Postanowienia ukazu carskiego z 27.X.1864 r. dotyczące utrzymania i zarządu klasztorów w Królestwie Polskim

ROBERT KANTOR

DOI: http://dx.doi.org/10.21697/pk.2017.60.4.08

Abstrakt


Na ziemiach polskich w XIX w. władze zaborcze skutecznie ograniczały funkcjonowanie Kościoła katolickiego, w tym funkcjonowanie zakonów z podległymi im klasztorami. Po upadku powstania styczniowego, władze rosyjskie na terenie Królestwa Polskiego zastosowały represje kasując większość istniejących jeszcze wówczas klasztorów. Jednak zasadnicze znaczenie dla funkcjonowania zakonów w Królestwie Polskim miała kasata będąca realizacją ukazu carskiego z 27 października (8 listopada według kalendarza gregoriańskiego) 1864 roku. W konsekwencji zlikwidowano 115 klasztorów, które uznano za „zamknięte” lub za „zniesione” (mniej niż 8 osób zakonnych w klasztorze). Ze 155 klasztorów męskich i 45 żeńskich, pozostawiono 20 klasztorów męskich i 7 żeńskich, które jako nieetatowe mogły funkcjonować do chwili, kiedy ich stan liczebny zmniejszy się do 7 osób.

Przedmiotem niniejszego artykułu jest przedstawienie norm prawnych zawartych w Ukazie z 27 października (8 listopada) 1864 r., które dotyczą kasaty klasztorów w Królestwie Polskim. Stąd też jedynym źródłem wykorzystanym w opracowaniu będzie treść Ukazu oraz „Przepisy dotyczące utrzymania i zarządu klasztorów Rzymsko-Katolickich w Królestwie Polskim z 22 listopada (4 grudnia) 1864 r.”. W dotychczasowej literaturze historii prawa nie odnoszono się do analizy prawnej norm Ukazu.


Słowa kluczowe


historia XIX w.; klasztory; Królestwo Polskie; prawo zakonne; Ukaz cesarski z 27.X.1864.

Pełny tekst:

PDF (English)

Bibliografia


DERWICH, Marek (red.) Kasaty klasztorne na obszarze dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów i na Śląsku na tle procesów sekularyzacyjnych w Europie, t. I, Geneza Kasaty na ziemiach zaborów austriackiego i rosyjskiego, Wrocław 2014.

GACH, Piotr Paweł, Kasaty zakonów na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej i Śląska 1773-1914, Lublin 1984;

GAJEWSKI, Stanisław, Biskupi Królestwa Polskiego wobec ukazu carskiego o klasztorach z 8 listopada 1864 roku, Echa Przeszłości IX (2008), pp. 143-154.

KALINOWSKA, Barbara, Kasata zakonów w Królestwie Polskim jako konsekwencja ich zaangażowania w powstanie styczniowe, Zeszyty Naukowe Ostrołęckiego Towarzystwa Naukowego, 17 (2003), pp. 36-42.

LEWALSKI, Krzysztof, Kościół rzymskokatolicki a władze cesarskie w Królestwie Polskim na przełomie XIX i XX w., Gdańsk 2008;

PREIS, Roland, Zakonnicy franciszkańscy Królestwa Polskiego po kasacie w 1864. Dzieje – postawy, Warszawa-Sandomierz 2003;

Przepisy dotyczące utrzymania i zarządu klasztorów Rzymsko-Katolickich w Królestwie Polskim z 22 listopada (4 grudnia) 1864 r., [w:] Dziennik Praw, vol. 63, pp. 14-37, Warszawa 1865;

Ukaz carski z 27 października (8 Listopada) 1864 [w:] Dziennik Praw, vol. 63, pp. 407-419, Warszawa 1865;

Zewnętrzne odnośniki

  • Obecnie brak jakichkolwiek odnośników.