The Marian Title “Mother of the Church” within the Context of the Second Vatican Council and the Reception Thereof

Sylwester Jaśkiewicz

doi:10.21697/ct.96.2.05

Opublikowane: 2026-05-17

Tom 96 Nr 2 (2026)

The Marian Title “Mother of the Church” within the Context of the Second Vatican Council and the Reception Thereof

Sylwester Jaśkiewicz

Collectanea Theologica

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.21697/ct.96.2.05

Abstrakt

W opublikowanej w 2025 r. Nocie Doktrynalnej Mater Populi Fidelis Dykasteria Nauki Wiary zachęca do zwrócenia większej uwagi na precyzyjne użycie, właściwe znaczenie i interpretację tytułów i wyrażeń odnoszących się do Maryi (MPF 2). W odpowiedzi na to wezwanie niniejszy artykuł analizuje maryjne dziedzictwo Soboru Watykańskiego II, koncentrując się na tytule Maryi „Matki Kościoła”. Tytuł ten został omówiony metodą porównawczą, która uwzględnia dokumenty ogłoszone przed Soborem Watykańskim II oraz w trakcie obrad soborowych wraz z jego uroczystą promulgacją. Trzeci rozdział analizuje posoborową recepcję tego tytułu maryjnego w powszechnym nauczaniu papieskim, teologii, liturgii i pobożności maryjnej. We wnioskach przedstawiono kluczowe elementy procesu recepcji, jak również wciąż utrzymujące się trudności dotyczące tytułu „Matka Kościoła”.

Słowa kluczowe:

Matka Kościoła, Sobór Watykański II, papież Paweł VI, duchowe macierzyństwo

Inne teksty tego samego autora

Sylwester Jaśkiewicz, Sekularyzacja we Włoszech w świetle wybranych wypowiedzi autorów włoskich , Collectanea Theologica: Tom 95 Nr 1 (2025)

Pobierz pliki

PDF (English)

Zasady cytowania

Jaśkiewicz, S. (2026). The Marian Title “Mother of the Church” within the Context of the Second Vatican Council and the Reception Thereof. Collectanea Theologica, 96(2), 359–391. https://doi.org/10.21697/ct.96.2.05

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Amato, Angelo. 1987. “Maria Madre della Chiesa. La Beata Vergine Maria nel Concilio Ecumenico Vaticano II.” Accessed October 13, 2025. https://www.latheotokos.it/programmi/marianelconcilio.pdf.
Google Scholar

Ambrosius Mediolanensis, Epistolae (Ambrosius). 1845. “Epistola LXIII.” In Patrologiae cursus completus, series latina, edited by Jacques-Paul Migne, 16:1188–220. Paris: Migne.
Google Scholar

Amorth, Gabriele. 2013. Ewangelia Maryi. Kobieta, która pokonała zło. Translated by Władysława Zasiura. Częstochowa: Edycja Świętego Pawła.
Google Scholar

Anselmus Cantuariensis, Orationes (Anselmus). 1864. “Oratio LII.” In Patrologiae cursus completus, series latina, edited by Jacques-Paul Migne, 158:952–59. Paris: Migne.
Google Scholar

Augustinus Hipponensis, De sancta Virginitate (Augustinus). 1865. “De sancta Virginitate liber unus.” In Patrologiae cursus completus, series latina, edited by Jacques-Paul Migne, 40:395–428. Paris: Migne.
Google Scholar

Balthasar, Hans Urs von. 1991. “Maryja w nauce i pobożności Kościoła.” In Dlaczego właśnie Ona? Soborowa teologia maryjna, edited by Joseph kardynał Ratzinger, Hans Urs von Balthasar, and Rudolf Graber, translated by Janina Adamska and Wincenty Łaszewski, 33–56. Warszawa: Wydawnictwo Księży Marianów.
Google Scholar

Benedict XIV. 1846. Apostolic Letter Gloriosae Dominae (27.09.1748). In Bullarium II, vol. 16 of Opera Omnia, 428–33. Prati: Typographia Aldina. (= GD).
Google Scholar

Benedict XVI. 2005. “Homily on the Occasion of the 40th Anniversary of the Closure of the Second Vatican Council, Rome (Capella papale), 8 December 2005.” Accessed October 10, 2025. https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/en/homilies/2005/documents/hf_ben-xvi_hom_20051208_anniv-vat-council.html.
Google Scholar

Benedict XVI. 2010. Meditation of his Holiness Benedict XVI during the First General Congregation. Synod Hall. Monday, 11 October 2010. Accessed October 10, 2025. https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/en/speeches/2010/october/documents/hf_ben-xvi_spe_20101011_meditazione.html.
Google Scholar

Berengaudus. 1879. Expositio super septem visiones libri Apocalypsis. In Patrologiae cursus completus, series latina, edited by Jacques-Paul Migne, 17:843–1058. Paris: Migne.
Google Scholar

Borowski, Wojciech. 2022. “Maryja, Matka Kościoła.” Studia Elbląskie 23:457–60.
Google Scholar

Carbone, Vincenzo. 1988. “Maria Madre della Chiesa. Una pagina di storia del Concilio Vaticano II.” L’Osservatore Romano. Giornale Quotidiano Politico Religioso 128 (27): 5.
Google Scholar

Catechism of the Catholic Church. (= CCC).
Google Scholar

Cecchin, Stefano. 2020. “Aktualna sytuacja mariologii. Problemy i perspektywy.” In Maryjność w Kościele i mariologia w teologii: ogólnopolskie sympozjum z okazji dwudziestolecia Polskiego Towarzystwa Mariologicznego, Częstochowa, 12–13 września 2019 r., translated by Kamil Zadrożny, 67–81. Częstochowa: Polskie Towarzystwo Mariologiczne.
Google Scholar

Chmielewski, Marek. 2007. “Inspiracje maryjne we współczesnych nurtach polskiej duchowości.” In Na polskiej drodze maryjnej. Materiały z sympozjum mariologiczno-maryjnego. Pasierbiec, 21–22 października 2006 roku, 153–64. Biblioteka Mariologiczna 10. Częstochowa – Pasierbiec: Wydawnictwo Ojców Franciszkanów.
Google Scholar

Congregation for Divine Worship and the Discipline of the Sacraments. 2018. Decree in the celebration of the Blessed Virgin Mary Mother oh the Church in the general Roman Calendar. Accessed October 10, 2025. https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/ccdds/documents/rc_con_ccdds_doc_20180211_decreto-mater-ecclesiae_en.html.
Google Scholar

De Fiores, Stefano. 2013. “Necessità della mariologia nell’approfondimento della fede.” In La figura di Maria nella predicazione e nella pietà oggi, edited by Alfonso Langella and Giuseppe Falanga, 11–30. Letture Teologiche Napoletane Nuova Serie 6. Napoli: Verbmu Ferens.
Google Scholar

De Mattei, Roberto. 2010. Il Concilio Vaticano II. Una storia mai scritta. Torino: Lindau.
Google Scholar

Dicastery for the Doctrine of the Faith. 2025. Mater Populi Fidelis. Doctrinal Note on Some Marian Titles Regarding Mary’s Cooperation in the Work of Salvation (= MPF). https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_ddf_doc_20251104_mater-populi-fidelis_en.html.
Google Scholar

Dittrich, Achim. 2009. Mater Ecclesiae: Geschichte und Bedeutung eines umstrittenen Marientitels. Bonner Dogmatische Studien 44. Würzburg: Echter Verlag.
Google Scholar

Dodd, Gloria Falcão. 2006. “‘Mother of the Church’: An Examination of the 1964 Designation.” Marian Studies 57 (Article 12): 322–35.
Google Scholar

Drzyżdżyk, Szymon. 2008. “Teologiczne uzasadnienie tytułu Matka Kościoła.” Polonia Sacra 12 (24): 117–29.
Google Scholar

Elbert, A. John. 1958. “Mary and the Church.” Marian Studies: 9 (Article 6): 22–30.
Google Scholar

Francis. 2013a. Encyclical Letter Lumen fidei. (= LF).
Google Scholar

Francis. 2013b. Apostolic Exhortation Evangelii gaudium. (= EG).
Google Scholar

Francis. 2018. Mater Ecclesiae: “Behold, your son… Behold, your mother. And from that hour the disciple took her into his home” (Jn 19:26–27). Message of his Holiness Pope Francis for the Twenty-Sixth World Day of The Sick 2018. Accessed October 12, 2025. https://www.vatican.va/content/francesco/en/messages/sick/documents/papa-francesco_20171126_giornata-malato.html.
Google Scholar

Galot, Jean. 1964. “Mère de l’Église.” Nouvelle revue théologique 86 (11): 1163–85.
Google Scholar

Galot, Jean. 1985. “Maria, Madre della Chiesa: resistenze eprogressi a vent’anni dal Vaticano II.” La Civiltà Cattolica 136 (3): 118–30.
Google Scholar

Garonne, Gabriel-Marie. 1988. Maryja wczoraj i dziś. Translated by Zygmunt Proczek. Warszawa: Wydawnictwo Księży Marianów.
Google Scholar

Gębala, Renata, and Anna, Nowak. 2014. Tajemnica wielka. Charyzmat maryjny w życiu Sługi Bożego ks. F. Blachnickiego i w Ruch Światło–Życie. Kraków: Wydawnictwo Światło–Życie.
Google Scholar

Gilski, Marek, and Anton Adam. 2011. “Świętego Augustyna rozumienie duchowego macierzyństwa Maryi.” Salvatoris Mater 13 (3–4): 37–46.
Google Scholar

Graber, Rudolf. 1991. “Maryja w tajemnicy Kościoła. Komentarz do VIII rozdziału soborowej Konstytucji «Lumen gentium».” In Dlaczego właśnie Ona? Soborowa teologia maryjna, edited by Joseph Ratzinger, Hans Urs von Balthasar, and Rudolf Graber, translated by Janina Adamska and Wincenty Łaszewski, 57–107. Warszawa: Wydawnictwo Księży Marianów.
Google Scholar

Grootaers, Jan. 1996. “Il concilio si gioca nell’intervallo. La «seconda preparazione» e i suoi avversari.” In Storia del Concilio Vaticano II, vol. 2 of La formazione della coscienza conciliare. Il primo period e la prima intersessione ottobre 1962 – Settembre 1963, edited by Giuseppe Alberigo, 385–558. Bologna: Il Mulino.
Google Scholar

Haffner, Paul. 2008. Il mistero di Maria. Trattato di Mariologia. Translated by Girolamo M. Pica. Leominster: Gracewing.
Google Scholar

Hangler, Rainer. 2017. “Die Mariologie von Joseph Ratzinger/Papst Em. Benedikt XVI.” Studia Nauk Teologicznych PAN 12:113–29. https://doi.org/10.24425/119342.
Google Scholar

Haręzga, Stanisław. 2011. “Biblijne podstawy duchowego macierzyństwa Maryi.” Salvatoris Mater 13 (3–4): 23–36.
Google Scholar

Hauke, Manfred. 2019. “The Second Vatican Council’s Doctrine on Mary and St. Pope John Paul II’s Interpretation of It.” Rocznik Teologii Katolickiej 18:15–42. https://doi.org/10.15290/rtk.2019.18.02.
Google Scholar

Institutum Marianum Regensburg. 1975. Marianische Meditationen. Abensberg: Josef Kral.
Google Scholar

Ioannes XXIII. 1959. “Nuntius Radiophonicus – Ad terminanda Sollemnia ob Conventum Eucharisticum, ab Italica natione catenae celebratum, Peracta.” Acta Apostolicae Sedis 51 (13): 709–14.
Google Scholar

Ioannes XXIII. 1960. “Ad terminandas celebrationes Marialis Conventus in Urbe Bono Aere ex Utriusque Americae Nationibus Coacti.” Acta Apostolicae Sedis 52 (14): 980–82.
Google Scholar

Ioannes XXIII. 1961. “Ad terminandum Marialem septimum Conventum, Lexovii e tota Gallia habitum.” Acta Apostolicae Sedis 53 (9): 504–6.
Google Scholar

Irenaeus, Adversus haereses: Irenaeus. 1857. “Adversus haereses libri quinque.” In Patrologiae cursus completus, series graeca, edited by Jacques-Paul Migne, 7 (1): 433–1118; 7 (2): 1119–224. Paris: Migne.
Google Scholar

Jankowski, Augustyn. 2004. Bliżej Bogarodzicy. Studia z mariologii biblijnej. Kraków: WAM.
Google Scholar

Jaśkiewicz, Sylwester. 2023. Zrozumieć miłość. Misterium caritatis według kardynała Stefana Wyszyńskiego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe UKSW.
Google Scholar

Jaśkiewicz, Sylwester. 2025. Przedziwna Matka. Maryjna myśl teologiczna kard. Stefana Wyszyńskiego w okresie Jasnogórskich Ślubów Narodu i Wielkiej Nowenny. Sandomierz: Wydawnictwo Diecezjalne i Drukarnia Sandomierz.
Google Scholar

Jezierski, Jacek. 2012. Maryja początkiem nowego świata. Zarys mariologii katolickiej. Kraków: WAM.
Google Scholar

Jędraszewski, Marek. 1994. Znak niezawodnej nadziei. Poznań: Pallottinum.
Google Scholar

John Paul II. 1980. Mutter der Kirche. Die marianische Botschaft des Papstes. Vallender: Patris Verlag – Schönstatt Patres.
Google Scholar

John Paul II. 1987. Encyclical Letter Redemptoris Mater. (= RM).
Google Scholar

John Paul II. 1997. Blessed Virgin is Mother of the Church. General Audience, Wednesday, 17 September 1997. Accessed October 11, 2025. https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/en/audiences/1997/documents/hf_jp-ii_aud_17091997.html.
Google Scholar

John Paul II. 2002. Apostolic Letter Rosarium Virginis Mariae.
Google Scholar

Jones, Cathy. 2023. “Pneumatological recentring of Mary’s ecclesial motherhood.” Maria Journal New Series 3 (1): 1–12. https://doi.org/10.53162/CMS/MARIA03103.
Google Scholar

Kałdon, M. Stanisław. 2006. Najświętsza Maryja Dziewica w wierze Kościoła. Mariologiczny komentarz do Katechizmu Kościoła Katolickiego. Kraków: Wydawnictwo M.
Google Scholar

Kniazeff, Alexis. 1996. Matka Boża w Kościele prawosławnym. Translated by Henryk Paprocki. Warszawa: Wydawnictwo Księży Marianów.
Google Scholar

Kochaniewicz, Bogusław. 1998. “Ikona Maryi Mater Ecclesiae w liturgii Kościoła w Polsce na podstawie Mszału Rzymskiego dla diecezji polskich.” In Nosicielka Ducha Świętego. Materiały z kongresu mariologicznego. Jasna Góra 18–23 sierpnia 1996, edited by Julian Wojtkowski and Stanisław C. Napiórkowski, 131–48. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Google Scholar

Kochaniewicz, Bogusław. 2001. “Stan mariologii katolickiej na progu trzeciego tysiąclecia.” Salvatoris Mater 3 (3): 235–65.
Google Scholar

Komisja Maryjna Episkopatu Polski. 1990. Matka Odkupiciela Matką Kościoła. Dokumenty. Edited by Adam Wieczorek. Warszawa: Wydawnictwo Księży Marianów. (= MOMK).
Google Scholar

Kowalczyk, Marian. 2012. Apostolat maryjny w zbawczej misji Kościoła. Warszawa: Wydawnictwo UKSW.
Google Scholar

Królikowski, Janusz. 1992. “Maryja – ‘Matka Kościoła’ w nauczaniu Kardynała Stefana Wyszyńskiego (III).” Collectanea Theologica 62 (3): 57–76.
Google Scholar

Królikowski, Janusz. 2007. “Wkład biskupów polskich w prace mariologiczne w czasie Vaticanum II.” In Na polskiej drodze maryjnej. Materiały z sympozjum mariologiczno-maryjnego. Pasierbiec, 21–22 października 2006 roku, 99–130. Biblioteka Mariologiczna 10. Częstochowa – Pasierbiec: Wydawnictwo Ojców Franciszkanów.
Google Scholar

Laksito, Petrus Canisius Edi. 2025. “Gérard Philips and the Triumph of Via Media: A Historical Note on the Redaction of Lumen gentium.” Verbum Vitae 43 (2): 395–411. https://doi.org/10.31743/vv.17858.
Google Scholar

Leo XIII. 1896. Epistola encyclica Adiutricem populi (5.09.1895). In Leonis XIII Pontificis Maximi Acta, 300–12. Romae: Typographia Vaticana; Polish translation: Leon XIII. 2013. Encyklika Adiutricem populi. O kulcie Matki Bożej. Warszawa: TE DEUM.
Google Scholar

Leo XIV. 2025a. Message of the Holy Father Leo XIV to the Participants in The National Assembly of Pax Christi USA. (Detroit, Michigan, July 25–27, 2025). Vatican, 20 July, 2025. Accessed October 10, 2025. https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/messages/pont-messages/2025/documents/20250720-messaggio-pax-christi.html.
Google Scholar

Leo XIV. 2025b. Address of his Holiness Pope Leo XIV to the Participants in the Congress of the Pontifical International Marian Academy. Audience Hall. Saturday 6, September 2025. Accessed October 10, 2025. https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/speeches/2025/september/documents/20250906-congresso-mariologico-mariano.html.
Google Scholar

Łaszewski, Wincenty. 1992. “Święto Najświętszej Maryi Panny Matki Kościoła (poniedziałek po Zesłaniu Ducha Świętego).” In Cześć Maryi Dzisiaj. Propozycje pastoralne, edited by Wolfgang Beinert, translated by Marek Węcławski, 193–206. Warszawa: Wydawnictwo Księży Marianów.
Google Scholar

Macquarrie, John. 1977. Principles of Christian Theology (Second Edition). New Jork: Charles Scribner’s Sons.
Google Scholar

Marciniak, Kazimierz. 1965. “Matka Kościoła Świętego.” In Gratia plena. Studia teologiczne o Bogurodzicy, edited by Bernard Przybylski, 411–28. Poznań – Warszawa – Lublin: Księgarnia Św. Wojciecha.
Google Scholar

Materski, Edward. 1991. Z Maryją Matką Kościoła. Kościół sandomiersko-radomski przygotowuje się do spotkania z Piotrem naszych czasów. Sandomierz: Wydawnictwo Diecezjalne.
Google Scholar

Muñoz, Hector. 1996. 36 modlitw z Maryją. Translated by Agnieszka Flisek. Olsztyn – Warszawa: “Cor Apertum.”
Google Scholar

Napiórkowski, Andrzej. 2016. Maryja jest piękna. Zarys mariologii i maryjności. Kraków: Uniwersytet Papieski Jana Pawła II. Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Napiórkowski, Andrzej. 2024a. “Mariologia II Soboru Watykańskiego jako inspiracja dla eklezjologii.” In W służbie mariologii i maryjności. Księga jubileuszowa z okazji 25-lecia Polskiego Towarzystwa Mariologicznego, edited by Marek Chmielewski, Anna Gąsior, Janusz Królikowski, 9–21. Biblioteka Mariologiczna 25. Lublin: “Polihymnia.”
Google Scholar

Napiórkowski, Andrzej. 2024b. “Mariology in the Documents of Ecumenical Dialogue and Christian Unity.” Verbum Vitae 42 (3): 769–83. https://doi.org/10.31743/vv.16739.
Google Scholar

Napiórkowski, Stanisław Celestyn. 1989. “Współczesne tendencje w mariologii dogmatycznej.” Studia Theologica Varsaviensia 27 (2): 215–31.
Google Scholar

Napiórkowski, Stanisław Celestyn. 1992. “Pod znakiem mariologii chrystotypicznej.” In Matka i Nauczycielka. Mariologia Soboru Watykańskiego II, edited by Stanisław Celestyn Napiórkowski and Jan Usiądek, 13–63. Niepokalanów: Wydawnictwo Ojców Franciszkanów.
Google Scholar

Napiórkowski, Stanisław Celestyn. 2019. Matka. Problemy, poszukiwania, perspektywy. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Google Scholar

Nowak, Jacek. 2009. Maryja w liturgii i pobożności Kościoła. Poznań: Pallottinum.
Google Scholar

Pach, Jan. 2002. “Maryja jako Matka Kościoła w nauczaniu Prymasa Stefana Wyszyńskiego.” Salvatoris Mater 4 (2): 128–37.
Google Scholar

Padovano, T. Anthony. 1966. “Mary, Mother of the Church.” Marian Studies 17 (Article 6): 27–45. Available at: https://ecommons.udayton.edu/marian_studies/vol17/iss1/6.
Google Scholar

Pałubska, Zofia. 2007. “Macierzyństwo duchowe w Kościele katolickim.” Rocznik Teologii Katolickiej 6:96–117.
Google Scholar

Patrizi, E. Maria. 2019. Maria Madre della Chiesa. Todi: Tau.
Google Scholar

Paul VI. 1964. “21 November 1964, Close of Session III, Second Vatican Council.” Accessed October 12, 2025. Available at: https://www.ewtn.com/catholicism/devotions/21-november-1964-close-of-session-iii-second-vatican-council-23386.
Google Scholar

Paul VI. 1968. Apostolic Letter in the form of a Motu Proprio Solemni hac liturgia (Credo of the People of God). Available at: https://www.vatican.va/content/paul-vi/en/motu_proprio/documents/hf_p-vi_motu-proprio_19680630_credo.html.
Google Scholar

Paul VI. 1974. Apostolic Exhortation Marialis Cultus. (= MC).
Google Scholar

Pek, Kazimierz. 2009. Deus semper maior. Teologiczny obraz Boga w mariologii polskiej XX wieku. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Google Scholar

Perrella, S. Salvatore. 2021. “Santa Maria di Nazaret nell’oggi della Chiesa e del mondo. Sintesi storico-teologica.” Częstochowskie Studia Teologiczne 48:69–97. https://doi.org/10.53120/czst.2021.69-97.
Google Scholar

Petrus Canisius. 1577. De Maria Virgine incomparabili et Dei genitrice sacrosancta. Ingolstadt: Excudebat David Sartorius.
Google Scholar

Piotrowski, Stanisław. 1994. Matka Boga i Matka Kościoła. Białystok: PPHU “AG–Bart.”
Google Scholar

Pitre, Brant. 2020. Jezus i żydowskie korzenie Maryi. Translated by Magda Sobolewska. Kraków: WAM.
Google Scholar

Polak, Piotr. 1999. “Mater Ecclesiae. Początki i rozwój w kierunku celebracji liturgicznej.” In Biuletyn Liturgiczny 98, edited by Bogusław Nadolski. Collectanea Theologica 69 (3): 117–33.
Google Scholar

Pylak, Bolesław. 2010. Życie Maryi Matki Jezusa i naszej Matki. Warszawa: Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna “Adam.”
Google Scholar

Ratzinger, Joseph. 1989. “Maryja, Matka Kościoła (Głębia i sens mariologicznego świadectwa Soboru Watykańskiego II).” Translated by Grzegorz Ostrowski. Communio 9 (1): 120–32.
Google Scholar

Ratzinger, Joseph. 1991. “Mariologia i pobożność maryjna w odniesieniu do wiary i teologii.” In Dlaczego właśnie Ona? Soborowa teologia maryjna, edited by Joseph kardynał Ratzinger, Hans Urs von Balthasar, and Rudolf Graber, translated by Janina Adamska and Wincenty Łaszewski, 13–30. Warszawa: Wydawnictwo Księży Marianów.
Google Scholar

Robichaud, J. Armand. 1987. “Mary and the Missions Today.” Marian Studies 38 (Article 13): 78–136. https://ecommons.udayton.edu/marian_studies/vol38/iss1/13.
Google Scholar

Roten, G. Johann. 2015. “‘Mater Ecclesiae’: History, Theology, and Consequences.” Marian Studies 66 (Article 2): 1–53. https://ecommons.udayton.edu/marian_studies/vol66/iss1/2.
Google Scholar

Rupertus Tuitiensis, Commentaria in Canticum canticorum (Rupertus). 1854a. “Commentaria in Canticum canticorum.” In Patrologiae cursus completus, series latina, edited by Jacques-Paul Migne, 168:839–962. Paris: Migne.
Google Scholar

Rupertus Tuitiensis, Commentaria in Evangelium Sancti Johannis (Rupertus). 1854b. “Commentaria in Evangelium Sancti Johannis.” In Patrologiae cursus completus, series latina, edited by Jacques-Paul Migne, 169:201–826. Paris: Migne.
Google Scholar

Schillebeeckx, Edward and Catharina Halkes. 1993. Mary: Yesterday, Today, Tomorrow. London: SCM Press.
Google Scholar

Schulz, Bruno. 1964. “Maria – Mutter der Kirche?” Münchener Theologische Zeitschrift 15 (3): 216–22. https://doi.org/10.5282/mthz/1356.
Google Scholar

Second Vatican Council. 1964. Dogmatic Constitution on the Church Lumen gentium. (= LG).
Google Scholar

Shea, W. George. 1965. “Pope Paul VI and the ‘Mother of the Church.’” Marian Studies 16 (Article 6): 21–28. https://ecommons.udayton.edu/marian_studies/vol16/iss1/6.
Google Scholar

Siudy, Teofil. 2000. Zawierzmy Maryi. Rozważania o Matce Boga i Matce ludzi. Edited by Sławomir Sznurkowski. Częstochowa: Edycja Świętego Pawła.
Google Scholar

United States Conference of Catholic Bishops. 2022. Liturgical Texts for the Memorial of the Blessed Virgin Mary, Mother of the Church. Accessed October 14, 2025. https://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year-and-calendar/mother-of-the-church.
Google Scholar

Usiądek, Jan. 1992. “Błogosławiona w tajemnicy Chrystusa i Kościoła. Studium mariologiczne rozdziału Konstytucji dogmatycznej o Kościele Soboru Watykańskiego II.” In Matka i Nauczycielka. Mariologia Soboru Watykańskiego II, edited by Stanisław Celestyn Napiórkowski, and Jan Usiądek, 185–290. Niepokalanów: Wydawnictwo Ojców Franciszkanów.
Google Scholar

Vergottini, Marco. 2012. “Il «balzo innanzi» della teologia. Acquisizioni e problemi aperti.” In Concilio Vaticano II. Il «balzo innanzi» della teologia, edited by Marco Vergottini, 3–17. Associazione Teologica Italiana. Milano: Glossa.
Google Scholar

Warzeszak, Józef. 2011. “Macierzyństwo duchowe Maryi w ujęciu teologów średniowiecznych.” Salvatoris Mater 13 (3–4): 47–66.
Google Scholar

Wojtczak, Adam. 2010. “W sprawie tytułów maryjnych i ich rozumienia.” Perspectiva 9 (2): 257–89.
Google Scholar

Wojtkowski, Julian. 1969. “Maryja w uroczystym wyznaniu wiary papieża Pawła VI.” Studia Warmińskie 6:317–29.
Google Scholar

Wollny, Henryk. 1995. Najnowsze dzieje rodzimej czci Matki naszego Zbawiciela. Posoborowa ewolucja teologii kultu maryjnego w Polsce. Opolska Biblioteka Teologiczna 4. Opole: Wydawnictwo Św. Krzyża.
Google Scholar

Wójtowicz, Marek. 2013. Uczyć się wiary z Maryją. Edited by Jadwiga Zięba. Kraków: WAM.
Google Scholar

Życiński, Wojciech. 1997. “Matka Chrystusa Matką Kościoła.” Analecta Cracoviensia 29:419–33.
Google Scholar

Sylwester Jaśkiewicz

sylwej@wp.pl
https://orcid.org/0000-0002-4941-3610

Afiliacja:

Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Polska

Biogram

Ks. Sylwester Jaśkiewicz – kapłan diecezji radomskiej, doktor hab. nauk teologicznych w dysc. teologii dogmatycznej. Jest adiunktem badawczo-dydaktycznym Katedry Pneumatologii, Eklezjologii i Mariologii KUL w Lublinie i wykłada w WSD w Radomiu. Ponadto jest wykładowcą w ITR w Radomiu przy Akademii Katolickiej w Warszawie. Prowadzi badania w zakresie: trynitologii, pneumatologii, chrystologii i soteriologii, eklezjologii, mariologii, misjologii i eschatologii. Jest autorem: Eschatologiczny charakter Kościoła pielgrzymującego w posoborowej eklezjologii włoskiej, Radom 2013; Ukazywać światu Chrystusa, Poznań 2016; Zrozumieć miłość. „Misterium caritatis” według Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa 2023.