar

Seweryniak, Henryk. 2010. Vol. 1 of Teologia fundamentalna. Warszawa: Więź.
Google Scholar

Seweryniak, Henryk. 2018. Apologia i dziennikarstwo. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe UKSW.
Google Scholar

Skierkowski, Marek. 2022. “Warszawska koncepcja wiarygodności chrześcijaństwa.” In Hermeneutyka i apologia. W kręgu myśli teologicznej ks. Henryka Seweryniaka, edited by Przemysław Artemiuk, 34–57. Płock: Płocki Instytut Wydawniczy.
Google Scholar

Szmurło, Roman. 1993. Ks. Wincenty Kwiatkowski twórca Apologetyki Totalnej. Drohiczyn: Kuria Diecezjalna.
Google Scholar

Przemysław Artemiuk

p.artemiuk@uksw.edu.pl
https://orcid.org/0000-0001-5337-0329

Affiliation:

Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie Poland

Bio Statement (e.g., department and rank)

Ks. prof. ucz. dr hab. Przemysław Artemiuk (ur. 1974) – teolog fundamentalny, adiunkt na Wydziale Teologicznym UKSW, wykładowca w Wyższym Seminarium Duchownym w Łomży oraz przewodniczący Stowarzyszenia Teologów Fundamentalnych w Polsce. Ostatnio opublikował monografię W obronie spraw najważniejszych. Szkice o apologii (Poznań 2019), a także zredagował tom studiów Nowa apologia. Czego, wobec kogo i jak bronimy? (Płock 2020).