„Artifex Novus” 2027, nr 11 – Los, fortuna, fatum i przypadek w sztukach wizualnych

Los, fortuna, fatum i przypadek należą do podstawowych figur ludzkiego namysłu nad niepewnością. Tam, gdzie rzeczywistość okazuje się nieprzewidywalna, pojawiają się praktyki jej oswajania: przesądy, rytuały, działania ochronne, wróżby i systemy odczytywania znaków. Sztuka od czasów prehistorycznych uczestniczy w tych procesach, tworząc obrazy, alegorie i rekwizyty.

Zapraszamy do nadsyłania artykułów poświęconych klasycznym przedstawieniom personifikacji Fortuny, diagramów koła fortuny czy też motywów fatum. Kolejnymi obszarami badawczymi są szerzej rozumiane wizualne praktyki negocjowania z losem. Interesują nas obrazy gier losowych i hazardu - karty, kości, losowania, ruletka, stoły do gry – a także ujęcia badawcze, w których gra łączy się z wróżbą, semantyką i odczytywaniem znaków. Ważnym kontekstem pozostają treści apotropaiczne zawarte na amuletach, talizmanach, obrazach ochronnych oraz inne formy iluzji kontroli.

Zjawiska te chcemy omawiać nie tylko w odniesieniu do kultury Europy, ale też innych obszarów topograficznych i o znacznie szerszym zasięgu chronologicznym, w tym prehistorii, cywilizacji starożytnego Egiptu czy też Chin (wróżebne kości lub I-ching). Potrzeba negocjowania z losem, oswajania nieuchronności i odczytywania znaków wydaje się bowiem doświadczeniem ogólnoludzkim, choć przybiera różne formy wizualne, symboliczne i rytualne.

Temat czasopisma „Artifex Novus” 2027 r. skierowany jest także do badaczy sztuki współczesnej. Skłania do refleksji nad praktykami współczesnymi, w których przypadek staje się metodą twórczą: proceduralnością, wariantowością, systemami generatywnymi, algorytmami i AI. W jaki sposób nowoczesne „fatum” zyskuje dziś postać kodu, procedury i systemu oraz jakie obrazy stają się jego współczesną ikonografią.

Poniżej przedstawiamy przykładowe kierunki badawcze, które mogą zainspirować do napisania artykułu:

1. Ikonografia fatum – od Mojr po personifikacje Losu
2. Ikonografia gier losowych w malarstwie
3. Karty Tarota i karty do gry jako dzieła sztuki – ikonografia, style, techniki zdobnicze
4. Wróżebne obiekty artystyczne – runy, wyrocznie, I-ching w perspektywie estetycznej
5. Szlachetne przedmioty losu – historyczne kości, kostki, wróżebne monety jako rzemiosło artystyczne
6. Wizerunki hazardzistów, wróżbitów i graczy jako nośniki refleksji o przeznaczeniu
7. Projektanci gier losowych jako twórcy ikonografii – od dawnych wytwórni po artystów nowoczesnych
8. Przypadek jako narzędzie twórcze – od dadaizmu po sztukę generatywną
9. Rola artysty jako architekta przypadku w dobie algorytmów i AI

Artykuły należy przesłać na adres e-mail do dr Romany Rupiewicz r.rupiewicz@uksw.edu.pl lub dr Agnieszki Skrodzkiej a.skrodzka@uksw.edu.pl do dnia 30 marca 2027 r.

„Artifex Novus” 11/2027 - Fate, Fortune, Destiny and Chance in the Visual Arts

Fate, fortune, destiny and chance are among the most fundamental concepts in the way humans reflect on uncertainty. When reality proves unpredictable, practices emerge to tame it, such as superstitions, rituals, protective measures, divination and systems for interpreting signs. Since prehistoric times, art has played a part in these processes by creating images, allegories and props.

We invite you to submit texts devoted to classical depictions of the personification of Fortune, diagrams of the Wheel of Fortune, or motifs of Fate. Further areas of research include broader visual practices for negotiating with fate. We are interested in images of games of chance and gambling, such as cards, dice, lotteries, roulette and gaming tables, as well as research approaches in which play intersects with divination, semantics and the interpretation of signs. A key context is the apotropaic content found on amulets, talismans, protective images and other manifestations of the illusion of control.

We wish to discuss these phenomena in relation not only to European culture, but also to other geographical regions and a much broader chronological scope, including prehistory and the ancient civilisations of Egypt and China (e.g. divination bones or the I Ching). After all, the need to negotiate with fate, come to terms with inevitability, and interpret signs seems to be a universal human experience, albeit one that takes various visual, symbolic, and ritual forms.

The journal Artifex Novus also addresses researchers of contemporary art. It invites reflection on contemporary creative methods involving chance, such as procedurality, variability, generative systems, algorithms and AI. How does modern 'fate' manifest as code, procedure and system, and what constitutes its contemporary iconography?

Below, we present sample research topics to inspire you to write an article:

1. The iconography of fate, from the Moirai to personifications of fate.
2. The iconography of games of chance in painting.
3. Tarot and Playing Cards as Works of Art: Iconography, Styles, and Decorative Techniques
4. Divinatory art objects: runes, oracles, and the I Ching from an aesthetic perspective.
5. Precious objects of fate: historical dice and divination coins as examples of artistic craftsmanship.
6. Images of gamblers, fortune-tellers and players reflecting on destiny.
7. Designers of games of chance as creators of iconography, from early manufacturers to modern artists.
8. Chance as a creative tool, from Dadaism to generative art.
9. The role of the artist as an architect of chance in the age of algorithms and AI.

Articles should be sent by email to Dr Romana Rupiewicz r.rupiewicz@uksw.edu.pl or Dr Agnieszka Skrodzka a.skrodzka@uksw.edu.pl by 30 March 2027.

„Artifex Novus” 2026, nr 10 – Ars moriendi

Szanowni Państwo,

Kolejny, dziesiąty numer „Artifex Novus” poświęcamy fenomenowi śmierci i jego obecności w kulturze. Interesuje nas ikonografia, próby pochwycenia przemijalności za pomocą obrazu, jak i dowody świadczące o niemożności takiego gestu. Chcemy skupić uwagę zarówno na personifikacjach jak i uabstrakcyjnieniach tematu, jego uwzniośleniach i abiektualizacjach. Na dokonywanych na polu sztuk próbach pokonania śmierci, jej ujarzmienia, oswojenia, ale też zaakcentowania jej grozy i majestatu. Odnosimy się do doczesnego, ziemskiego jak i metafizycznego kontekstu. W obszarze treści tego numeru znajdą się zarówno ceremonie i rytuały, estetyka funeralna i sepulkralna, w tym formy upamiętnień (m.in. wizerunki zmarłych, fotografia pogrzebowa i post mortem), a także kategoria nekrosu, mortualna metafizyka i fizyka. Interesują nas artystyczne wizje odchodzenia ludzi i istot nie-ludzkich.

Nie przyjmujemy ograniczeń chronologicznych ani geograficznych. Nasze łamy otwarte są na analizy i interpretacje dokonywane z perspektyw różnych dyscyplin i dziedzin humanistyki: historii sztuki, filozofii, antropologii, kulturoznawstwa i in.

Przyjmujemy teksty w języku polskim i angielskim, które należy przesyłać na adresy mailowe redaktorów numeru: dr Marty Wiraszki (m.wiraszka@uksw.edu.pl) i dr. Pawła Drabarczyka vel Grabarczyka (paweldvg@gmail.com).

„Artifex Novus” 2025, nr 9 – Święci – ikonografia

Szanowni Państwo,

Kolejny numer czasopisma „Artifex Novus” Redakcja chciałaby poświęcić tematyce ikonografii świętych. Stanowi ona kontynuację tradycji badań nad ikonografią zapoczątkowaną w Instytucie Historii Sztuki UKSW przez ks. prof. Janusza St. Pasierba. Zależy nam na tekstach, w których temat ikonografii świętych zostanie podjęty w oryginalnym i interdyscyplinarnym ujęciu, przy użyciu różnorodnych metod badawczych. Proponowane tematy obejmują następujące zagadnienia badawcze:

- relacje pomiędzy hagiografią a ikonografią

- żywoty, akty męczeństwa i legendy w sztukach wizualnych Wschodu i Zachodu

- „Legenda Aurea” a programy ikonograficzne

- indywidualizacja i uniwersalizm w ikonografii świętych

- nagość i rola płci w wizerunkach świętych

- kult relikwii w sztukach plastycznych

- wizje świętych i o świętych w kulturze

- święci legendarni

- ikonografia świętych a teatr religijny

- popularna ikonografia świętych w druku od XVII w.

- święci i ich pochówki – od wczesnochrześcijańskich sarkofagów do współczesności

- wizerunki świeckie inspirowane ikonografią świętych

- święci i nowe media – komiks, zdjęcia, filmy itp. w kontekście literatury hagiograficznej

- święci w sztukach plastycznych kultur niechrześcijańskich

Na teksty w języku polskim lub angielskim (do 40 tys. znaków ze spacjami i do 10 ilustracji) czekamy do końca grudnia 2024 r. pod adresem a.czyz@uksw.edu.pl (dr hab. Anna S. Czyż, prof. ucz.). Artykuły zakwalifikowane do druku zostaną opublikowane w nr 9 czasopisma w 2025 r. (w wersji on-line i papierowej).

„Artifex Novus” 2024, nr 8 – Sztuka i dydaktyka

Szanowni Państwo,

Redakcja czasopisma „Artifex Novus” zaprasza do przesyłania tekstów związanych z obszarami, gdzie sztuka spotyka się z dydaktyką. Interesują nas m.in. następujące zagadnienia badawcze:

1. Szkolnictwo artystyczne średniego i wyższego szczebla.
2. Instytucjonalna popularyzacja sztuki (muzea, domy aukcyjne, instytucje pozarządowe, uniwersytety trzeciego wieku).
3. Artyści – pedagodzy i ich aktywność w obu obszarach.
4. Dydaktyka sztuki i dydaktyka historii sztuki – problemy metodologiczne i formalne.
5. Rola sztuki w aspekcie wychowania i rozwoju osobowości młodego człowieka w świetle badań naukowych.
6. Znaczenie wiedzy o sztuce dla ochrony dziedzictwa kulturowego.
7. Programowanie działań związanych z upowszechnianiem sztuki i edukacją w tym zakresie.

Na teksty w języku polskim lub angielskim (do 20 stron znormalizowanego maszynopisu i do 10 ilustracji) czekamy do grudnia 2023 r. pod adresem beatalewi@gmail.com (dr Beata Lewińska) lub artifex@uksw.edu.pl (adres redakcji). Artykuły zakwalifikowane do druku zostaną opublikowane w nr 8 czasopisma w 2024 r. (w wersji on-line i papierowej).

"Artifex Novus" 2023, nr 7 – Wilno i Wielkie Księstwo Litewskie

Szanowni Państwo,

w roku 2023 Wilno obchodzić będzie 700-lecie. W 1323 r. po raz pierwszy w źródłach pisanych – w liście Gedymina do papieża Jana XXII pojawiła się nazwa późniejszej stolicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. W związku z tym, by uczcić jedną z dwóch stolic politycznych Rzeczpospolitej w roku jej jubileuszu Redakcja czasopisma „Artifex Novus” zaprasza do przesyłania tekstów dotyczących sztuki i kultury Wilna czy też szerzej Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Na teksty w języku polskim lub angielskim (do 20 stron znormalizowanego maszynopisu i do 10 ilustracji) czekamy do stycznia 2023 r. pod adresem a.czyz@uksw.edu.pl lub artifex@uksw.edu.pl. Artykuły po kwalifikującej procedurze recenzji zostaną opublikowane w nr 7 czasopisma w 2023 r. (w wersji on-line i papierowej).

Dear Sirs,

in 2023, Vilnius will celebrate its 700th anniversary. In 1323, for the first time in written sources – in Gedymin’s letter to Pope John XXII, the name of the future capital of the Grand Duchy of Lithuania appeared. Therefore, to celebrate one of the two political capitals of the Polish-Lithuanian Commonwealth in the year of its jubilee, the editors of the journal ‘Artifex Novus’ invite you to send texts about the art and culture of Vilnius or, more broadly, the Grand Duchy of Lithuania.

We are waiting for texts in Polish or English (up to 20 pages of standard typescript and up to 10 illustrations) until January 2023 at the address: a.czyz@uksw.edu.pl or artifex@uksw.edu.pl. The articles after the qualifying review procedure will be published in No. 7 of the journal in 2023 (on-line and paper version).