Nieochrzczony a kanoniczny proces o stwierdzenie nieważności małżeństwa

Adam Bartczak

doi:10.21697/pk.2025.68.1.01

Opublikowane: 07.05.2025

Tom 68 Nr 1 (2025)

Nieochrzczony a kanoniczny proces o stwierdzenie nieważności małżeństwa

Adam Bartczak

Prawo Kanoniczne

Dział: Artykuły i rozprawy

https://doi.org/10.21697/pk.2025.68.1.01

Abstrakt

Prawo kanoniczne jest prawem wspólnoty Kościoła. Jest wewnętrznym systemem normatywnym, którego podmiotami są ludzie ochrzczeni, pozostający w jedności ze wspólnotą. Jednakże normy prawne odnoszą się także do innych osób. Jaki status ma osoba nieochrzczona w prawie kanonicznym, jaką ma relację do prawa procesowego? Odpowiedzi na te pytania przynosi podjęta analiza. Autor skupia się w niej na wskazaniu, że prawo kanoniczne uwzględnia normy prawa naturalnego, którego podstawa jest godność ludzka. Właśnie z tego powodu, mimo że nieochrzczony nie jest podmiotem prawa kanonicznego, to na podstawie zdolności naturalnej może być czynnym uczestnikiem procesu o nieważność małżeństwa. W procesie o nieważność małżeństwa nieochrzczony ma wszystkie prawa strony uczestniczącej w procesie, takie same jak katolik. Nieochrzczony może być świadkiem w procesie, a także występować jako pełnomocnik procesowy i adwokat, o ile biskup zatwierdzi go ad causam. Jedynym miejscem, w którym nieochrzczeni nie mają praw, są urzędy kościelne w sądownictwie kościelnym.

Słowa kluczowe:

: osoba, chrzest, godność ludzka, zdolność procesowa, proces małżeński

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Bartczak, A. (2025). Nieochrzczony a kanoniczny proces o stwierdzenie nieważności małżeństwa. Prawo Kanoniczne, 68(1), 7–30. https://doi.org/10.21697/pk.2025.68.1.01

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Źródła
Google Scholar

Codex Iuris Canonici auctoritate Joannis Pauli PP. II promulgatus, AAS 75 (1983), pars II, s. 1-317. Tekst łacińsko – polski: Kodeks Prawa Kanonicznego promulgowany przez papież Jana Pawła II w dniu 25 stycznia 1983 roku. Stan prawny na dzień 18 maja 2022 roku. Zaktualizowany przekład na język polski, Poznań 2022.
Google Scholar

CONCILUM VATICANUM II, Constitutio pastoralis de Ecclesia in mundo huius temporis Gaudium et spes, (7.12.1965), AAS 58 (1966), s. 1025-1115. Tekst polski: Sobór Watykański II, Konstytucje, Dekrety, Deklaracje, Poznań 2002, s. 526-606.
Google Scholar

CONCILUM VATICANUM II, Declaratio de libertate religiosa Dignitatatis humanae, (7.12.1965), AAS 58 (1966), s. 929-941. Tekst polski: Sobór Watykański II, Konstytucje, Dekrety, Deklaracje, Poznań 2002, s. 410-421.
Google Scholar

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.04.1997 roku, Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483.
Google Scholar

Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, Rzym 04.11.1950, Dz.U. 1993 r. nr 61, poz. 284.
Google Scholar

Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, wyd. 5, Poznań 2002.
Google Scholar

PONTIFICIUM CONSILIUM DE LEGUM TEXTIBUS, Instructio servanda a tribunalibus dioecesanis et interdioecesanis in pertractandis causis nullitatis matrimonii, Romae 2005. Tekst polski w: Komentarz do instrukcji procesowej ,,Dignitas connubii”, red. T. Rozkrut, Sandomierz 2007.
Google Scholar

Literatura
Google Scholar

ARRIETA J. I., Powierzenie urzędu kościelnego, w: Kodeks Prawa Kanonicznego. Komentarz, red. P. Majer, tłum. z hiszp. J. Bodzon, Warszawa 2023, s. 133-151.
Google Scholar

BARTCZAK A., Iusiurandum de veritate dicenda w kanonicznym procesie o nieważność małżeństwa, Annales Canonici 11(2015), s. 63-77. DOI: https://doi.org/10.15633/acan.1055
Google Scholar

BARTCZAK A., Officium et ius w kan. 1136 KPK, Prawo Kanoniczne 57(2014) 4, s. 111-125. DOI: https://doi.org/10.21697/pk.2014.57.4.06
Google Scholar

BERTOLINO R., L’obiezione di coscienza moderna. Per una fondazione costituzionale del diritto di obiezione, Torino 1994.
Google Scholar

CENALMOR D., MIRAS J., Prawo kanoniczne, tłum z hiszp. A. Wójcik, Warszawa 2022.
Google Scholar

D’AURIA A., Gli impedimenti matrimoniali nel Codice di Diritto Canonico della Chiesa latina, Città dela Vaticano 2007.
Google Scholar

DZIERŻON G., Osoba fizyczna, w: Wielka Encyklopedia Prawa, T. 2. Prawo kanoniczne, red. G. Leszczyński, Warszawa 2014, s. 140-141.
Google Scholar

ERLEBACH G., La nullità della sentenza giudiziale «ob ius defensionis denegatum» nella giurisprudenza rotale, Città del Vaticano 1991.
Google Scholar

HERVADA J., Prawo naturalne. Wprowadzenie, Kraków 2011.
Google Scholar

GAŁKOWSKI T., Prawo Boże w kanonistyce, Warszawa 2023.
Google Scholar

GAŁKOWSKI T., Prawo-Obowiązek. Pierwszeństwo i współzależność w porządkach prawnych: kanonicznym i społeczności świeckiej, Warszawa 2007.
Google Scholar

Godność, w: Słownik języka polskiego, https://sjp.pwn.pl/sjp/;2462219 [dostęp: 07.02.2025].
Google Scholar

GÓRALSKI W., Kanoniczna zgoda małżeńska, Gdańsk 1991.
Google Scholar

GRĘŹLIKOWSKI J., Ewolucja norm prawa kanonicznego związanych z pozycją procesową podmiotów uprawnionych do zaskarżenia nieważności małżeństwa, Teologia i Człowiek 11(2008), s. 203-224. DOI: https://doi.org/10.12775/TiCz.2008.011
Google Scholar

GROCHOLEWSKI Z., Pewność moralna jako klucz do lektury norm procesowych, Ius Matrimoniale 3(1998), s. 9-43. DOI: https://doi.org/10.21697/im.1998.3(9).01
Google Scholar

GRZEŚKOWIAK J., Misterium małżeństwa, Poznań 1993.
Google Scholar

KIWIOR W., Pełnomocnicy i adwokaci, w: Komentarz do instrukcji procesowej ,,Dignitas connubii”, red. T. Rozkrut, Sandomierz 2007, s. 161-177.
Google Scholar

KRĄPIEC M., Człowiek i prawo naturalne, Lublin 1975.
Google Scholar

KRUKOWSKI J., Fakty prawne, w: Leksykon Prawa Kanonicznego, red. M. Sitarz, Lublin 2019, kol. 763-764.
Google Scholar

LO CASTRO G., Il soggetto e i suoi diritti nell’ordinamento canonico, Milano 1985.
Google Scholar

MIZIŃSKI A., Status prawny adwokata w Kościele łacińskim, Lublin 2011.
Google Scholar

NAVARRETE U., L’impedimento di ,,disparitas cultus” (can. 1086), w: Aa.Vv., I matrimoni misti, Studi Giuridici XLVII, Città dela Vaticano 1998, s. 107-137.
Google Scholar

NAVARETTE U., Structura iuridica matrimonii secundum Concilium Vaticanum II, Mementum iuridicum amoris coniugalis, Roma 1980.
Google Scholar

PASTWA A., Przymierze miłości małżeńskiej, Ius Matrimoniale 8(2003), s. 5-21. DOI: https://doi.org/10.21697/im.2003.8(14).01
Google Scholar

RODZIŃSKI A., U podstaw kultury moralnej, Warszawa 1999.
Google Scholar

SĄDEL J., Kanoniczne powierzenie urzędu kościelnego w Kodeksach Prawa Kanonicznego z 1917 i 1983 roku. (studium historyczno-prawne), Rzeszów 2008.
Google Scholar

SITARZ M., Osoba, w: Leksykon Prawa Kanonicznego, red. M. Sitarz, Lublin 2019, kol. 2003-2007.
Google Scholar

SOBAŃSKI R., Kościół – Prawo – Zbawienie, Katowice 1979.
Google Scholar

SOBAŃSKI R., Komentarz do kan. 94–203, w: J. Krukowski, R. Sobański, Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego, t. 1, Księga I. Normy ogólne, Poznań 2003, s. 160-296.
Google Scholar

SOBAŃSKI R., Znaczenie pojęcia osoby w kanonicznym porządku prawnym, Prawo Kanoniczne 41(1997) 3-4, s. 3-13. DOI: https://doi.org/10.21697/pk.1997.40.3-4.01
Google Scholar

SZTYCHMILER R., Komentarz do kan. 1501–1655, w: Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego, red. J. Krukowski, t. 5, Poznań 2007, s. 123-315.
Google Scholar

ŚW. TOMASZ Z AKWINU, Suma teologiczna, t. 3, Londyn 1978.
Google Scholar

ZIELIŃSKI S., Rozumienie godności człowieka i jej znaczenie w procesie stanowienia i stosowania prawa. Propozycja testu zgodności regulacji prawnych z zasadą godności człowieka, Przegląd Sejmowy nr 4(153)/2019, s. 107-127. DOI: https://doi.org/10.31268/PS.2019.54
Google Scholar

ŻUROWSKI M. AL, Prawo Nowego Przymierza, Poznań 1989.
Google Scholar